Cuộc đua hydro trong thời kỳ bất ổn năng lượng

Nhà máy sản xuất hydro tại bang Tamil Nadu (Ấn Độ). Ảnh: India Today

Báo cáo La bàn hydro toàn cầu 2026 do Hội đồng Hydro - tổ chức toàn cầu quy tụ các tập đoàn lớn nhằm thúc đẩy phát triển và sử dụng năng lượng hydro sạch trên toàn thế giới - phối hợp với McKinsey & Company công bố ngày 10-9 cho thấy, có hơn 570 dự án đã cam kết đầu tư, tương ứng khoảng 6,9 triệu tấn hydro sạch/năm. Trong số này, 90% dự án đang được xây dựng hoặc đã đi vào vận hành.

Đáng chú ý, hơn 130 tỷ USD vốn cam kết đầu tư cho các dự án hydro sạch đã được ghi nhận. Tuy nhiên, con số này không phải là lượng vốn đầu tư phát sinh riêng trong năm nay mà là tổng vốn cam kết tích lũy cho các dự án đã đạt mức độ trưởng thành nhất định. Cách hiểu này rất quan trọng, bởi nó cho thấy quy mô thị trường đã mở rộng, nhưng không đồng nghĩa với việc một làn sóng đầu tư mới đang tăng tốc không giới hạn.

Sự thay đổi đáng chú ý nằm nhiều hơn ở động lực đầu tư. Theo Hội đồng Hydro, hơn 60% vốn đã cam kết được phân bổ tại những thị trường mà an ninh năng lượng và tăng trưởng công nghiệp có tầm quan trọng ngang bằng hoặc cao hơn mục tiêu khử carbon. Hydro sạch ngày càng được xem là một công cụ giúp các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu đa dạng hóa nguồn năng lượng và nguyên liệu đầu vào.

Theo các chuyên gia, hydro là “đối tác thiết yếu của năng lượng tái tạo”. Sự kết hợp này có thể nâng cao khả năng chống chịu và hiệu quả của toàn bộ hệ thống năng lượng.

Báo cáo Hydrogen toàn cầu 2026 do Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) công bố ngày 18-6 tại Paris đánh giá sản xuất, nhu cầu, đầu tư, thương mại và hơn 1.000 chính sách về hydro được công bố hoặc triển khai từ năm 2020. IEA cho rằng, những gián đoạn trong sản xuất và thương mại các sản phẩm dựa trên hydro tại Trung Đông đã bộc lộ mức độ dễ tổn thương của chuỗi cung ứng.

Trong bối cảnh đó, sản xuất hydro tại chỗ mang thêm giá trị chiến lược. Lượng điện tái tạo dư thừa có thể được chuyển đổi thành hydro để lưu trữ hoặc sử dụng trong những ngành khó điện khí hóa hoàn toàn. Với các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch, lợi ích nằm ở khả năng giảm mức độ phụ thuộc vào một số nguồn cung bên ngoài.

Trung Quốc hiện chiếm hơn một nửa công suất hydro tái tạo đã cam kết trên toàn cầu. Châu Âu đứng thứ hai về giá trị đầu tư và dẫn đầu về số lượng dự án. Trong khi đó, Mỹ chiếm hơn ba phần tư công suất hydro phát thải thấp đã cam kết. Bức tranh này cho thấy, cuộc đua hydro ngày càng gắn chặt với chính sách công nghiệp và khả năng kiểm soát các công nghệ năng lượng mới.

IEA cho biết, nhu cầu hydro toàn cầu đã vượt 100 triệu tấn trong năm 2025, nhưng phần lớn vẫn phục vụ hoạt động lọc dầu và các ngành công nghiệp truyền thống. Nhu cầu hydro phát thải thấp tăng khoảng 20%, song mới đạt gần 1 triệu tấn, vẫn là quy mô rất nhỏ so với tổng thị trường. Đáng chú ý, các thỏa thuận mua hydro phát thải thấp mới trong năm 2025 đạt khoảng 1,7 triệu tấn/năm. Tuy nhiên, chỉ khoảng 20% khối lượng mới ký có cam kết mua chắc chắn. IEA coi tình trạng thiếu người mua dài hạn là một trong những trở ngại lớn nhất đối với các quyết định đầu tư vào nguồn năng lượng mới này.

Điều đó cũng lý giải vì sao một ngành có hơn 130 tỷ USD vốn cam kết vẫn chứng kiến nhiều dự án bị trì hoãn hoặc hủy bỏ. Nút thắt nằm ở chi phí, khi hydro được sản xuất từ nhiên liệu hóa thạch mà chưa kiểm soát phát thải vẫn rẻ hơn hydro tái tạo tại phần lớn thị trường. Điều này khiến những lĩnh vực từng được kỳ vọng trở thành khách hàng lớn như thép và vận tải đường dài, phải cân nhắc kỹ hơn về tốc độ chuyển đổi.

Hội đồng Hydro ước tính các chính sách đã có hiệu lực có thể tạo ra khoảng 6 triệu tấn nhu cầu hydro sạch mỗi năm vào năm 2030. Trong số đó, khoảng 4,2 triệu tấn đã có hợp đồng mua ràng buộc. Thêm khoảng 5 triệu tấn nhu cầu có thể xuất hiện nếu các chính phủ thực thi đầy đủ những chính sách đã được hoạch định.

Tổng Giám đốc Hội đồng Hydro Ivana Jemelkova nhấn mạnh, các nhà hoạch định chính sách cần dữ liệu thị trường đáng tin cậy, cùng kinh nghiệm thực tế từ những doanh nghiệp đang triển khai dự án.

Giai đoạn tiếp theo của thị trường sẽ phụ thuộc ít hơn vào những mục tiêu công suất trên giấy và nhiều hơn vào khả năng biến các mục tiêu đó thành những dự án có khách hàng thực sự. Vì thế, mốc 130 tỷ USD nên được nhìn nhận như bằng chứng về mức độ trưởng thành ban đầu của thị trường, hơn là dấu hiệu cho thấy ngành hydro đã vượt qua mọi trở ngại.