CUỘC CHIẾN CHỐNG BUÔN LẬU, GIAN LẬN THƯƠNG MẠI TẠI CAO BẰNG - Kỳ 1: Thiết lập 'lá chắn nhiều lớp'

Cao Bằng là một tỉnh vùng biên sở hữu đường biên giới đồi núi trải dài, nhiều khu vực cửa khẩu và hàng loạt đường mòn, lối mở đan xen. Đặc thù địa lý này mang lại cơ hội lớn để phát triển giao thương, nhưng đồng thời cũng đặt ra những thách thức phức tạp trong công tác phòng, chống buôn lậu và gian lận thương mại.

Để kiểm soát tình hình, chính quyền và các lực lượng vũ trang trên địa bàn tỉnh đã và đang thiết lập một cơ chế phối hợp liên ngành chặt chẽ. Sự phối hợp xuyên suốt từ tuyến đầu biên giới vào tận sâu trong nội địa đã tạo nên một lá chắn nhiều lớp, góp phần giữ vững an ninh trật tự và ổn định thị trường.

Nguyên tắc "sáu rõ" trong quản lý

khẳng định vai trò công tác phòng, chống buôn lậu ông Lương Tuấn Hùng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng cho biết, đây không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn đơn thuần mà còn mang ý nghĩa chiến lược tác động trực tiếp đến sự ổn định và phát triển của địa phương. Đứng trước yêu cầu thực tiễn, chính quyền tỉnh xác định phải kiểm soát chặt chẽ các vi phạm nhưng tuyệt đối không làm cản trở hoạt động giao thương hợp pháp của người dân và tổ chức. Mục tiêu cốt lõi là vừa bảo vệ chủ quyền, giữ vững an ninh trật tự khu vực biên giới, vừa tạo dựng môi trường ổn định để phát triển kinh tế cửa khẩu.

Ban Chỉ đạo 389 tỉnh xác định phải đi đôi với các giải pháp căn cơ về sinh kế, tạo việc làm, giảm nghèo và nâng cao đời sống cho cư dân biên giới. (Ảnh: PV)

Để thực hiện được mục tiêu kép đó, Ủy ban nhân dân tỉnh đã kiện toàn tổ chức bộ máy, hoàn thiện quy chế phối hợp nhằm phân định rành mạch chức năng, nhiệm vụ của từng đơn vị. Xuyên suốt trong công tác phối hợp liên ngành là nguyên tắc phân định trách nhiệm "sáu rõ": rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền. Nguyên tắc này giúp loại bỏ triệt để tình trạng đùn đẩy trách nhiệm hoặc chồng chéo quản lý giữa các lực lượng thực thi. Tỉnh kiên quyết gắn trách nhiệm quản lý địa bàn với người đứng đầu; nếu nơi nào phát sinh điểm nóng vi phạm kéo dài mà chậm phát hiện, chậm xử lý thì cấp quản lý đó phải kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm.

Nơi tuyến đầu gian khó, lực lượng Bộ đội Biên phòng đóng vai trò nòng cốt. Khắc họa những gian nan trong quá trình làm nhiệm vụ, Đại tá Lương Tuấn Long, Chính ủy Bộ đội Biên phòng tỉnh Cao Bằng chia sẻ, địa bàn biên giới của tỉnh chủ yếu là đồi núi cao, địa hình bị chia cắt phức tạp cùng thời tiết khắc nghiệt, sương mù, mưa lũ và sạt lở diễn ra thất thường. Những yếu tố tự nhiên này ảnh hưởng trực tiếp đến công tác tuần tra, lập chốt và duy trì quân số bảo vệ biên giới.

Đại tá Lương Tuấn Long, Chính ủy Bộ đội Biên phòng tỉnh Cao Bằng. (Ảnh: BPCB)

Với chiều dài biên giới hơn 333km, Đại tá Lương Tuấn Long cho biết lực lượng được phân bổ thành 16 đồn biên phòng. Tùy thuộc vào tình hình thực tế, mỗi đồn sẽ báo cáo Ban Chỉ huy để lập các tổ, chốt công tác lâm thời tại những tuyến trọng điểm. Cùng với các điểm chốt cố định, cán bộ chiến sĩ thường xuyên thực hiện tuần tra cơ động, mật phục, kiểm soát cả công khai lẫn bí mật để không bị động, bất ngờ trước mọi thủ đoạn của tội phạm.

Tại khu vực cửa khẩu, lực lượng Hải quan lại là chốt chặn quan trọng đối với luồng hàng hóa chính ngạch. Ông Nguyễn Thế Bằng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực XVI cho biết, đơn vị luôn giám sát chặt chẽ hàng hóa xuất nhập khẩu, hành khách và phương tiện xuất nhập cảnh. Nhằm tránh tình trạng hàng lậu trà trộn, cơ quan hải quan sử dụng tối đa hiệu quả của các trang thiết bị, máy móc soi chiếu chuyên dụng. Ông nhấn mạnh việc thực hiện tốt quy chế phối hợp và thường xuyên trao đổi thông tin với các lực lượng như Bộ đội Biên phòng, Công an, Quản lý thị trường để thu thập dữ liệu về mọi sự vật, hiện tượng bất thường trong và ngoài địa bàn quản lý.

Ông Nguyễn Thế Bằng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực XVI. (Ảnh: HQ XVI)

Sự hiệp đồng giữa Biên phòng và Hải quan được quy định rất chặt chẽ. Hai lực lượng đang tiếp tục thực hiện Kế hoạch phối hợp số 356, liên tục trao đổi thông tin, cùng giám sát người, phương tiện tại khu vực cửa khẩu, lối mở. Khi phát sinh vụ việc phức tạp, hai bên chủ động cùng nhau xác minh, điều tra và xử lý chuẩn xác theo chức năng, thẩm quyền.

Nếu Biên phòng và Hải quan là chốt chặn ngoài cùng, thì lực lượng Quản lý thị trường (QLTT) chính là lưới lọc bảo vệ thị trường bên trong. Ông Trần Mạnh Hùng, Chi cục trưởng Chi cục QLTT tỉnh Cao Bằng ví von sự phối hợp giữa ba lực lượng trên địa bàn như việc xây dựng một “lá chắn nhiều lớp”. Bởi lẽ, mọi hàng hóa lậu muốn tuồn vào nội địa đều phải qua biên giới, qua cửa khẩu rồi mới xâm nhập được vào thị trường. Do đó, các cơ quan chức năng phải phối hợp theo một quy trình khép kín.

Ông Trần Mạnh Hùng, Chi cục trưởng Chi cục QLTT tỉnh Cao Bằng. (Ảnh: QLTTCB)

Ông Trần Mạnh Hùng lý giải chi tiết cơ chế này: Bước đầu tiên là phân định địa bàn và chia sẻ thông tin dữ liệu. Lực lượng Biên phòng quản lý đường mòn, lối mở sẽ nắm bắt tình hình và thông báo sớm về di biến động của các đối tượng bốc vác, đầu nậu tập kết hàng ở phía bên kia biên giới. Lực lượng Hải quan quản lý khu vực cửa khẩu sẽ chia sẻ thông tin về các doanh nghiệp có dấu hiệu gian lận loại hình xuất nhập khẩu, áp sai mã thuế hoặc khai báo sai số lượng. Đồng thời, lực lượng QLTT cũng thu thập thông tin từ các chợ đầu mối, kho hàng trong nội địa ngược trở ra để chuẩn bị sẵn sàng phối hợp đón lõng.

Bước thứ hai là tổ chức tuần tra, chốt chặn chung tại các điểm nóng. Tại tuyến biên giới, lực lượng Biên phòng chủ trì, phối hợp với chính quyền và các cơ quan khác tuần tra khu vực cánh gà cửa khẩu, đường mòn dân sinh, nơi các đối tượng hay lợi dụng đêm tối để đai vác hàng lậu. Tiến sâu vào tuyến quốc lộ và các cửa ngõ nội địa, cơ quan QLTT phối hợp với Hải quan và Công an lập các chốt kiểm tra lưu động. Ngay khi Biên phòng hoặc Hải quan báo động có phương tiện khả nghi lọt qua trạm kiểm soát, lực lượng QLTT ở nội địa sẽ lập tức chủ trì việc dừng xe, khám xét kho bãi để vây bắt.

Lực lượng QLTT và Công an tỉnh Cao Bằng phối hợp kiểm tra hàng hóa tại địa bàn. (Ảnh: QLTTCB)

Sự gắn kết này càng thể hiện rõ khi tiến hành xử lý các vụ án quy mô lớn, giúp tối ưu hóa ranh giới thẩm quyền pháp lý của mỗi bên. Theo ông Trần Mạnh Hùng, nếu Biên phòng bắt giữ các vụ buôn lậu trong vành đai biên giới nhưng vi phạm mang tính chất gian lận thương mại dân sự, hồ sơ và tang vật sẽ được bàn giao ngay cho QLTT để xử lý hành chính hoặc tịch thu tiêu hủy theo thẩm quyền. Ngược lại, Hải quan luôn hỗ trợ nghiệp vụ giám định, phân loại hàng hóa, xác nhận nguồn gốc xuất xứ đối với những lô hàng nước ngoài bị bắt giữ ở nội địa mà không có hóa đơn chứng từ. Việc siết chặt không gian từ biên giới đến nội địa khiến các đối tượng buôn lậu không còn chỗ để tập kết và tiêu thụ hàng hóa.

Phát huy thế trận lòng dân

Một yếu tố then chốt làm nên thành công của mặt trận chống buôn lậu chính là vai trò của quần chúng nhân dân. Phong trào toàn dân tham gia bảo vệ an ninh biên giới quốc gia đã và đang tạo được nhiều kết quả.

Đại tá Lương Tuấn Long, Chính ủy Bộ đội Biên phòng Cao Bằng cho biết, nhân dân luôn giữ vai trò hết sức quan trọng, cung cấp vô vàn nguồn tin có giá trị giúp Bộ đội Biên phòng kịp thời phát hiện và xử lý vi phạm. Đứng trước các thủ đoạn tinh vi như thuê người dân vận chuyển nhỏ lẻ qua đường mòn, lực lượng chức năng đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động quần chúng theo phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà”. Điều này giúp người dân nâng cao nhận thức, tuyệt đối không tham gia và không tiếp tay cho hoạt động vi phạm.

Lực lượng QLTTCB kiểm tra, tuyên truyền cho các hộ kinh doanh trên địa bàn. (Ảnh: QLTTCB)

Đồng tình với quan điểm này, Phó Chi cục trưởng Hải quan khu vực XVI Nguyễn Thế Bằng chia sẻ, đơn vị luôn phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương để vận động, tuyên truyền cho nhân dân khu vực biên giới nhận thức rõ tác hại của hành vi buôn lậu, từ đó kiên quyết từ chối tiếp tay cho các đối tượng xấu. Sự tham gia của người dân, những người am hiểu từng đường mòn lối mở, giúp phát hiện ngay lập tức các đối tượng lạ mặt hay biểu hiện tập kết hàng hóa bất thường.

Nhìn nhận ở tầm vĩ mô hơn, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Lương Tuấn Hùng nhấn mạnh, chỉ tuyên truyền thôi là chưa đủ. Ban Chỉ đạo 389 tỉnh xác định phải đi đôi với các giải pháp căn cơ về sinh kế, tạo việc làm, giảm nghèo và nâng cao đời sống cho cư dân biên giới. Thực tế, nhiều người dân chỉ vì hoàn cảnh túng thiếu mà bị các đối tượng xấu dụ dỗ, thuê mướn bốc vác hàng hóa trái phép. Do đó, tỉnh tập trung gắn công tác phòng chống buôn lậu với việc thực hiện hiệu quả các chính sách kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa. Khi người dân có sinh kế bền vững, tập trung vào sản xuất nông nghiệp và cải thiện thu nhập từ chính sách nông thôn mới, họ sẽ tự khắc từ chối những lợi ích kinh tế ngắn hạn phi pháp và bảo vệ thị trường của chính mình.

Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa việc duy trì kỷ cương, tác chiến liên ngành và chăm lo đời sống nhân dân đã tạo nên một thế trận vững chắc. "Lá chắn nhiều lớp" tại Cao Bằng không chỉ ngăn chặn hiệu quả những luồng hàng hóa sai trái, mà còn là minh chứng rõ nét cho sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị trong nỗ lực bảo vệ sự bình yên, thúc đẩy giao thương bền vững.