Cuộc bầu cử lịch sử của Bangladesh 2026 qua con số và biểu đồ

Bà Hasina, con gái của Sheikh Mujibur Rahman, lãnh tụ phong trào giành độc lập của Bangladesh từng lãnh đạo đất nước giai đoạn 1996-2001 và từ năm 2009 cho đến tháng 8/2024, khi bà phải rời nhiệm sở sau khi ra lệnh trấn áp mạnh tay người biểu tình, khiến khoảng 1.400 người thiệt mạng theo ước tính. Bà hiện sống lưu vong tại Ấn Độ. Kể từ đó, một chính quyền lâm thời do chủ nhân giải Nobel Hòa bình Muhammad Yunus đứng đầu đã điều hành đất nước.

Dưới đây là những thông tin và con số quan trọng về cuộc tổng tuyển cử sắp tới:

Bangladesh trong bức tranh tổng thể

Với hơn 173 triệu dân, Bangladesh là quốc gia đông dân thứ 8 thế giới. Trong 25 năm qua, nền kinh tế nước này nằm trong nhóm tăng trưởng nhanh nhất toàn cầu, dù đà tăng đã chậm lại trong những năm gần đây.

Thông tin chung về Bangladesh

Bangladesh là quốc gia có đa số dân theo Hồi giáo, với hơn 90% dân số theo đạo Hồi, khoảng 8% theo Ấn Độ giáo và phần còn lại theo các tôn giáo khác.

Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của nước này đạt 461 tỷ USD, với thu nhập bình quân đầu người khoảng 1.990 USD. Theo Ngân hàng Bangladesh, GDP tăng 3,97% trong năm tài khóa kết thúc vào tháng 6/2025, giảm so với mức tăng 4,22% của năm trước đó. Tỷ lệ lạm phát là 8,49% tính đến tháng 12/2025; tỷ lệ thất nghiệp vào khoảng 4,85%; tỷ lệ biết chữ đạt 79%; tuổi thọ trung bình là 77 đối với nữ và 74 đối với nam; chỉ số phát triển con người đạt 0,6, xếp ở mức 130 trên thế giới.

Hàng triệu cử tri lần đầu bỏ phiếu

Bangladesh là một trong những quốc gia có dân số trẻ nhất thế giới, với tỷ lệ lớn người dưới 30 tuổi.

Trong số những người đủ 18 tuổi trở lên - độ tuổi có quyền bầu cử, có khoảng 56 triệu người (tương đương 44%) nằm trong độ tuổi 18-37. Gần 5 triệu người là cử tri lần đầu tiên tham gia bỏ phiếu.

Độ tuổi bầu cử trung bình của Bangladesh

Bangladesh cũng là một trong những quốc gia có mật độ dân số cao nhất thế giới, với 1.366 người/km², gần gấp ba lần Ấn Độ và gấp bốn lần Pakistan.

Thủ đô Dhaka là thành phố lớn nhất với hơn 37 triệu dân, nhiều hơn toàn bộ dân số của Malaysia, Ảrập Xêút hoặc Australia.

Mật độ dân số của Bangladesh

Thể chế nhà nước

Bangladesh là một nước cộng hòa nghị viện, nơi quyền hành pháp thuộc về chính phủ được bầu, gồm Thủ tướng và nội các.

Tổng thống là nguyên thủ quốc gia mang tính nghi thức, được quốc hội bầu gián tiếp với nhiệm kỳ 5 năm.

Tổ chức bộ máy nhà nước

Thủ tướng là lãnh đạo của đảng hoặc liên minh chiếm đa số trong quốc hội, có quyền bổ nhiệm nội các, điều hành chính sách và quản lý bộ máy hành chính.

Quyền lập pháp thuộc về Quốc hội (Jatiya Sangsad), gồm 350 ghế, trong đó, 300 ghế được bầu trực tiếp và 50 ghế dành riêng cho phụ nữ, phân bổ theo tỷ lệ phiếu bầu. Các nghị sĩ có nhiệm kỳ 5 năm.

Về hành chính, Bangladesh được chia thành 8 vùng, 64 quận và 495 đơn vị hành chính cấp dưới (upazila). Chính quyền địa phương phụ trách dịch vụ đô thị, giáo dục và phát triển nông thôn nhưng phụ thuộc nhiều vào ngân sách và thẩm quyền từ trung ương.

Các đảng phái chính trị

Trong chu kỳ bầu cử 2026, Bangladesh có 59 đảng chính trị được đăng ký, ngoại trừ Liên đoàn Awami của bà Sheikh Hasina, đảng bị Ủy ban Bầu cử đình chỉ tư cách, đồng nghĩa không được đề cử ứng viên.

Trong số đó, 51 đảng đang tham gia tranh cử với tổng cộng 1.981 ứng viên, bao gồm 249 ứng viên độc lập.

Các lực lượng đáng chú ý gồm:

Đảng Quốc gia Bangladesh (BNP): Do Tarique Rahman lãnh đạo, con trai cố Thủ tướng Khaleda Zia. BNP là một trong hai đảng truyền thống lớn của Bangladesh, định vị mình là lựa chọn theo chủ nghĩa dân tộc và bảo thủ đối trọng với Liên đoàn Awami.

Các đảng phái và khuynh hướng chính trị lớn

Jamaat-e-Islami: Đảng Hồi giáo do Shafiqur Rahman lãnh đạo, chủ trương chính trị dựa trên các nguyên tắc Hồi giáo. Đảng này đã liên minh với Đảng Công dân Dân tộc (NCP) cùng một số đảng Hồi giáo khác.

Đảng Công dân Dân tộc (NCP): thành lập bởi các lãnh đạo sinh viên của phong trào năm 2024. Đây là đảng trung dung, tập trung vào quản trị do người dân dẫn dắt và cải cách chính trị, thu hút sự quan tâm của cử tri trẻ và các nhóm xã hội dân sự.

Jatiya Party (JP-Quader): nhánh trung hữu do Ghulam Muhammed Quader lãnh đạo.

Jatiya Party (JP-Ershad): do Anisul Islam Mahmud đứng đầu, có nguồn gốc từ thời kỳ cầm quyền quân sự của cựu Tổng thống Hussain Muhammad Ershad những năm 1980.

Liên minh Dân chủ Cánh tả: liên minh các đảng cánh tả, bao gồm Đảng Cộng sản Bangladesh và nhiều nhóm xã hội chủ nghĩa.

Đảng Amar Bangladesh (AB Party): đảng trung dung, tự định vị là lựa chọn cải cách thay thế các khối chính trị truyền thống.

Kết quả các cuộc bầu cử trước

Trong hai thập kỷ qua, chính trường Bangladesh phần lớn do Liên đoàn Awami chi phối, kể từ khi đảng này trở lại nắm quyền năm 2009 sau thất bại nặng nề của BNP (đảng từng cầm quyền từ năm 2001-2006).

Kết quả của các cuộc bầu cử trước

Năm 2001, Liên đoàn Awami chỉ giành 62 ghế, trong khi BNP thắng lớn với 193 ghế. Đây là lần chuyển giao quyền lực rõ ràng cuối cùng giữa hai đảng lớn.

Năm 2008, Liên minh Lớn do Liên đoàn Awami dẫn đầu thắng áp đảo. Từ đó, đảng này củng cố vị thế thống trị.

Năm 2014, khi BNP tẩy chay, Liên đoàn Awami tiếp tục thắng lớn.

Năm 2018, đảng này giành 300 ghế, còn BNP chỉ được 7 ghế, một kết quả tệ nhất trong lịch sử của đảng. Hàng nghìn lãnh đạo BNP bị bắt trước bầu cử. Jamaat bị cấm từ năm 2015 nên không thể tranh cử. Các quan sát viên quốc tế và phe đối lập cho rằng, cuộc bầu cử không tự do, không công bằng.

Trong cuộc bầu cử năm 2024, Liên đoàn Awami giành 272 ghế, tiếp tục duy trì đa số, trong khi BNP lại tẩy chay và Jamaat vẫn bị cấm.

Lãnh đạo Bangladesh qua các thời kỳ

Từ khi độc lập năm 1971, Bangladesh trải qua nhiều biến động với đảo chính, phản đảo chính và sự can thiệp của quân đội.

Sheikh Mujibur Rahman, lãnh tụ phong trào độc lập, trở thành tổng thống đầu tiên nhưng sớm cấm các đảng phái khác và áp dụng chính sách ngày càng cứng rắn. Ông bị ám sát năm 1975 trong một cuộc đảo chính quân sự, mở ra giai đoạn bất ổn kéo dài.

Năm 1977, Thiếu tướng Ziaur Rahman lên làm tổng thống và sáng lập BNP. Ông cũng bị ám sát năm 1981.

Từ 1982-1990, Bangladesh nằm dưới chế độ quân sự của Hussain Muhammad Ershad, làm suy yếu các thể chế dân chủ.

Cuối thập niên 1980, Khaleda Zia (vợ ông Ziaur Rahman) và Sheikh Hasina liên minh chống chế độ quân sự. Năm 1990, Ershad từ chức, mở đường cho bầu cử năm 1991, đưa Khaleda Zia trở thành nữ thủ tướng đầu tiên.

Sau đó, Bangladesh chứng kiến sự thay phiên cầm quyền đầy căng thẳng giữa BNP và Liên đoàn Awami: bà Hasina lên nắm quyền năm 1996, Khaleda trở lại năm 2001, và Hasina tái đắc cử năm 2009.

Nhiệm kỳ kéo dài 15 năm sau đó của bà Hasina chứng kiến tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ nhưng cũng đi kèm với thâu tóm quyền lực. Đến năm 2024, giới trẻ Bangladesh đã đứng lên phản đối, dẫn tới việc bà bị lật đổ, và mở ra cuộc bầu cử mang tính bước ngoặt hiện nay.

Quỳnh Vũ