“Cuộc chiến” từ mốc 294 đến từng nếp nhà

Các lực lượng phối hợp tuần tra, kiểm soát khu vực biên giới xã Mường Chanh.

Khoảng trống sau những chuyến đi xa

4 giờ 30 phút ngày 30/6/2026, tổ công tác của Đồn Biên phòng Quang Chiểu, lực lượng nghiệp vụ Bộ đội Biên phòng tỉnh và Công an xã Mường Chanh tuần tra đến khu vực cách mốc quốc giới 294 khoảng 100m về phía Việt Nam. Tại đây, lực lượng chức năng phát hiện một người đàn ông quốc tịch Lào mang theo 138 viên ma túy tổng hợp, trọng lượng hơn 14,4g.

Ba tháng trước, tối 31/3, cũng quanh khu vực mốc 294, một người Lào khác bị bắt khi có hành vi mua bán trái phép hơn 1.000 viên ma túy tổng hợp. Địa điểm bắt giữ thuộc bản Na Hin, nay đã sáp nhập vào bản Cang, cách mốc giới khoảng 300m.

Xã Mường Chanh có 22,5km đường biên giới tiếp giáp huyện Viêng Xay, tỉnh Hủa Phăn, nước CHDCND Lào. Trên diện tích khoảng 65,48km2, địa hình chủ yếu là núi cao, dốc lớn, những thung lũng hẹp chạy dọc suối Xim. Ngoài lối đi qua mốc 294, địa bàn còn có 7 đường tiểu ngạch do Đồn Biên phòng Quang Chiểu quản lý. Tuyến Đường tỉnh 521E nối các bản với bên ngoài và kéo dài về phía biên giới.

Chặn ma túy từ bên ngoài đã khó, nhưng hành trình chặn trong từng bản không kém phần gian nan. Nơi đây cán bộ cơ sở phải nắm được di biến động của từng người - ai đang có mặt, ai đi làm xa, người nào vừa trở về và những trường hợp cần được theo dõi, hỗ trợ.

Sau sắp xếp, xã Mường Chanh giảm từ 9 bản còn 5 bản, với 817 hộ, 3.905 nhân khẩu. Bản Cang mới được hình thành từ hai bản Cang và Na Hin, có 208 hộ, 966 nhân khẩu; bản Nà Ban gồm Na Chừa và Ngố; bản Na Hào gồm Bóng, Na Hào và Piềng Tặt; bản Chai và bản Lách được giữ nguyên.

Số bản giảm nhưng phạm vi quản lý của mỗi bản rộng hơn. Riêng bản Cang mới có gần 1.000 nhân khẩu vốn thuộc hai khu dân cư trước đây. Ba bản Chai, Cang và Na Hin trước khi sắp xếp đều từng là những địa bàn có tình hình an ninh, trật tự, ma túy phức tạp. Bởi vậy, những thông tin tưởng như rất nhỏ: một người rời bản từ bao giờ, đang làm gì, ở đâu, khi nào trở về?... lại trở nên quan trọng đối với lực lượng ở cơ sở.

Riêng bản Chai có hơn 200 người đang làm việc tại các tỉnh hoặc đi xuất khẩu lao động. Có trường hợp rời bản mà ban quản lý bản và lực lượng bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở chưa nắm đầy đủ. Người đi xa nhiều, thời gian vắng mặt dài khiến việc cập nhật biến động dân cư có lúc chưa theo kịp thực tế. Một vụ việc xảy ra tháng 7/2026 cho thấy rõ khoảng trống ấy.

Theo Công an xã Mường Chanh, hai người trên địa bàn đã đi làm ăn xa nhiều năm. Sau khi trở về địa phương được một ngày, họ bị Đồn Biên phòng Quang Chiểu và Công an xã phối hợp bắt giữ khi có hành vi liên quan đến tàng trữ trái phép chất ma túy.

Chỉ một ngày từ lúc trở về đến khi vụ việc xảy ra. Khoảng thời gian ấy đặt ra yêu cầu cao hơn đối với việc nắm người thường xuyên vắng địa bàn, nhất là những trường hợp đi làm ăn xa trong thời gian dài.

Từ tháng 10/2025, thời điểm địa phương bắt đầu triển khai mục tiêu xây dựng xã không ma túy, Công an xã Mường Chanh quản lý hồ sơ 3 người sử dụng trái phép chất ma túy và 1 người sau cai nghiện. Đến tháng 7/2026, xã chưa phát hiện thêm người sử dụng mới, số người đang quản lý vẫn giữ nguyên. Cũng trong khoảng thời gian này, có 3 người tại Mường Chanh phạm các tội liên quan đến ma túy; phần lớn thường xuyên rời địa phương để làm ăn, sinh sống. Những trường hợp ấy cho thấy việc nắm người thường xuyên vắng địa bàn đang là một phần việc quan trọng trong quá trình xây dựng xã không ma túy.

Một con đường khác để trở về

Anh Lộc Văn Ày (SN 1983), ở bản Cang, bắt đầu sử dụng ma túy từ năm 2018. Khi biết chuyện, vợ và người thân nhiều lần khuyên nhủ, tìm cách kéo anh ra khỏi ma túy. Chị Lộc Thị Nghiệm, vợ anh, nhớ lại đó là quãng thời gian cả gia đình thường xuyên lo lắng, bản thân chị cũng nhiều lúc mặc cảm với hàng xóm. Năm 2020, anh Ày được đưa đi cai nghiện bắt buộc tại Cơ sở cai nghiện số 2, xã Hồi Xuân.

Anh Lộc Văn Ày, bản Cang, trở về với công việc nương rẫy sau cai nghiện.

Sau thời gian cai nghiện, anh Ày trở về bản Cang với vợ con. Hằng ngày, anh làm nương, trồng trọt, chăn nuôi tại nhà, cùng vợ lo cho gia đình; thu nhập hiện mới đủ trang trải cuộc sống. Chị Nghiệm là người gần gũi, đồng hành nhiều nhất với chồng. Công an xã Mường Chanh, Đồn Biên phòng Quang Chiểu và chính quyền địa phương cũng thường xuyên thăm hỏi, động viên, tạo điều kiện để anh hòa nhập với cộng đồng. Cuộc sống gia đình vì thế từng bước ổn định trở lại.

Sau cai nghiện, có việc làm là điều kiện quan trọng để một người ổn định cuộc sống khi trở về cộng đồng. Ở bản Chai, 109 hộ đang vay hơn 7,7 tỷ đồng từ các kênh tín dụng để sản xuất, chăn nuôi, kinh doanh.

Bản hiện có 345 con bò, 106 con trâu, 90 con dê; 26 hộ trồng hơn 14,5ha măng Bát Độ. Những nguồn lực ấy đang giúp nhiều gia đình có thêm việc làm, nguồn thu.

Tuy vậy, nhóm người trở về sau cai hiện mới tiếp cận được rất ít sự hỗ trợ này. Đến nay, chưa có trường hợp nào được vay vốn; mới có 1 trường hợp được giới thiệu việc làm. Con số đó cho thấy việc tạo điều kiện để họ có công việc ổn định, tự lo được cuộc sống vẫn cần được quan tâm hơn.

Xã Mường Chanh triển khai xây dựng xã không ma túy từ cuối tháng 9/2025, sau khi Đảng ủy xã ban hành Nghị quyết số 03-NQ/ĐU ngày 30/9/2025. Công an xã là lực lượng nòng cốt, phối hợp với các bản, đoàn thể, nhà trường và gia đình trong quản lý địa bàn, tuyên truyền, vận động người dân tham gia phòng, chống ma túy.

Đến hết năm 2025, Thanh Hóa có 44/166 xã, phường đạt chuẩn không ma túy, hướng tới mục tiêu xây dựng tỉnh không ma túy vào năm 2030. Với xã Mường Chanh, mục tiêu hoàn thành xây dựng xã không ma túy trong năm 2026 vẫn còn gian nan.

Cái khó có thể nhìn thấy ngay trên bản đồ: 22,5km biên giới, 7 đường tiểu ngạch, địa hình chia cắt. Những phần việc khó hơn nằm trong đời sống thường ngày: hơn 200 người của riêng bản Chai đang làm ăn xa; có người rời địa phương mà cơ sở chưa nắm đầy đủ; những người thường trú tại xã nhưng phạm tội về ma túy lại thường xuyên sinh sống bên ngoài; người sau cai tiếp cận vốn, có việc làm vẫn còn ít.

Cách mốc 294 khoảng 100m, ma túy vẫn có thể xuất hiện giữa một cuộc tuần tra lúc 4 giờ 30 phút sáng. Còn ở bản Cang, Lộc Văn Ày đã trở về với vợ con và nương rẫy. Xã Mường Chanh đang phải làm đồng thời hai phần việc: ngăn ma túy từ tuyến biên giới và giúp người từng vấp ngã tìm được chỗ đứng trong cuộc sống sau khi trở về.