Cuộc bầu cử giữa kỳ tốn kém nhất lịch sử Mỹ

Tổng thống Mỹ Donald Trump trao Huân chương cho tỷ phú Elon Musk - nhà tài trợ lớn nhất cho đảng Cộng hòa trong một sự kiện tại Washington hồi đầu tháng 10-2026

Sự tham gia mạnh mẽ của doanh nghiệp và các nhóm lợi ích

Cuộc bầu cử giữa kỳ Mỹ ngày 3-11-2026 đang hướng tới kỷ lục tốn kém nhất trong lịch sử nước này. Riêng chi phí quảng cáo chính trị được dự báo lên tới 11,6 tỷ USD, vượt mọi kỳ bầu cử trước đó, kể cả cuộc đua Tổng thống năm 2024 vốn là cuộc bầu cử tốn kém nhất cho tới thời điểm đó. Phần lớn nguồn tiền đến từ các nhà tài trợ giàu có, tổ chức phi lợi nhuận hoạt động trong lĩnh vực chính trị và doanh nghiệp muốn tác động đến các ưu tiên chính sách tại Washington.

Theo dữ liệu được công bố, 50 nhà tài trợ và tổ chức lớn nhất đã đóng góp tổng cộng 2,77 tỷ USD cho chu kỳ bầu cử năm nay. Trong đó, các nhà tài trợ ủng hộ đảng Cộng hòa chiếm ưu thế với 1,67 tỷ USD, còn phía đảng Dân chủ nhận được 832 triệu USD.

Đáng chú ý, dù luật pháp Mỹ giới hạn mức đóng góp trực tiếp của cá nhân cho một ứng viên liên bang ở mức 3.500 USD trong mỗi cuộc bầu cử, các tỷ phú vẫn có thể chi hàng trăm triệu USD cho hoạt động chính trị thông qua các ủy ban hành động chính trị siêu cấp (super PAC).

Được hình thành sau những phán quyết tư pháp năm 2010, super PAC có quyền tiếp nhận các khoản đóng góp không giới hạn và sử dụng tiền để ủng hộ hoặc phản đối ứng viên, chủ yếu thông qua quảng cáo chính trị. Điều kiện là các tổ chức này không được phối hợp hoạt động chi tiêu với ứng viên hoặc chiến dịch tranh cử của họ.

Tuy nhiên, cơ chế này cũng tạo ra những kẽ hở về minh bạch. Trong khi super PAC phải công khai danh tính nhà tài trợ, một số tổ chức phi lợi nhuận hoạt động chính trị như One Nation và Majority Forward không có nghĩa vụ công khai những người đóng góp cho chính họ. Dòng tiền vì thế có thể đi qua nhiều tổ chức trung gian trước khi được sử dụng, khiến cử tri khó xác định ai thực sự đứng sau các chiến dịch vận động. Hiện tượng này thường được gọi là “dark money” (tiền đen).

Theo các chuyên gia pháp lý, nguồn tiền có thể bị che giấu trước công chúng, nhưng các chính trị gia thường biết rõ ai đứng sau những khoản tài trợ và lợi ích mà nhà tài trợ theo đuổi. Bởi vậy, điều đáng lo ngại không chỉ là tính minh bạch mà còn là nguy cơ các quyết định chính sách chịu ảnh hưởng từ những nhóm có tiềm lực tài chính lớn.

Danh sách các nhà tài trợ lớn cho thấy sự tham gia mạnh mẽ của doanh nghiệp và các nhóm lợi ích. Ở phía Cộng hòa, One Nation dẫn đầu với 133 triệu USD; phía Dân chủ, Majority Forward đóng góp 102 triệu USD. Các doanh nghiệp tiền điện tử như Coinbase, Ripple, cùng Tập đoàn Koch và DraftKings cũng chi hàng chục triệu USD. Điều này cho thấy bầu cử không chỉ là cuộc cạnh tranh giữa các đảng phái mà còn là dịp để những ngành kinh tế có lợi ích riêng tìm cách gia tăng tiếng nói tại Washington.

Các tỷ phú đua nhau vung tiền

Trong số những nhà tài trợ cá nhân, tỷ phú Elon Musk nổi bật với khoản đóng góp 446 triệu USD, đứng đầu danh sách và bỏ xa nhiều nhà tài trợ khác. Đứng sau ông là vợ chồng Elizabeth và Richard Uihlein với 150 triệu USD, cùng vợ chồng Jeff và Janine Yass với 110 triệu USD. Cả ba đều ủng hộ các tổ chức đứng về phía đảng Cộng hòa. Ở phía Dân chủ, những nhà tài trợ lớn nhất gồm tỷ phú George Soros với 102 triệu USD, cựu Thị trưởng New York Mike Bloomberg với 84 triệu USD và nhà đồng sáng lập LinkedIn Reid Hoffman cùng vợ với 41 triệu USD.

Việc một số cá nhân có thể đóng góp hơn 100 triệu USD cho hoạt động chính trị cho thấy mức độ tập trung nguồn lực tài chính đáng lo ngại. Bởi khi bỏ ra những khoản tiền khổng lồ như vậy, các nhà tài trợ khó có thể chỉ đơn thuần đứng ngoài cuộc chơi chính trị.

Trường hợp của tỷ phú Elon Musk đặc biệt gây chú ý bởi quy mô đóng góp và cách thức triển khai nguồn tiền. Tính đến giữa tháng 10-2026, người giàu nhất thế giới này đã chi hơn 445 triệu USD cho các tổ chức chính trị ủng hộ Cộng hòa, cao hơn gấp 2 lần khoản tiền gần 177 triệu USD mà ông Soros từng chi trong cuộc bầu cử năm 2022.

Theo đánh giá của một số chuyên gia, nguồn lực tài chính của ông Elon Musk có thể làm thay đổi đáng kể cục diện nhiều cuộc đua, đồng thời giúp đảng Cộng hòa giảm bớt gánh nặng tài chính trong việc bảo vệ thế đa số tại Quốc hội.

Tại bang Texas - địa bàn đặc biệt quan trọng, cuộc cạnh tranh gay gắt giữa ứng viên Dân chủ James Talarico và ứng viên Cộng hòa Ken Paxton vào ghế Thượng viện có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tương quan quyền lực tại Quốc hội. America PAC đã tài trợ nhiều chiến dịch gửi thư, quảng cáo kỹ thuật số và các hoạt động tiếp cận cử tri nhằm công kích Talarico.

Ngoài America PAC, tỷ phú Elon Musk còn chuyển tiền thông qua những tổ chức khác. Các khoản đóng góp của ông cho Senate Leadership Fund, super PAC hàng đầu của Cộng hòa, sau đó được chuyển tiếp tới Texas PAC để triển khai chiến dịch quảng cáo trên truyền hình và phát thanh. Ông cũng đóng góp 10 triệu USD cho Lone Star Liberty, tổ chức hậu thuẫn Paxton. Theo CNN, tổ chức này đã chi tiền cho các chiến dịch gọi điện tự động sử dụng AI để công kích đối thủ.

Sức ép tài chính thể hiện rõ trên mặt trận quảng cáo. Tính đến ngày 14-10, ứng cử viên Talarico đã huy động được 146 triệu USD, cao hơn nhiều so với 22,3 triệu USD của ứng cử viên Paxton. Tuy nhiên, trong 4 tuần cuối cuộc đua, phe Cộng hòa đã chi 118,9 triệu USD cho quảng cáo, cao hơn gấp 2 lần phía Dân chủ. Những khoản tiền khổng lồ đang tạo sức ép đáng kể lên ứng viên Dân chủ, dù ông có lợi thế về khả năng huy động tài chính.

Tỷ phú Elon Musk không còn xuất hiện công khai trên sân khấu vận động tranh cử như trước, nhưng vẫn sử dụng mạng xã hội X do mình sở hữu để liên tục công kích ứng viên Talarico. Điều đó cho thấy ảnh hưởng của tỷ phú này không chỉ đến từ tiền bạc mà còn từ khả năng kiểm soát một nền tảng truyền thông có sức lan tỏa rộng.

Ở chiều ngược lại, đảng Dân chủ tìm cách biến sự can thiệp tài chính của ông Elon Musk thành chủ đề vận động cử tri. Ứng cử viên Talarico cảnh báo rằng nếu ứng cử viên Paxton chiến thắng nhờ nguồn tiền của tỷ phú Elon Musk, ứng viên Cộng hòa có thể phải chịu sự chi phối của nhà tài trợ. Đây cũng là cách phe Dân chủ khai thác tâm lý lo ngại về việc một cá nhân giàu có có thể dùng tiền bạc để tác động đến kết quả bầu cử.

Thực tế, tỷ phú Elon Musk từng gây tranh cãi khi chi 20 triệu USD cùng các nhóm thân cận để hậu thuẫn một ứng viên trong cuộc bầu cử Tòa án Tối cao bang Wisconsin năm trước, nhưng cuối cùng không thể giúp ứng viên này giành chiến thắng. Điều đó cho thấy tiền bạc có thể tạo lợi thế lớn, song không phải lúc nào cũng quyết định được lá phiếu cử tri.

Cuộc bầu cử giữa kỳ năm 2026 không chỉ là phép thử đối với sức mạnh của hai đảng Cộng hòa và Dân chủ, mà còn đặt ra câu hỏi về tính minh bạch và sự bình đẳng trong nền dân chủ Mỹ. Khi một số ít tỷ phú có thể chi hàng trăm triệu USD để tác động đến hàng chục cuộc đua, tiếng nói chính trị của những công dân bình thường có nguy cơ bị lu mờ trước sức mạnh của đồng tiền.

Về nguyên tắc, mọi công dân Mỹ đều có quyền ủng hộ ứng viên và tham gia đời sống chính trị. Tuy nhiên, một nền chính trị không thể chỉ được đánh giá qua quyền bỏ phiếu, mà còn phải bảo đảm sự công bằng trong quá trình hình thành lựa chọn của cử tri. Khi tiền bạc ngày càng có khả năng định hình cuộc chơi, câu hỏi ai thực sự mới là người có tiếng nói quan trọng trong nền chính trị Mỹ sẽ càng trở nên rõ ràng hơn.