Cuộc đua 90 ngày đêm làm sạch dữ liệu đất đai: Bài cuối: Từ một xã thí điểm đến bài toán siêu đô thị

Phía sau một thao tác trên điện thoại

Chị Nguyễn Thị Hà, ở thôn Quang Khê, xã An Nông, tỉnh Thanh Hóa, trở thành công dân đầu tiên trên cả nước nhận giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thông qua mã định danh trên VNeID. An Nông là một trong những địa phương được lựa chọn thí điểm tích hợp thông tin giấy chứng nhận qua mã định danh VNeID. Tại đây, Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) tỉnh trực tiếp hướng dẫn quy trình, kiểm tra việc kết nối, đồng bộ dữ liệu và triển khai cấp, tích hợp thông tin trên môi trường số.

Câu chuyện của một xã thuần nông ở Thanh Hóa, vì vậy, trở thành điểm tham chiếu để nhìn lại chặng đường mà các địa phương khác, trong đó có TPHCM, còn phải thực hiện trước khi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của người dân thực sự hiện diện trên ứng dụng định danh điện tử.

Việc người dân nhận được thông tin giấy chứng nhận qua VNeID là kết quả cuối cùng của một quá trình chuẩn bị dữ liệu kéo dài. Để phục vụ thí điểm, xã An Nông đã đồng bộ hơn 32.000 thửa đất lên hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai VNLIS, tạo nền tảng kết nối với VNeID.

Theo Văn phòng Đăng ký đất đai (VPĐKĐĐ) tỉnh Thanh Hóa, trước khi tích hợp dữ liệu lên VNeID, cơ sở dữ liệu đất đai phải được xây dựng đầy đủ, chính xác và thống nhất. Cùng với đó là quá trình rà soát, chuẩn hóa những thông tin còn thiếu, sai lệch hoặc chưa đồng bộ giữa hồ sơ địa chính và dữ liệu dân cư. Các thông tin về người sử dụng đất, số định danh cá nhân, thửa đất, diện tích, loại đất, thời hạn sử dụng và những nội dung trên giấy chứng nhận đều phải được đối chiếu, cập nhật và đồng bộ.

Lý do thúc đẩy cách làm mới được thể hiện rõ qua những con số liên quan đến giấy tờ in ấn. Theo số liệu theo dõi của Sở NN&MT tỉnh Thanh Hóa, từ ngày 01/01/2025 đến ngày 30/6/2026, toàn tỉnh đã mua 348.000 phôi giấy chứng nhận, trong đó cấp cho các chi nhánh 290.588 phôi và cấp cho UBND cấp xã 49.127 phôi. Với đơn giá 8.672 đồng/phôi, tổng chi phí phôi phải chi trả hơn 3 tỷ đồng.

Chị Nguyễn Thị Hà ở xã An Nông, tỉnh Thanh Hóa nhận sổ hồng qua mã định danh VNeID

Trong khi nhiều công đoạn của quy trình giải quyết thủ tục đất đai đã được chuyển lên môi trường điện tử, từ tiếp nhận hồ sơ trực tuyến, xử lý trên hệ thống đến ký số kết quả, thì ở khâu cuối cùng, giấy chứng nhận vẫn phải in ra giấy, ký trực tiếp, đóng dấu và trả cho người dân theo phương thức truyền thống.

Theo VPĐKĐĐ tỉnh Thanh Hóa, mục tiêu lâu dài không đơn thuần là thay một tờ giấy bằng thông tin hiển thị trên điện thoại, mà là hình thành hệ thống dữ liệu đất đai có khả năng xác thực, được cập nhật thường xuyên và chia sẻ với các cơ sở dữ liệu khác theo đúng thẩm quyền. Khi đó, người dân không phải nhiều lần cung cấp lại những giấy tờ mà cơ quan nhà nước đã có dữ liệu.

Từ ngày 24/8/2026, cách làm này được áp dụng đồng bộ đối với 22 thủ tục đất đai đặc thù, gồm đăng ký đất đai lần đầu, đăng ký biến động, tách thửa, hợp thửa, cấp đổi giấy chứng nhận và nhiều thủ tục khác thuộc thẩm quyền của Văn phòng Đăng ký đất đai tỉnh.

Nguyên tắc chung đối với việc tích hợp dữ liệu cũng đã được Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội, Bộ Công an, xác định rõ. Theo Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội, việc tích hợp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lên VNeID được thực hiện trên cơ sở dữ liệu đất đai đã được làm sạch, chuẩn hóa và kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Để thông tin được tích hợp, dữ liệu phải bảo đảm đúng thửa đất, đúng thông tin và đúng chủ sử dụng.

Hiện một số người dân tại Hà Nội, Thanh Hóa, Bắc Ninh đã có thể xem thông tin giấy chứng nhận trên VNeID. Tuy nhiên, do dữ liệu đất đai được hình thành qua nhiều thời kỳ, trong đó có những trường hợp đã cấp đổi, chuyển nhượng, phát sinh biến động hoặc thông tin cũ chưa đầy đủ, nên chưa phải tất cả giấy chứng nhận đã cấp đều hiển thị trên ứng dụng.

Khung pháp lý cho việc khai thác dữ liệu này cũng đang từng bước được bổ sung. Ngày 02/02/2026, Bộ NN&MT công bố và hướng dẫn kết nối để khai thác, sử dụng dữ liệu thông tin về giấy chứng nhận, thay thế thành phần hồ sơ trong giải quyết thủ tục hành chính.

Từ ngày 01/9/2026, Nghị định số 326/2026/NĐ-CP về định danh địa điểm có hiệu lực, quy định mỗi thửa đất được gắn một mã định danh riêng gồm 12 chữ số, không trùng lặp và có thể tra cứu trên VNeID. Theo khoản 1 Điều 7 của Nghị định, cơ quan giải quyết thủ tục không được yêu cầu cung cấp thành phần hồ sơ nếu thông tin đó đã có trong Cơ sở dữ liệu định danh địa điểm.

Các thửa đất được định danh theo Nghị định số 326/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 01/9

Bức tranh cả nước và khoảng cách còn lại

Điều cần phân biệt rõ là mô hình tại xã An Nông hiện mới dừng ở việc thí điểm tích hợp thông tin giấy chứng nhận qua VNeID, chưa phải giấy chứng nhận điện tử có giá trị pháp lý thay thế bản giấy trên phạm vi cả nước.

Tại họp báo thường kỳ của Bộ NN&MT sáng 16/9, ông Mai Văn Phấn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai (QLĐĐ), cho biết Cục đã xây dựng dự thảo nội dung giấy chứng nhận điện tử và trao đổi với Cục C06, Bộ Công an, nhằm hướng tới tích hợp vào VNeID. Trước mắt, cần tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật Đất đai sửa đổi để bảo đảm giá trị pháp lý thống nhất giữa giấy chứng nhận điện tử và giấy chứng nhận bản giấy. Theo dự thảo, giấy chứng nhận dưới dạng giấy hoặc điện tử đều có giá trị pháp lý như nhau.

Theo đại diện Cục QLĐĐ tại họp báo ngày 16/9/2026, cả nước đã xây dựng dữ liệu cho hơn 68 triệu thửa đất, trong đó khoảng 47,7 triệu thửa bảo đảm yêu cầu "đúng, đủ, sạch, sống", tương đương khoảng 70% số thửa đã có dữ liệu. Còn hơn 20,5 triệu thửa cần tiếp tục bổ sung, làm sạch. Với tiến độ hiện nay, mục tiêu tối thiểu 80% trong năm 2026 được đánh giá có khả năng đáp ứng.

Tại TPHCM, trình tự để thông tin giấy chứng nhận xuất hiện trên VNeID cũng đã được xác định. Theo ông Nguyễn Xuân Tiến, Văn phòng Đăng ký đất đai TPHCM, thành phố đã có gần 3 triệu thửa đất đạt tiêu chí nhóm 1. Khi dữ liệu đất đai được đồng bộ về Trung tâm dữ liệu quốc gia, Bộ Công an sẽ tiến hành tích hợp thông tin giấy chứng nhận vào VNeID.

Theo số liệu công bố giữa tháng 8/2026, hơn 3 triệu hồ sơ đất đai tại TPHCM đã được làm sạch dữ liệu; hơn 62.100 thửa đất đã được đồng bộ và hơn 54.600 giấy chứng nhận đã được tích hợp qua VNeID. Trong khi đó, thành phố vẫn còn hơn 400.000 thửa đất cần tiếp tục số hóa. Một phụ nữ ở phường Hòa Hưng cho biết, sau khi xác nhận thông tin trên VNeID, giấy chứng nhận của bà đã hiển thị trên tài khoản định danh mức 2, giúp bà không phải mang theo bản giấy khi thực hiện thủ tục.

So với xã An Nông, bài toán của TPHCM khác biệt trước hết ở quy mô. Nếu một xã thí điểm cần đồng bộ hơn 32.000 thửa đất để bắt đầu, TPHCM phải xử lý dữ liệu của hàng triệu thửa đất, với những khó khăn mà chính Văn phòng Đăng ký đất đai thành phố đã chỉ ra.

Khâu khó nhất là những giấy chứng nhận được cấp dựa trên hồ sơ, tài liệu cũ, trải qua nhiều thời kỳ và nhiều lần cập nhật biến động. Việc chuẩn hóa đòi hỏi phải đối soát hồ sơ, thậm chí kết hợp khảo sát thực địa, nên cần nhiều thời gian.

Kế hoạch cao điểm của UBND TPHCM từ ngày 01/9 đến 30/11/2026 cũng đặt yêu cầu tái cấu trúc quy trình giải quyết thủ tục đất đai theo hướng khai thác tối đa dữ liệu sẵn có; không yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại những thông tin, giấy tờ đã được số hóa, kết nối và có thể khai thác.

Kinh nghiệm từ xã An Nông cho thấy, việc đưa thông tin giấy chứng nhận lên VNeID chỉ có thể bắt đầu khi dữ liệu đã được chuẩn hóa và đồng bộ. Với TPHCM, mốc 30/11/2026 để hoàn thành chuẩn hóa, làm sạch tối thiểu 80% dữ liệu đất đai đủ điều kiện đồng bộ với Trung tâm dữ liệu quốc gia vì vậy không chỉ là một chỉ tiêu thống kê, mà còn là điều kiện quan trọng để mở rộng việc tích hợp thông tin giấy chứng nhận của người dân thành phố trên VNeID.

Từ vài chục nghìn trường hợp hiện nay đến quy mô tương xứng với một đô thị đặc biệt có hàng triệu thửa đất, khoảng cách còn lại không nằm ở việc đưa thêm một biểu tượng lên màn hình điện thoại, mà ở chất lượng và khả năng kết nối của hệ thống dữ liệu phía sau.