Cuộc đời mới sau suy thận giai đoạn cuối

Sau ca ghép thận, điều khiến Hoàng Duy Khánh hạnh phúc nhất không phải một bữa ăn ngon hay cuộc sống đủ đầy, mà là được uống nước thỏa thích, không còn bị những buổi chạy thận níu chân.

Nhưng với anh, ghép được một quả thận mới chỉ là bước đầu. Mỗi ngày, Khánh phải uống thuốc chống thải ghép đúng giờ, tập ăn lạt, kiêng nhiều loại thực phẩm và bỏ hẳn nước ngọt để bảo vệ cơ quan vừa được ghép.

“Ghép được thận đã khó. Giữ được quả thận ấy còn khó hơn”, anh nói.

Tác giả / Tác phẩm

Khi cái chết hóa thành sự sống - Ghi chép của một bác sĩ ghép tạng

Tác giảJoshua D. Mezrich

Nhà xuất bảnNXB Dân Trí - Omega Plus

Khi cái chết hóa thành sự sống - Ghi chép của một bác sĩ ghép tạng của Joshua D. Mezrich đưa người đọc bước vào thế giới phía sau những ca ghép tạng, nơi mỗi phút trong phòng mổ đều gắn với một cuộc đời. Từ những ca trực xuyên đêm, chuyến bay khẩn cấp đi thu nhận tạng đến những đường khâu chính xác trên bàn mổ, tác giả kể lại bằng góc nhìn của một bác sĩ trực tiếp làm việc trong lĩnh vực này.

Một quả thận giữ một cuộc đời ở lại

Ở tuổi 24, khi bạn bè đang bắt đầu sự nghiệp và những kế hoạch riêng, Duy Khánh nhận một “bản án” khi được chẩn đoán suy thận giai đoạn cuối. Sáu năm sau đó, cuộc sống của chàng trai quê Lâm Đồng gắn với những buổi chạy thận kéo dài hàng giờ, ba lần mỗi tuần.

Những điều tưởng như rất đỗi bình thường như uống một cốc nước đầy, đi xa hay chủ động sắp xếp công việc đối với Khánh đều trở thành điều xa xỉ.

Rồi một quả thận được hiến từ người thân đã mở ra cho Khánh một cơ hội khác. Sau ca ghép kéo dài hơn 4 giờ, anh tỉnh lại trong phòng hồi sức. Xung quanh anh là dây truyền, ống dẫn lưu và máy theo dõi. Bác sĩ bước đến bên giường, báo ca ghép thành công.

Quả thận mới giúp Duy Khánh trở lại cuộc sống khỏe mạnh và tiếp tục những dự định còn dang dở sau nhiều năm chạy thận. Ảnh: NVCC.

Vài giờ sau, điều dưỡng chỉ vào túi dẫn lưu bên cạnh giường. Dòng nước tiểu bắt đầu chảy xuống từng chút một. Khánh lặng người rồi bật khóc.

“Nhìn thấy nước tiểu của chính mình, tôi đã khóc. Với người khác đó là chuyện bình thường, còn với tôi, đó là khoảnh khắc mình biết cơ thể đã sống lại”, anh kể.

Chỉ là một phản ứng sinh lý bình thường sau ghép thận, nhưng với Khánh, đó là dấu hiệu cơ thể đang sống lại. 6 năm tuổi trẻ gắn với máy chạy thận có thể được khép lại để bắt đầu một cuộc đời khác.

Nhưng để một cuộc đời mới thực sự bắt đầu, phía sau đó là cả một hành trình chạy đua với thời gian. Từ lúc tìm được nguồn tạng phù hợp, đánh giá mức độ tương thích giữa người hiến và người nhận, đến bảo quản, vận chuyển quả thận trong điều kiện nghiêm ngặt và đưa cơ quan này đến bàn mổ đúng thời gian cho phép, mỗi mắt xích đều phải được thực hiện chính xác. Khi ca phẫu thuật bắt đầu, từng đường nối mạch máu, niệu quản cũng đòi hỏi sự tỉ mỉ và chính xác cao của ê-kíp.

Bệnh thận mạn không chỉ gặp ở người lớn tuổi, nhiều bệnh nhân trẻ cũng được phát hiện khi bệnh đã tiến triển đến giai đoạn cuối. Ảnh: Việt Linh.

Nhưng trước tất cả yêu cầu về kỹ thuật ấy là một điều không thể thay thế - món quà từ người hiến. Đó có thể là một người còn sống tự nguyện trao một quả thận cho người khác hoặc một gia đình đồng ý hiến tạng sau khi người thân chết não.

Với Khánh, món quà ấy không chỉ thay thế một quả thận đã mất chức năng, mà còn trao cho anh cơ hội trở lại với cuộc sống bình thường, tiếp tục làm việc, yêu thương và viết tiếp những dự định từng dang dở.

Từng milimet trên bàn mổ

Phía sau khoảnh khắc người bệnh mở mắt sau ca mổ là một hành trình dài của người hiến, bác sĩ, điều phối viên và cả hệ thống ghép tạng. Tất cả phải phối hợp trong một cuộc chạy đua với thời gian để đưa món quà ấy đến đúng người, bảo đảm từng khâu diễn ra chính xác, bởi chỉ một sai sót cũng có thể làm lỡ mất cơ hội sống.

Trong cuốn sách Khi cái chết hóa thành sự sống - Ghi chép của một bác sĩ ghép tạng, bác sĩ phẫu thuật Joshua D. Mezrich dành nhiều trang viết để tái hiện từng bước của một ca ghép thận.

Trên bàn mổ, bệnh nhân nằm ngửa, chìm trong giấc ngủ gây mê. Trước khi đường dao đầu tiên được thực hiện, phẫu thuật viên đánh dấu trên bụng những mốc giải phẫu cần thiết để xác định đường mổ. Vết rạch thường được thực hiện ở vùng bụng dưới, qua từng lớp da, mô mỡ và cơ để tiếp cận vùng chậu - nơi quả thận mới sẽ được đặt vào.

Ca ghép thận đòi hỏi bác sĩ thực hiện chính xác nhiều đường nối mạch máu và niệu quản, bảo đảm dòng máu có thể lưu thông đến quả thận mới. Ảnh: Duy Hiệu.

Khác với nhiều người hình dung, bác sĩ không nhất thiết phải lấy quả thận đã suy của người bệnh ra. Quả thận mới thường được đặt ở vùng chậu, thấp hơn vị trí của thận tự nhiên, rồi nối với hệ thống mạch máu và đường tiết niệu của người nhận.

Vì vậy, sau khi mở đường vào, ê-kíp phải tỉ mỉ bộc lộ động mạch, tĩnh mạch chậu và niệu quản, đồng thời xử lý những mạch máu nhỏ xung quanh để tạo một trường mổ đủ sạch và an toàn.

Trong lúc đó, ở một bàn mổ khác, quả thận hiến cũng được chuẩn bị. Đây là công đoạn đòi hỏi sự cẩn trọng đặc biệt bởi mỗi quả thận có cấu trúc khác nhau. Có quả chỉ có một động mạch, nhưng cũng có quả có nhiều nhánh mạch máu; chiều dài tĩnh mạch và niệu quản cũng không hoàn toàn giống nhau.

Phẫu thuật viên phải loại bỏ phần mô và mỡ không cần thiết, kiểm tra từng mạch máu, bảo vệ nguồn máu nuôi niệu quản và chuẩn bị các đầu mạch để có thể nối với cơ thể người nhận. Quả thận sau đó được đưa vào vùng chậu của người bệnh.

Các mạch máu được nối tỉ mỉ bằng những mũi khâu nhỏ, bảo đảm đường nối kín và duy trì dòng máu lưu thông đến quả thận ghép. Ảnh: Bệnh viện Nhân dân Gia Định.

Công việc tiếp theo diễn ra trong một không gian rất nhỏ, nơi mỗi đường khâu đều phải chính xác. Trước hết, tĩnh mạch thận được nối với tĩnh mạch chậu. Sau đó là động mạch thận với động mạch chậu. Những mũi khâu nhỏ phải được đặt tuần tự, đủ kín để máu không rò rỉ nhưng cũng không làm hẹp lòng mạch.

Với những quả thận có nhiều động mạch, ê-kíp còn phải tính toán cách nối phù hợp để bảo đảm toàn bộ cơ quan được cấp máu. Đó là những thao tác tưởng như chỉ cách nhau vài milimet nhưng có thể quyết định dòng máu có đi qua quả thận mới hay không.

Phẫu thuật viên phải liên tục kiểm tra vị trí, độ căng của mạch và hướng đặt quả thận để tránh tình trạng mạch máu bị xoắn hoặc gập sau khi được nối. Khi hệ thống mạch máu đã hoàn tất, niệu quản của quả thận mới được nối vào bàng quang để tạo đường thoát cho nước tiểu.

Trước khi đóng vết mổ, ê-kíp kiểm tra lại các đường nối, tìm dấu hiệu chảy máu và đánh giá tình trạng tưới máu của quả thận. Rồi khoảnh khắc quan trọng nhất đến.

“Tôi bỏ kẹp và ngắm nhìn quả thận chuyển sang màu hồng. Thật là một cảnh tượng đẹp”, Mezrich kể.

Với bình thường, đó chỉ là một thay đổi màu sắc trong vài giây nhưng trên bàn mổ, đó là khoảnh khắc mạch máu đã thông, dòng máu đã đến được cơ quan mới và một quả thận đang bắt đầu làm việc trong một cơ thể mới.

Một ca ghép thận không chỉ là hành trình đưa một quả thận từ người hiến đến người nhận. Đằng sau từng đường khâu, từng lần kiểm tra mạch máu là một cuộc chạy đua để giữ lại cơ hội sống cho một người từng bị căn bệnh suy thận giai đoạn cuối trói buộc vào những buổi chạy thận và những giới hạn của cơ thể. Khi quả thận mới bắt đầu chuyển sang màu hồng, một cuộc đời cũng được mở ra.