'Cuộc đua' phát triển du lịch di sản

Diện mạo Cố đô Huế về đêm

Trong bối cảnh du lịch Việt Nam từng bước phục hồi và tăng trưởng mạnh mẽ sau đại dịch, du lịch di sản đang trở thành hướng đi được nhiều địa phương lựa chọn nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng sẵn có. Từ những vùng đất giàu trầm tích văn hóa như Ninh Bình, Hội An đến cao nguyên đá Hà Giang, các địa phương không chỉ chú trọng gia tăng sức hút điểm đến mà còn đặt mục tiêu gắn phát triển du lịch với bảo tồn giá trị văn hóa - lịch sử và nâng cao vai trò của cộng đồng địa phương, qua đó từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ du lịch trong nước và quốc tế.

XÂY DỰNG THƯƠNG HIỆU CHO DU LỊCH ĐỊA PHƯƠNG

Những năm vừa qua, bức tranh du lịch tại nhiều địa phương trên cả nước ghi nhận những gam màu tươi sáng, đặc biệt ở các vùng đất giàu giá trị di sản. Ninh Bình là một trong những điểm đến nổi bật khi liên tục tổ chức các sự kiện văn hóa – nghệ thuật quy mô, thu hút đông đảo nhân dân và du khách. Các chương trình như “Di sản dành cho cuộc sống”, Festival Nón lá Việt Nam 2025 hay các hoạt động nghệ thuật tại Phố cổ Hoa Lư đã góp phần tạo nên không gian trải nghiệm đậm đà bản sắc, làm mới hình ảnh điểm đến di sản theo cách gần gũi, sinh động.

Sở hữu lợi thế hiếm có khi hội tụ cả di sản văn hóa và thiên nhiên, đặc biệt là Quần thể danh thắng Tràng An - di sản thế giới kép đầu tiên của Việt Nam, Ninh Bình đã đầu tư mạnh mẽ cho du lịch nhưng theo hướng bài bản và có chọn lọc. Các địa danh nổi tiếng như Tam Cốc - Bích Động, Hang Múa, chùa Bái Đính không chỉ mang đến chuỗi trải nghiệm đa dạng mà còn góp phần quảng bá chiều sâu văn hóa vùng đất Cố đô.

Quần thể danh thắng Tràng An - nơi bảo tồn và chứa đựng nhiều hệ sinh thái rừng ngập nước, rừng trên núi đá vôi, các di chỉ khảo cổ học và các di tích lịch sử văn hóa đặc sắc

Điều đáng ghi nhận là Ninh Bình không khai thác du lịch bằng mọi giá. Công tác bảo tồn cảnh quan, gìn giữ giá trị nguyên gốc của di sản như Tràng An, cố đô Hoa Lư hay chùa Bái Đính luôn được đặt lên hàng đầu. Hạ tầng du lịch được quy hoạch thận trọng, hạn chế bê tông hóa, giữ gìn vẻ đẹp tự nhiên vốn có. Chính cách làm này đã tạo nên sức hút rất “tự nhiên”, đặc biệt với dòng khách quốc tế yêu thích du lịch trải nghiệm và bền vững.

Cùng với Ninh Bình, Hội An tiếp tục khẳng định vị thế là biểu tượng của du lịch văn hóa Việt Nam. Không chỉ bảo tồn gần như nguyên vẹn không gian kiến trúc phố cổ với nhà gỗ, mái ngói âm dương, những con phố nhỏ hẹp, Hội An còn thành công trong việc “đánh thức” các nghề truyền thống như làm đèn lồng, may đo, mộc mỹ nghệ. Các lễ hội dân gian như lễ hội đèn lồng, hát Bài Chòi được tổ chức thường xuyên, trở thành một phần không thể thiếu trong hành trình trải nghiệm của du khách.

Nhiều du khách ví Hội An như một “bảo tàng sống”, nơi người dân sinh hoạt ngay trong lòng di sản với phong tục, tập quán, ẩm thực và nếp sống được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Sự cộng hưởng hài hòa giữa di sản vật thể và phi vật thể chính là yếu tố tạo nên bản sắc riêng, giúp Hội An giữ chân du khách trong và ngoài nước.

Khách du lịch trong và ngoài nước tham quan phố cổ Hội An

Bên cạnh những điểm đến riêng lẻ, mô hình liên kết vùng thông qua Con đường di sản miền Trung đang cho thấy hiệu quả rõ nét trong phát triển du lịch di sản. Trải dài từ Quảng Bình (cũ), Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng đến Quảng Nam (cũ), tuyến du lịch này kết nối hàng loạt di sản tiêu biểu như Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, Quần thể di tích Cố đô Huế, đô thị cổ Hội An và Khu đền tháp Mỹ Sơn.

Không chỉ đơn thuần là sự sắp xếp các điểm đến theo trục địa lý, Con đường di sản miền Trung tạo nên một không gian trải nghiệm liên hoàn, nơi du khách có thể cảm nhận rõ dòng chảy lịch sử - văn hóa. Mỗi địa phương giữ một “mảnh ghép” di sản riêng, nhưng khi đặt trong tổng thể liên kết, các giá trị ấy được nâng tầm, bổ trợ lẫn nhau.

Thực tế cho thấy, nhờ sự phối hợp trong quảng bá, xây dựng sản phẩm và tổ chức tour tuyến, nhiều địa phương trên Con đường di sản miền Trung đã kéo dài thời gian lưu trú của du khách, thay vì chỉ tham quan ngắn ngày. Các sản phẩm du lịch gắn với di sản như trải nghiệm di sản Huế về đêm, khám phá Mỹ Sơn gắn với văn hóa Chăm, hay du lịch sinh thái - hang động tại Phong Nha - Kẻ Bàng ngày càng được chú trọng phát triển theo chiều sâu.

Ở cực Bắc Tổ quốc, Hà Giang cũng đang từng bước khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch di sản gắn với cộng đồng. Cao nguyên đá Đồng Văn gây ấn tượng bởi kiến trúc nhà trình tường, bờ rào đá, nghệ thuật múa khèn cùng những phong tục tập quán đặc sắc của đồng bào Mông, Dao, Tày… Các lễ hội như Hoa Tam giác mạch, Khèn Mông hay Chợ tình Khâu Vai không chỉ là sự kiện văn hóa mà còn là “câu chuyện sống” về đời sống, tâm hồn và bản sắc của đồng bào vùng cao, mang đến cho du khách những trải nghiệm khó quên.

Dinh Vua Mèo tại Hà Giang

Bên cạnh việc làm mới sản phẩm du lịch từ không gian di sản, nhiều địa phương cũng chủ động ứng dụng công nghệ hiện đại nhằm tăng khả năng kết nối giữa du khách và lịch sử. Việc đưa các hình thức trải nghiệm số, trình chiếu 3D mapping, tương tác đa phương tiện vào không gian di sản đã góp phần “kể lại” câu chuyện quá khứ theo cách sinh động, dễ tiếp cận hơn. Tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Hà Nội), các hoạt động trải nghiệm ứng dụng công nghệ giúp du khách hiểu sâu hơn về giá trị của nền giáo dục truyền thống và chiều sâu lịch sử dân tộc. Tương tự, Dinh Độc Lập với không gian trưng bày 500 hiện vật quý đã thu hút gần 350.000 lượt khách mỗi năm, minh chứng cho hiệu quả của việc kết hợp bảo tồn, trình diễn và trải nghiệm.

TĂNG CƯỜNG LIÊN KẾT

Bên cạnh những tín hiệu tích cực, nhiều chuyên gia nhận định rằng du lịch di sản Việt Nam vẫn đang đối mặt với không ít thách thức trong quá trình hướng tới phát triển bền vững. Theo các chuyên gia, điều cần thiết hiện nay là xây dựng hệ thống chính sách hỗ trợ và ưu đãi đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào hạ tầng, sản phẩm và nguồn nhân lực tại các vùng di sản. Song song với đó, công tác giám sát hoạt động bảo tồn, trùng tu và khai thác di sản cần được siết chặt nhằm bảo đảm các giá trị gốc không bị xâm hại trong quá trình phát triển du lịch. Việc ứng dụng công nghệ số để “kể chuyện di sản” theo cách sinh động, hấp dẫn hơn cũng được xem là chìa khóa để thu hút thế hệ trẻ và dòng khách quốc tế chất lượng cao.

Du lịch di sản chỉ thực sự bền vững khi doanh nghiệp, chính quyền và cộng đồng cùng chung một hướng đi

Từ góc nhìn của doanh nghiệp, theo anh Hữu Trọng, đại diện công ty lữ hành tại Đà Nẵng, phát triển du lịch di sản bền vững không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý mà đòi hỏi sự tham gia chủ động của doanh nghiệp trong việc xây dựng sản phẩm, nâng cao chất lượng dịch vụ và lan tỏa giá trị di sản đến du khách.

Chia sẻ về định hướng phát triển trong thời gian tới, anh Trọng cho biết doanh nghiệp của mình đang ưu tiên thiết kế các tour theo chủ đề, tour chuyên sâu dành cho nhóm khách nhỏ, lấy trải nghiệm làm trung tâm thay vì chạy theo số lượng. Theo anh, mỗi hành trình đều được xây dựng như một câu chuyện, trong đó hoạt động tham quan gắn với thuyết minh kể chuyện, trải nghiệm nghề truyền thống và ẩm thực bản địa.

Một hướng đi quan trọng khác được đơn vị lữ hành này chú trọng là đầu tư cho nguồn nhân lực. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào đội ngũ thuyết minh viên tại điểm đến, doanh nghiệp chủ động phối hợp với địa phương và các chuyên gia văn hóa - lịch sử nhằm đào tạo đội ngũ hướng dẫn viên chuyên sâu, có khả năng truyền tải giá trị di sản bằng ngôn ngữ gần gũi, sinh động.

Cùng với đó, việc ứng dụng công nghệ số như thuyết minh tự động, mã QR hay các sản phẩm trải nghiệm số được xem là giải pháp hiệu quả để làm mới cách tiếp cận di sản, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của du khách trẻ và khách quốc tế.

Theo anh Trọng, để những định hướng này được triển khai hiệu quả, vai trò của liên kết công - tư là yếu tố then chốt. Doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư dài hạn vào sản phẩm và dịch vụ chất lượng cao, nhưng cần một khung chính sách rõ ràng, ổn định, trong đó ranh giới giữa bảo tồn và khai thác được xác lập minh bạch. Khi các bên cùng chung tầm nhìn và lợi ích, du lịch di sản mới có thể phát triển bền vững, lâu dài.

Thực tiễn cho thấy, du lịch di sản chỉ thực sự phát huy giá trị khi được đặt trên nền tảng bảo tồn, gắn với cộng đồng và được dẫn dắt bởi những chiến lược dài hạn. Sự đồng hành giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân không chỉ giúp gìn giữ những giá trị di sản quý báu của cha ông, mà còn mở ra hướng đi bền vững để di sản trở thành nguồn lực phát triển kinh tế - văn hóa cho hiện tại và tương lai.

Đình Thảo