Cuộc đảo chiều quyền lực trong cách vận hành bảng tin mạng xã hội

Trong nhiều năm, những gì xuất hiện trên bảng tin mạng xã hội phần lớn được quyết định bởi các thuật toán đề xuất. Người dùng có thể theo dõi tài khoản, bày tỏ sự yêu thích với nội dung hoặc ẩn những bài đăng không phù hợp nhưng quyền kiểm soát thực sự vẫn nằm trong tay các nền tảng.

Giờ đây, xu hướng này đang dần thay đổi khi các công ty công nghệ bắt đầu trao nhiều quyền chủ động hơn cho người dùng. Với sự hỗ trợ của AI, các nền tảng mạng xã hội cho phép mỗi người tự điều chỉnh và định hình thuật toán đề xuất theo sở thích cá nhân.

Thay vì chỉ dựa vào các nút “Không quan tâm” như trước đây, những ứng dụng như Threads, Instagram và TikTok đã giới thiệu các công cụ mới giúp người dùng trực tiếp tác động đến cách hệ thống lựa chọn và phân phối nội dung trên bảng tin.

Sự chuyển đổi này phản ánh một bước tiến trong cách vận hành của các hệ thống đề xuất. Nếu trước đây bảng tin mạng xã hội giống như một kênh truyền hình phát cùng một kiểu nội dung cho tất cả mọi người, thì giờ đây nó đang trở nên giống các dịch vụ phát trực tuyến hơn, nơi trải nghiệm được cá nhân hóa và có thể điều chỉnh theo nhu cầu riêng.

Đối với người dùng, điều đó đồng nghĩa với việc tiếp cận nhiều nội dung phù hợp hơn với sở thích và mối quan tâm của mình. Trong khi đó, các nền tảng cũng được hưởng lợi khi có thể tăng mức độ tương tác bằng cách hiển thị những nội dung có khả năng thu hút người xem cao hơn.

Chính vì vậy, ngày càng nhiều mạng xã hội đang phát triển các công cụ cho phép người dùng tham gia sâu hơn vào quá trình định hình thuật toán đề xuất và kiểm soát những gì xuất hiện trên bảng tin của mình.

THREADS

Ngày 16/6/2026, Threads giới thiệu tính năng mới mang tên "Your Algo", đánh dấu bước tiến tiếp theo trong nỗ lực giúp người dùng chủ động hơn trong việc định hình nội dung trên bảng tin.

Tính năng này được phát triển từ "Dear Algo", công cụ ra mắt vào tháng 2 cho phép người dùng gửi tín hiệu trực tiếp đến thuật toán thông qua các bài đăng công khai.

Chẳng hạn, một bài viết với nội dung "Dear Algo, hãy cho tôi xem nhiều nội dung về podcast hơn" sẽ giúp hệ thống hiểu rõ hơn về những chủ đề được quan tâm hoặc muốn hạn chế xuất hiện.

Với "Your Algo", quá trình này trở nên riêng tư hơn khi các tùy chỉnh có thể được thực hiện trực tiếp mà không cần đăng tải công khai.

Với "Your Algo", quá trình tùy chỉnh có thể được thực hiện riêng tư

Người dùng chỉ cần cho Threads biết những chủ đề muốn xem nhiều hơn hoặc ít hơn, đồng thời lựa chọn khoảng thời gian áp dụng bao gồm 1 ngày, 3 ngày hoặc 7 ngày.

Ví dụ, người dùng có thể yêu cầu bảng tin ưu tiên nhiều nội dung về bóng chày hơn trong khi giảm bớt các tin tức mang tính tiêu cực hoặc gây căng thẳng. Qua đó, trải nghiệm sử dụng được cá nhân hóa hơn và phản ánh sát hơn những mối quan tâm tại từng thời điểm.

Tính năng "Your Algo" hiện đã được triển khai tại Mỹ, Canada, Anh, Australia và New Zealand.

INSTAGRAM

Đầu tháng 6, Instagram ra mắt công cụ mới mang tên "Your Algorithm", cho phép người dùng hiểu rõ hơn về cách nền tảng đề xuất nội dung và chủ động điều chỉnh trải nghiệm của mình.

Thông qua công cụ này, người dùng có thể xem những chủ đề đang ảnh hưởng đến thuật toán đề xuất, đồng thời tùy chỉnh chúng để phù hợp hơn với sở thích cá nhân. Tính năng này lần đầu xuất hiện trên Reels vào cuối năm 2025, trước khi được mở rộng sang toàn bộ Feed, Explore và Reels.

Thông qua Your Algorithm, người dùng có thể xem những chủ đề đang ảnh hưởng đến thuật toán đề xuất, đồng thời tùy chỉnh chúng để phù hợp hơn với sở thích cá nhân

Sau khi truy cập mục "Your Algorithm" trong phần cài đặt, người dùng sẽ thấy danh sách các chủ đề mà Instagram cho rằng họ quan tâm nhất. Từ đó, có thể điều chỉnh mức độ ưu tiên của từng chủ đề hoặc cho nền tảng biết loại nội dung muốn xem nhiều hơn hay ít hơn. Những thay đổi này sẽ được phản ánh trực tiếp trong các đề xuất xuất hiện trên bảng tin.

Theo Adam Mosseri, người đứng đầu Instagram, các hệ thống xếp hạng nội dung trên mạng xã hội từ trước đến nay thường vận hành như một hộp đen khiến người dùng khó hiểu vì sao một nội dung lại được hiển thị.

Sự phát triển của các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) đang mở ra cách tiếp cận mới giúp thuật toán trở nên minh bạch hơn bằng việc giải thích lý do đưa ra đề xuất, đồng thời cho phép người dùng chủ động truyền đạt sở thích của mình tới hệ thống.

TIKTOK

Trong số các nền tảng mạng xã hội lớn, TikTok là một trong những dịch vụ sớm cung cấp công cụ cho phép người dùng điều chỉnh nội dung được đề xuất. Ra mắt từ năm 2024, tính năng "Manage Topics" giúp người dùng kiểm soát tốt hơn những gì xuất hiện trên bảng tin "For You" bằng cách tùy chỉnh mức độ quan tâm đối với nhiều nhóm nội dung khác nhau như thể thao, du lịch, hài hước, thời sự, khiêu vũ hay ẩm thực.

Thay vì phải liên tục tương tác với video để thuật toán tự học, người dùng có thể trực tiếp điều chỉnh sở thích của mình thông qua các thanh trượt trong phần cài đặt. Mỗi chủ đề đều có thể được tăng hoặc giảm mức độ ưu tiên, từ đó ảnh hưởng đến tần suất xuất hiện của các nội dung liên quan trên bảng tin.

Thay vì phải liên tục tương tác với video để thuật toán tự học, người dùng TikTok có thể trực tiếp điều chỉnh sở thích của mình thông qua các thanh trượt trong phần cài đặt

Để giúp việc tùy chỉnh trở nên dễ dàng hơn, TikTok cũng cung cấp thông tin mô tả cho từng danh mục nội dung. Chẳng hạn, chủ đề "Creative Arts" (Nghệ thuật sáng tạo) bao gồm các video về hội họa, vẽ tranh, thiết kế đồ họa và những hướng dẫn liên quan đến nghệ thuật.

Đến năm 2025, TikTok tiếp tục mở rộng khả năng kiểm soát thuật toán bằng việc giới thiệu "Smart Keyword Filters", bộ lọc từ khóa thông minh được hỗ trợ bởi AI. Công cụ này không chỉ chặn các nội dung chứa từ khóa được chỉ định mà còn tự động nhận diện và lọc những từ có ý nghĩa tương tự.

Ví dụ, khi một từ khóa như "remodeling" (cải tạo nhà) bị hạn chế, hệ thống cũng sẽ tự động lọc các từ liên quan như "renovation" hoặc "renovations" (tu sửa, cải tạo). Nhờ đó, người dùng có thể kiểm soát nội dung hiệu quả hơn mà không cần phải liệt kê thủ công mọi biến thể của cùng một chủ đề.