Cuộc chiến chống thuốc lá lậu: Chuyển hướng triệt phá các đường dây lớn

Lực lượng hải quan tổ chức cưỡng chế, buộc tiêu hủy gần 325.000 bao thuốc lá điếu giả mạo nhãn hiệu Esse Change 4mg (tháng 8/2026). Ảnh: Hải quan cửa khẩu quốc tế Lao Bảo.

Trong 8 tháng năm 2026, toàn ngành hải quan đã phát hiện và xử lý 29 vụ việc liên quan đến thuốc lá lậu. Dù số lượng vụ việc không lớn so với tổng số vi phạm trong lĩnh vực hải quan, nhưng quy mô tang vật thu giữ lại đặc biệt đáng chú ý.

Cụ thể, lực lượng chức năng đã thu giữ 132.650 bao thuốc lá điếu nhập lậu, 135.206 đơn vị thuốc lá điện tử và 9.343 kg lá thuốc lá. Cơ cấu tang vật này phản ánh rõ xu hướng vi phạm hiện nay: đối tượng kiểm soát không còn giới hạn ở thuốc lá điếu thành phẩm truyền thống mà đã mở rộng sang nguyên liệu, thiết bị, linh kiện và các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới (thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng).

Phương thức và tuyến vận chuyển buôn lậu cũng đang diễn ra phức tạp trên nhiều không gian: từ biên giới đường bộ, cửa khẩu cảng biển, đường hàng không cho đến dịch vụ bưu chính và không gian mạng. Bên cạnh các con đường mòn lối mở, các đối tượng vi phạm còn lợi dụng hoạt động xuất nhập khẩu, quá cảnh hàng hóa, thương mại điện tử và mạng xã hội để đưa hàng lậu vào nội địa.

Đáng chú ý, tháng 6/2026, Chi cục Hải quan khu vực II đã phát hiện hơn 83.000 bao thuốc lá điếu không khai báo, cất giấu tinh vi trong container hàng thực phẩm xuất khẩu. Vụ việc cho thấy nguy cơ hàng lậu lợi dụng chiều xuất khẩu và các loại hình vận chuyển container hợp pháp. Bên cạnh đó, tháng 8/2026, Hải quan cửa khẩu quốc tế Lao Bảo (Chi cục Hải quan khu vực IX) đã cưỡng chế tiêu hủy gần 325.000 bao thuốc lá điếu giả mạo nhãn hiệu Esse Change 4mg với tổng trị giá ước tính 6,44 tỷ đồng, góp phần ngăn chặn hàng giả quay trở lại thị trường.

Thực tế đấu tranh đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển trọng tâm từ bắt giữ người vận chuyển thuê hay bán lẻ sang triệt phá các đường dây, chủ hàng và đầu mối tiêu thụ. Để làm được điều đó, ngành hải quan xác định một số giải pháp trọng tâm:

Quản trị dựa trên dữ liệu: Phân tích tập trung dữ liệu khai báo hải quan, vận tải, manifest, soi chiếu container và lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp. Đối với thương mại điện tử xuyên biên giới, lực lượng chức năng sẽ truy vết qua "dấu vết số" từ tài khoản bán hàng, kho bãi, luồng thanh toán và đơn vị chuyển phát.

Tăng cường hợp tác quốc tế: Điển hình là việc Hải quan Việt Nam và cơ quan chức năng Trung Quốc đẩy mạnh trao đổi thông tin về các lô hàng, đối tượng và thủ đoạn cất giấu nhằm ngăn chặn vi phạm ngay từ bên kia biên giới.

Phối hợp liên ngành: Kết nối chặt chẽ giữa Hải quan, Công an, Bộ đội Biên phòng, Quản lý thị trường, chính quyền địa phương và các đơn vị bưu chính.

Huy động sức mạnh cộng đồng: Đẩy mạnh tuyên truyền và triển khai Chỉ thị số 25/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường công tác chống buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, mua bán, tàng trữ, sử dụng trái phép thuốc lá trong tình hình mới, nghiên cứu cơ chế hỗ trợ tài chính để khuyến khích người dân phát hiện và cung cấp thông tin tố giác vi phạm.

Việc kết nối dữ liệu thông minh, hợp tác quốc tế cùng sự phối hợp đồng bộ giữa các lực lượng sẽ giúp công tác chống buôn lậu thuốc lá chuyển biến mạnh mẽ từ xử lý sự vụ đơn lẻ sang quản trị rủi ro toàn diện, đánh trúng các nguồn cung lớn.