Cuộc chiến dài hơi trong bảo vệ bản quyền

Thời gian qua, nhiều trang phát nội dung vi phạm như “Rổ phim” đã lần lượt biến mất, song các website mới lại nhanh chóng xuất hiện với tên miền khác, đặt máy chủ ở nước ngoài và sử dụng thủ thuật tinh vi hơn để né tránh cơ quan chức năng. Tình trạng này tiếp tục gây thất thoát cho nhà sản xuất, phát hành và làm méo mó thị trường nội dung số.

Sau khi “Rổ phim” đóng cửa, một số website chiếu phim lậu với giao diện tương tự tiếp tục xuất hiện

Web lậu sao chép web lậu?

Cách đây không lâu, website lậu “Rổ phim” đã thông báo ngừng vận hành với lý do: “Sau nhiều suy nghĩ, chúng tôi nhận ra rằng sự tồn tại của web vẫn phần nào ảnh hưởng tới các nền tảng chính thống. Vì vậy, website cần có hành động rõ ràng hơn để thể hiện trách nhiệm của mình trong vấn đề này”.

Hoạt động từ 2025, “Rổ phim” là một trong những website xem phim lậu có lượng truy cập lớn nhất Việt Nam (theo SimilarWeb), có thể lên đến hàng chục triệu lượt mỗi tháng. Nền tảng này đăng tải kho phim lậu khổng lồ, chất lượng cao, tốc độ tải xuống nhanh. Tuy nhiên, những nội dung được đội ngũ vận hành trang đăng tải đều là phim không có bản quyền phát hành tại nước ta.

Cùng với việc tuyên bố đóng cửa, người vận hành “Rổ phim” cũng lý giải việc từng chèn quảng cáo nhằm có nguồn thu duy trì chi phí thuê máy chủ. Trang này cho biết thêm, trong quá trình hoạt động, website tự đặt ra một số nguyên tắc như không đăng tải phim Việt Nam và hạn chế đăng phim đang chiếu rạp quá sớm để tránh thiệt hại cho điện ảnh nước nhà.

Tuy nhiên, ngay sau khi “Rổ phim” đóng cửa, người dùng tại Việt Nam lại ghi nhận sự xuất hiện của một số website với giao diện và tính năng tương tự với trang vừa tuyên bố đóng cửa. Trên các hội nhóm mạng xã hội, nhiều người cho rằng những phiên bản này thực chất là sự sao chép từ hệ thống cũ và không phải do đội ngũ quản trị trước kia vận hành. Với giao diện quen thuộc, cùng với nhu cầu giải trí của người dùng ngày càng cao, những trang web này nhanh chóng thu hút lượng truy cập lớn, đặc biệt trong những ngày nghỉ lễ.

Trước “Rổ phim”, hệ thống các website chuyên chiếu bóng đá, thể thao vi phạm bản quyền như Xoilac, vebo, thapcam cũng bất ngờ ngừng phát sóng trực tiếp và xóa bỏ các nội dung vi phạm bản quyền. Theo nhận định của nhiều chuyên gia, tình trạng phát tán nội dung vi phạm đang là bài toán nan giải của ngành sản xuất nội dung số, ảnh hưởng tiêu cực đến phát triển công nghiệp văn hóa tại Việt Nam.

Tình trạng vi phạm bản quyền cũng gây thiệt hại rất lớn cho các đơn vị, doanh nghiệp đã đầu tư mua bản quyền hợp pháp, đồng thời làm giảm cơ hội để người dùng trong nước tiếp cận các sản phẩm chính thống. Bên cạnh đó, nguồn thu của các trang web nói trên chủ yếu đến từ quảng cáo liên quan đến cờ bạc hoặc phát tán mã độc, đều là những hành vi trái pháp luật.

Quảng cáo cá độ, bài bạc trên web phim lậu. Ảnh minh họa

Tôn trọng công sức sáng tạo

Ông Trần Hoàng - Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả (Bộ VHTTDL) cho biết, bảo vệ bản quyền là một trong những yếu tố cốt lõi để phát triển công nghiệp văn hóa. Thế nhưng, quản lý và thực thi có hiệu quả pháp luật bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan đang gặp không ít khó khăn. Nổi cộm là áp lực đến từ môi trường số và các nền tảng hoạt động xuyên biên giới, cùng với sự xuất hiện của những mô hình kinh doanh mới trên không gian mạng và tốc độ phát triển vượt bậc của trí tuệ nhân tạo (AI). Những yếu tố này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải phân tích, đánh giá toàn diện để xây dựng các công cụ pháp lý, kỹ thuật đủ hiệu lực giúp kiểm soát, xử lý hiệu quả.

Ông Nguyễn Ngọc Hân (CEO Công ty Thủ Đô Multimedia) cho biết, phần lớn các nội dung vi phạm bản quyền được lấy từ các đài truyền hình, thông qua Internet hoặc từ thiết bị của người dùng cuối. Trên thế giới, chỉ riêng trong năm 2023, tình trạng xâm phạm bản quyền đã khiến 3 lĩnh vực gồm âm nhạc, điện ảnh và truyền hình thiệt hại ước tính khoảng 65 tỉ USD.

Bên cạnh thiệt hại về kinh tế cho các đơn vị sản xuất, phát hành, người dùng Internet khi truy cập vào những trang web lậu này phải đối mặt với nguy cơ cao về việc máy tính, điện thoại hoặc các thiết bị điện tử... bị nhiễm mã độc. Kết quả nghiên cứu cho thấy mức độ rủi ro từ các website vi phạm bản quyền lớn hơn rất nhiều so với nền tảng hợp pháp. Cụ thể, khả năng người dùng bị lây nhiễm mã độc khi truy cập các trang không bản quyền cao hơn 16,66 lần; riêng với những trang phát trực tuyến trái phép, mức độ nguy hiểm này còn tăng lên tới 21,66 lần.

Theo ông Nguyễn Hùng Cương (Phó Giám đốc VTC Intecom - Tổng công ty VTC), để nâng cao hiệu quả phòng, chống vi phạm bản quyền cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa khu vực công và tư. Cụ thể, cơ quan quản lý nhà nước cần hoàn thiện chính sách, tăng cường hỗ trợ trong quá trình xử lý vụ việc; song song, phía doanh nghiệp nên chủ động mở rộng kênh tiếp nhận thông tin, kịp thời phát hiện và phản ánh các hành vi xâm phạm.

“Bên cạnh đó, Việt Nam có thể thúc đẩy hợp tác với các quốc gia như Hàn Quốc để học hỏi kinh nghiệm, công nghệ chống vi phạm bản quyền. Khi tất cả những yếu tố này được kết hợp lại, chúng ta sẽ có được nguồn lực mạnh mẽ để chống vi phạm bản quyền một cách dài hơi”, ông Nguyễn Hùng Cương chia sẻ.

Thực tế, bảo vệ bản quyền không thể chỉ trông chờ vào chế tài hay công cụ kỹ thuật, mà quan trọng hơn là sự chuyển biến trong nhận thức và hành động của mỗi người tiêu dùng. Khi người sử dụng Internet nhận thức rõ rằng mỗi lượt xem, tải lậu hay chia sẻ trái phép đều gây tổn hại đến công sức và quyền lợi của người sáng tạo, thói quen tôn trọng bản quyền sẽ dần được hình thành như một chuẩn mực văn hóa trong môi trường số.

Nâng cao ý thức không chỉ là tuyên truyền, mà còn là giáo dục từ sớm. Khi sự tôn trọng sáng tạo trở thành trách nhiệm chung, bản quyền sẽ được bảo vệ một cách bền vững, tạo nền tảng cho các ngành công nghiệp văn hóa phát triển mạnh mẽ, qua đó đóng góp thiết thực vào tăng trưởng kinh tế và sự tiến bộ của xã hội.

ĐÌNH TOÁN