Cùng vi phạm, sao chỉ phạt 1 người?

Vừa qua, Chính phủ ban hành Nghị định 281/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 31-8-2026) sửa đổi, bổ sung Nghị định 123/2024/NĐ-CP. Điểm đáng chú ý của Nghị định 281/2026/NĐ-CP là bổ sung Điều 3a với nguyên tắc: “Vợ và chồng chung quyền sử dụng đất thì áp dụng xử phạt vi phạm hành chính (VPHC) như đối với một cá nhân”.

Dưới góc độ pháp lý, quy định mới này cần làm rõ một số điểm. Thứ nhất, theo khoản 2, Điều 2 Luật Xử lý VPHC, đối tượng bị xử phạt chỉ gồm cá nhân hoặc tổ chức. Việc phân loại chính xác chủ thể có ý nghĩa quan trọng vì mức phạt tiền đối với tổ chức gấp hai lần cá nhân cho cùng hành vi.

Thứ hai, quy định chưa đồng nhất với với nguyên tắc xử phạt tại Luật Xử lý VPHC. Khoản 1, Điều 3 Luật Xử lý VPHC quy định: “Nhiều người cùng thực hiện một hành vi VPHC thì mỗi người vi phạm đều bị xử phạt về hành vi VPHC đó”.

Thực tế, tình trạng vợ chồng chung quyền sử dụng đất cùng bàn bạc, thực hiện các hành vi lấn đất, chiếm đất, sử dụng đất trái mục đích diễn ra rất phổ biến. Khi cả hai cùng vi phạm, việc chỉ xử phạt như một cá nhân sẽ không ổn.

Thứ ba, hành vi vi phạm đất đai thường đi liền với vi phạm trật tự xây dựng hoặc bảo vệ môi trường. Pháp luật về xử phạt VPHC trong các lĩnh vực này hiện không có quy định “phạt vợ chồng như đối với một cá nhân”.

Do đó, việc áp dụng song song với quy định “chỉ phạt 1 người” sẽ gây ra sự thiếu thống nhất ngay trong một quyết định xử phạt VPHC hỗn hợp.