Cùng đọc sách để cùng cảm nhận hạnh phúc

Một buổi sinh hoạt CLB “Cha mẹ đọc sách cùng con” ở Đồ Sơn.

1. “Bác Thụy Anh ơi, cháu hái tặng bác hoa xuyến chi này!”. “Bác ơi, quả mặt quỷ đây...”. Tiếng trẻ con xôn xao một triền rừng giữa lưng Núi Ngọc, trong buổi sáng Đồ Sơn dịu dịu rét. Nào cỏ, nào rêu, nào dương xỉ, nào tầm gửi, nào quả thông, nào hoa trà, hoa lau, nào hoa men sứ... Và những bụi cây lúp xúp hào phóng khoe đầy quả mọng. Phố dâng lên bất ngờ rừng. Rừng thoai thoải sà xuống phố. Ranh giới không quá rõ ràng nhưng dễ chịu, như người mới quen vừa đó đã thân.

Đó là một buổi sinh hoạt của CLB “Cha mẹ Đồ Sơn đọc sách cùng con” cuối năm 2025 mà tôi được là khách mời. Những bàn tay thân mến dắt tôi men đường rừng, vui sướng chỉ cho tôi từng bông hoa, cọng cỏ. Cây này chữa bệnh đầy bụng, nhức răng, đau đầu, quả kia dùng làm hương bài, lá này mang về trang trí nhà cửa... Các bố mẹ, các con là thành viên CLB đã quen với hoạt động ngoài trời thế này. Các bà các mẹ chu đáo chuẩn bị đầy đủ cho một cuộc dã ngoại - đọc sách. Đồ ăn thức uống, sách và quà tặng đã sẵn sàng. Có thêm những gương mặt trẻ thơ háo hức - thế là một buổi đọc diễn ra thật nhẹ nhàng mà cũng đầy phấn khích.

Mấy chục con người quây quần trên vài chiếc chiếu nhỏ, lắng nghe câu chuyện rừng của nhà văn Vũ Hùng và những mẩu đoản văn của tác giả gắn bó với thiên nhiên của nước Nga - nhà văn Mikhail Prishvin. Đọc sách về thiên nhiên mà ngồi trong lòng thiên nhiên, thi thoảng dừng lại cùng ngẩng lên ngắm bầu trời trong sáng, lắng nghe tiếng chim gọi nhau và tiếng gió êm êm đôi khi lại rộ lên đuổi lá khô trên đường mòn.

Sau khi đọc những gì các nhà văn viết, tôi đề nghị các bố mẹ, các con cũng học lắng nghe, tưởng tượng và viết về thiên nhiên theo cách của mình. Kết quả thật khả quan: Giữa những câu văn non nớt có những câu, những đoạn chững chạc với nhiều rung động. Có bạn còn làm thơ! Vui nhất là các bà, các mẹ cũng tham gia viết, cắn bút một hồi rồi cũng có tác phẩm, vừa viết vừa tủm tỉm cười tâm đắc. “Xuân đã về trên núi/ Rừng mặc áo toàn hoa/ Sương trắng dâng ngang suối/ Bàn chân người bước qua...”. Có bé lại miêu tả bản nhạc rừng và … “tiếng thở khỏe mạnh của con người giữa rừng cây xanh”. Tôi đọc những dòng viết nồng nhiệt ấy, thấy hạnh phúc sao mà giản dị!

2. Từ tháng 4-2022, sau khi CLB được thành lập với người đứng đầu là chị Hoàng Hạnh, các hoạt động đọc, chơi cùng sách được tổ chức thường xuyên. Vào rừng, lên núi, ra biển... - những nơi lý tưởng cho các gia đình mỗi dịp cuối tuần để cùng nhau trải nghiệm. đọc sách theo chủ đề và trò chuyện, vậy là đủ cảm thấy hạnh phúc. Thế nhưng, để thực hiện được điều đó, để cha mẹ và con bền bỉ đồng hành trong quá trình “đi tìm hạnh phúc” cũng cần chút cố gắng và kiên định. Một chút lười ngại, một cái tặc lưỡi, một chút uể oải cuối tuần - tất cả đều là thanh chắn barie khá nặng ngăn cản ta có chung niềm hân hoan cùng bọn trẻ.

Chia sẻ với các gia đình đọc sách ở Đồ Sơn và nhiều địa phương khác trong 16 năm qua, CLB Đọc sách cùng con (Hà Nội) kiên nhẫn phát triển một cách tiếp cận trong việc đọc sách: Văn hóa đọc gia đình - và người giữ vai trò định hướng quan trọng, người truyền cảm hứng đọc không phải là một chuyên gia “trời ơi đất hỡi” nào đó mà chính là ông bà, bố mẹ. Cũng chính vì vậy mà các bậc phụ huynh cần trang bị cách tiếp cận trẻ, đặc biệt là thế hệ gen Z, gen Alpha với những vấn đề khác biệt của tương tác xã hội trong thế giới số.

Câu chuyện đọc sách tưởng chừng nằm trong lĩnh vực kiến thức, kỹ năng nhưng hóa ra lại là một trong những khía cạnh của câu chuyện cảm xúc. Đọc sách không chỉ để biết cách tự học. Đọc sách còn là cái cớ, là cơ hội để cha mẹ, con cái giao lưu cảm xúc, tìm ra được những điểm chung có thể kết nối với nhau tốt hơn, thật hơn, tin cậy hơn.

Việc mở rộng không gian đọc là một trong những phương pháp giúp các bạn trẻ mở rộng không gian giao tiếp, từ đó những người tham gia các buổi đọc sách có được cảm giác muốn hành động, cảm giác gắn kết thân thương với nhau. CLB đã từng tổ chức các buổi đọc dưới một tán cây, trong quán cà phê, bên bờ biển, một góc vườn đầy hoa lá, trong sân nhà một Trưởng bản, trên một con tàu... Trước khi đọc có chút vận động nhẹ, não được kích thích, tư duy nhanh nhẹn hơn, đầy ắp sự tò mò - đó là tâm thế tuyệt vời để đọc sách, cũng là tâm thế tuyệt vời để sống. Sách, lúc bấy giờ, tiếp thêm động lực để ta muốn sống hết mình với mọi người, với cuộc đời. Đồng thời những trải nghiệm mới mẻ, những phát hiện bất ngờ về những gì đang diễn ra bên ta sẽ khiến người đọc sách tin hơn vào những kiến thức nhận được từ sách. Chẳng hạn, một bạn nhỏ sau khi đọc “Ngày tôi ra đời” (Lê Phương Liên) liền về hỏi bố mẹ xem ngày mẹ sinh ra mình là một ngày thế nào, có ai nhớ không. Tâm sự sâu lắng của bà mẹ sau đó lại khiến đứa trẻ xúc động hơn khi nói về truyện ngắn vừa đọc. Sách bấy giờ đã cho cả hai mẹ con cơ hội tâm tình về những điều không phải lúc nào cũng có dịp nói với nhau. Hay cách đây vài hôm, tôi nhận được tin nhắn của một cô bé có bố là thuyền trưởng hải quân nói về bài thơ “Thư của bố” do tôi viết, được đưa vào sách giáo khoa tiếng Việt lớp 5. Cô bé tin rằng, đó là bài thơ viết về người cha thường xuyên xa nhà của mình. Và chính cô bé cũng bắt đầu sáng tác thơ kể về công việc của bố - những vần thơ vừa non nớt vừa đầy trải nghiệm thực tế, là kết quả tuyệt vời của việc đọc.

Đọc và trải nghiệm, sống và tìm những lời đáp cho băn khoăn của mình trong những cuốn sách - đây là hai quá trình đồng thời diễn ra trong một người đọc.

Trở lại với những cuộc “đi và đọc” mà buổi đọc trên lưng Núi Ngọc ở Đồ Sơn là ví dụ: Nếu không ngẩng lên nhìn trời để thấy màu xanh khiến “môi tôi hồi hộp quá” (nói như nhà thơ Lưu Quang Vũ), ta không thể có cảm giác ngợp trong sự phát hiện mới mẻ đến thế! Nếu không học cách lắng nghe những âm thanh đang vang lên thật sự quanh ta, những âm thanh thú vị trong tâm tưởng ta thì ta không thể cảm nhận được nhịp thở bình ổn hay lo âu của người bên cạnh. Nếu không để cho thiên nhiên đến gần hơn với các gia đình hiện đại, ta không bổ sung được những khuyết thiếu về mặt xã hội của thế giới số đang khiến các mối quan hệ trở nên vừa dễ dãi vừa lỏng lẻo.

Việc đọc chung một cuốn sách, cùng nhau giải mã những bí ẩn trong tư tưởng của tác giả được mã hóa bằng các biện pháp tu từ - đó cũng là cách khiến cho việc đọc sách trở nên thú vị, lôi cuốn, nhất là trong bối cảnh học tập suốt đời đã trở thành tất yếu.

Tiến sĩ Nguyễn Thụy Anh