Cửa ngõ Đà Lạt oằn mình vì rác thải tự phát: Nghịch lý đô thị và bài toán quản trị môi trường

Sự tương phản gay gắt giữa một "thành phố sinh thái, mộng mơ" với những bãi phế thải bốc mùi ven đường không chỉ là câu chuyện ý thức, mà đang phơi bày lỗ hổng trong quản trị hạ tầng chất thải và đòi hỏi lời giải căn cơ từ công nghệ số.

Nghịch lý nơi "ngưỡng cửa" thành phố mộng mơ

Đà Lạt từ lâu đã định vị thương hiệu trong lòng du khách bằng không gian xanh, rừng thông reo và bầu không khí trong lành. Thế nhưng, ấn tượng đầu tiên khi đặt chân qua cửa ngõ phía Bắc vào trung tâm những ngày này lại là một bức tranh nhếch nhác đến ngao ngán.

Dọc tuyến đường Ngô Gia Tự, đoạn từ bùng binh Đarahoa đến Mã Thánh (thuộc phường Lâm Viên), các tụ điểm rác thải tự phát mọc lên dày đặc như những “khối u” ven lộ. Từ bao bì ni-lông, thức ăn thừa mục rữa cho đến nệm rách, xà bần, bàn ghế gãy nát… tất cả bị tống khứ bừa bãi ngay sát mép đường. Vào những ngày nắng gắt hay mưa dầm đặc trưng của cao nguyên, mùi xú uế nồng nặc bốc lên, theo gió tạt thẳng vào các phương tiện lưu thông, xé toạc cảnh quan nên thơ vốn có của xứ sở ngàn hoa.

Rác thải sinh hoạt chất đống ngổn ngang dọc tuyến cửa ngõ phía Bắc vào trung tâm Đà Lạt gây ô nhiễm môi trường và làm xấu hình ảnh phố du lịch (Ảnh C.H)

Theo phản ánh từ người dân và doanh nghiệp địa phương, thực trạng này đã kéo dài từ lâu, có những đống rác tồn đọng cả tháng không được thu gom, khiến người đi đường lầm tưởng đây là điểm tập kết chính và tiếp tục mang rác đến đổ thêm, làm quy mô bãi rác tự phát ngày càng phình to.

"Hiệu ứng cửa sổ vỡ" và gánh nặng 25.000 tấn rác

Dưới góc nhìn xã hội học đô thị, sự hình thành các bãi rác tự phát tại đây phản ánh chính xác “hiệu ứng cửa sổ vỡ”: Khi một túi rác bị vứt lại mà không bị xử lý kịp thời, nó lập tức kích hoạt tâm lý dung túng cho hành vi sai trái tiếp theo.

Khi một túi rác bị vứt lại mà không bị xử lý kịp thời, nó lập tức kích hoạt tâm lý dung túng cho hành vi sai trái tiếp theo (Ảnh: C.H)

Tuy nhiên, nếu chỉ đổ lỗi cho "ý thức kém" thì chưa phản ánh hết bản chất vấn đề. Đằng sau sự nhếch nhác là một áp lực khổng lồ lên hệ thống thu gom và xử lý rác thải đô thị. Theo số liệu từ Trung tâm Dịch vụ tổng hợp phường Lâm Viên, chỉ tính từ đầu năm đến hết tháng 8/2026, đơn vị đã phải căng mình thu gom hơn 24.300 tấn chất thải rắn sinh hoạt cùng gần 1.400 tấn chất thải cồng kềnh.

Bà Nguyễn Đăng Khánh Phượng, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp phường Lâm Viên - Đà Lạt, chia sẻ rằng dù lực lượng chức năng duy trì thu gom hằng ngày, đẩy mạnh tuyên truyền và cắm biển cấm, tình trạng vi phạm vẫn tái diễn, thậm chí có người ngang nhiên vứt rác ngay dưới chân biển cấm.

Rõ ràng, việc thiếu vắng các điểm tập kết hoặc dịch vụ thu gom rác cồng kềnh chuyên biệt với chi phí hợp lý tại địa phương đang khiến nhiều người chọn cách nhanh nhất: mang ra đường vứt trộm.

Siết kỷ cương bằng "mắt thần" và bài toán đồng thuận xã hội

Trước nguy cơ bôi lem thương hiệu du lịch xanh, chính quyền địa phương buộc phải chuyển trạng thái từ tuyên truyền, vận động sang thực thi chế tài nghiêm khắc.

Trước thực trạng trên, chính quyền địa phương đang triển khai các biện pháp mạnh tay hơn nhằm lập lại trật tự kỷ cương đô thị. Ông Nguyễn Hoàng Phúc, Chủ tịch UBND phường Lâm Viên - Đà Lạt, khẳng định địa phương đang phối hợp xác minh các trường hợp vi phạm để xử lý nghiêm theo quy định pháp luật.

Địa phương tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi đổ rác sai quy định nhằm bảo vệ cảnh quan đô thị xanh - sạch - đẹp (Ảnh: C.H)

Sắp tới, phường sẽ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong quản lý đô thị thông qua việc lắp đặt hệ thống camera giám sát tại các điểm nóng đổ rác trái phép, dùng hình ảnh ghi lại làm căn cứ phạt nguội, đồng thời kết hợp chặt chẽ với lực lượng Công an và các tổ dân phố để duy trì môi trường đô thị xanh, sạch, văn minh.

Đà Lạt không thể tiếp tục chào đón du khách bằng những bãi rác bốc mùi nơi cửa ngõ. Đã đến lúc thành phố cần một "bàn tay sắt" thực thi pháp luật song hành cùng một hạ tầng dịch vụ môi trường đủ linh hoạt và văn minh.