Cuộc chiến bảo vệ nhận thức và niềm tin của cộng đồng

Ngày nay, một hình thái chiến tranh mới đang diễn ra âm thầm nhưng khốc liệt ngay trên màn hình điện thoại và trong tâm trí mỗi cá nhân: chiến tranh thông tin và đỉnh cao là chiến tranh nhận thức. Việc bảo vệ “chủ quyền nhận thức” đã trở thành nhiệm vụ sống còn để đảm bảo an ninh quốc gia.

Chiến tranh thông tin được hiểu là việc sử dụng các công cụ công nghệ để điều hướng, bóp méo hoặc cô lập dòng chảy thông tin nhằm tạo lợi thế chiến lược. Chẳng hạn, khi xung đột Nga - Ukraine nổ ra, các nền tảng công nghệ phương Tây đã khóa toàn bộ thông tin từ phía Nga ra bên ngoài, tạo một sự bất đối xứng thông tin lớn. Tại Việt Nam, cuộc chiến này diễn ra khi các cơ quan báo chí chính thống đôi khi bị tụt hậu, không làm chủ được “sân chơi” của mình, để cho các nền tảng bên ngoài điều khiển nhu cầu và dòng thông tin của người dân.

Nếu chiến tranh thông tin tác động vào những gì chúng ta thấy, thì chiến tranh nhận thức tác động trực tiếp vào cách chúng ta nghĩ. Đây là cấp độ cao nhất của sự sai lệch nhận thức, nhắm vào việc thay đổi tư duy, lối sống và hệ thống giá trị của cả một dân tộc, đặc biệt là thế hệ tương lai. Cuộc xâm lấn nhận thức này diễn ra hàng ngày, hàng giờ thông qua các bẫy thông tin tinh vi. Những đoạn clip ngắn với nội dung giả tưởng hoặc độc hại có thể khiến một đứa trẻ thay đổi nhận thức về sự sống và cái chết, hoặc tin vào những giá trị ảo.

Các quốc gia nắm giữ công nghệ đang sử dụng thuật toán để khiến người dùng “thèm khát” những gì họ đưa ra, từ đó điều khiển hành vi và tư duy cộng đồng. Khi nhận thức bị xâm lấn, các chuẩn mực văn minh, đạo đức và tinh thần cộng đồng sẽ bị xói mòn, dẫn đến những hệ lụy khó lường về mặt xã hội.

Trước sự bủa vây của các hình thái chiến tranh mới, khái niệm “an ninh nhận thức” đã được đặt ra như một lá chắn bảo vệ nền tảng tư tưởng của quốc gia. Tầm quan trọng của an ninh nhận thức nằm ở 3 yếu tố then chốt: bảo vệ chủ quyền quốc gia trong không gian số; duy trì lòng tin chiến lược; bảo vệ tương lai của dân tộc.

Trung tướng Lê Xuân Minh, Cục trưởng A05 nhấn mạnh, cuộc chiến chống thông tin sai lệch là nhiệm vụ lâu dài, đòi hỏi sự chung tay của cả hệ thống chính trị, trong đó báo chí giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong định hướng dư luận, lan tỏa thông tin tích cực và củng cố niềm tin xã hội.

Theo nhiều chuyên gia, bảo vệ an ninh nhận thức không chỉ cần những công cụ kỹ thuật như định danh người dùng hay truy vết dòng tiền, mà còn cần bản lĩnh của các cơ quan báo chí. Báo chí không được phép hạ thấp chuẩn mực để chạy theo “view”, mà phải trở thành nơi phân tích sâu sắc, đưa ra những lăng kính chính thống để làm đầy đủ thêm thông điệp dữ liệu. Bảo vệ an ninh nhận thức chính là bảo vệ phần “hồn” của dân tộc trước những cơn bão thông tin không ngừng nghỉ trong kỷ nguyên số.