'Cuộc đua' vào lớp 10 công lập: Giảm áp lực từ định hướng lựa chọn phù hợp

Áp lực từ quy mô và tâm lý lựa chọn

Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 THPT công lập tại Hà Nội từ lâu đã là một trong những vấn đề “nóng” của giáo dục Thủ đô. Áp lực năm nay càng rõ rệt hơn khi quy mô học sinh tiếp tục gia tăng trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, dân số tăng mạnh tại nhiều khu vực, đặc biệt là các khu đô thị và chung cư mới.

Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT tại Hà Nội năm học 2025-2026. Ảnh: Phạm Hùng

Những ngày này, với nhiều gia đình học sinh lớp 9, câu chuyện không chỉ xoay quanh bài vở hay điểm số mà là những tính toán cho một lựa chọn quan trọng trước ngưỡng cửa vào lớp 10. Em Lê Phương Mai, học sinh lớp 9A5, Trường THCS Trần Duy Hưng (phường Yên Hòa) thẳng thắn chia sẻ nỗi lo trước kỳ thi sắp tới. Tự nhận học lực ở mức khá, Phương Mai hiểu rằng cánh cửa vào trường công lập không dễ dàng. Vì vậy, em cùng gia đình đã chủ động chuẩn bị thêm phương án dự phòng, từ trường tư đến hướng học nghề nếu cần thiết.

Phụ huynh của Phương Mai, chị Ngô Thị Minh Phượng cũng cho biết, gia đình lựa chọn đặt nguyện vọng theo đúng sức học của con, đồng thời tính đến các phương án an toàn hơn, ưu tiên yếu tố gần nhà và thuận lợi trong sinh hoạt. Đây là cách nhiều gia đình đang áp dụng để giảm rủi ro trong bối cảnh cạnh tranh suất vào lớp 10 THPT công lập ngày càng lớn.

Câu chuyện của Phương Mai phản ánh tâm lý chung của hàng chục nghìn học sinh lớp 9 tại Hà Nội. Năm học 2026-2027, toàn thành phố có khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS, tăng gần 20.000 em so với năm trước. Trong khi đó, chỉ tiêu vào lớp 10 công lập giữ ở mức hơn 80.000, tương đương khoảng 60%. Điều này đồng nghĩa với việc cứ 10 học sinh thì có khoảng 4 em phải lựa chọn hướng đi khác.

Em Nguyễn Thị Ngọc Bích, lớp 9A1, Trường THCS Trần Duy Hưng (phường Yên Hòa) cho biết, bản thân luôn trong trạng thái lo lắng khi phải cạnh tranh với nhiều bạn giỏi. Em gần như không dành thời gian nghỉ ngơi, tập trung tối đa cho ôn tập để đạt được nguyện vọng của mình.

Trong khi đó, em Ngô Khánh Lê, học sinh Trường THCS & THPT Lương Thế Vinh lựa chọn cách chủ động hơn, đó là xây dựng kế hoạch học tập ngay từ đầu năm, tập trung vào ba môn chính là toán, ngữ văn, tiếng Anh, nắm chắc kiến thức trên lớp và luyện thêm bài tập tại nhà.

Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT tại Hà Nội năm học 2025-2026. Ảnh: Quang Thái

Áp lực là điều khó tránh, nhưng cũng chính từ áp lực ấy, nhiều học sinh đã thay đổi cách tiếp cận, chủ động hơn trong học tập và định hướng tương lai. Thay vì dồn toàn bộ kỳ vọng vào một lựa chọn, nhiều gia đình bắt đầu xây dựng các phương án linh hoạt hơn. Chị Trịnh Thị Hằng, một phụ huynh chia sẻ quan điểm, trong bối cảnh hiện nay, việc lựa chọn con đường học tập cần phù hợp với năng lực, “chọn giày vừa chân” thay vì chạy theo những mục tiêu quá sức. Có những học sinh phù hợp hơn với giáo dục nghề, nơi các em có thể phát huy năng khiếu và sớm định hình nghề nghiệp.

Từ phía nhà trường, Hiệu trưởng Trường THCS Trần Duy Hưng Lê Kim Anh cho biết, việc tư vấn cho học sinh lớp 9 được thực hiện cụ thể, sát với từng trường hợp. Giáo viên chủ nhiệm đóng vai trò quan trọng trong việc giúp gia đình và học sinh xác định mục tiêu, từ đó đưa ra lựa chọn phù hợp.

Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Phạm Quốc Toản cho hay, sau khi rà soát, hệ thống các trường THPT công lập, ngoài công lập và cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn đủ khả năng đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh. Điều này cho thấy sau lớp 9, học sinh không chỉ có một con đường duy nhất, mà có nhiều hướng đi khác nhau, tùy thuộc vào năng lực và điều kiện của mỗi em.

Hỗ trợ đồng bộ cho học sinh trước “ngưỡng cửa” lớp 10

Trước thực tế số lượng học sinh tăng mạnh, câu hỏi được nhiều người đặt ra là vì sao thành phố không tăng mạnh chỉ tiêu tuyển sinh vào lớp 10 công lập? Ông Nghiêm Văn Bình, Trưởng phòng Quản lý thi và Kiểm định chất lượng (Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội) cho biết, việc duy trì tỷ lệ khoảng 60% học sinh vào công lập là kết quả của quá trình tính toán dựa trên nhiều yếu tố. Trong đó, quy mô mạng lưới trường lớp, điều kiện cơ sở vật chất, năng lực đội ngũ giáo viên và định hướng phân luồng sau THCS đều được cân nhắc kỹ lưỡng.

Ông Nghiêm Văn Bình, Trưởng phòng Quản lý thi và Kiểm định chất lượng (Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội) và nhà giáo Nguyễn Cao Cường, Hiệu trưởng Trường THCS Thái Thịnh (phường Đống Đa) chia sẻ về chủ đề tuyển sinh lớp 10. Ảnh: Thanh Hải

Theo ông Nghiêm Văn Bình, đây là con số phù hợp với điều kiện thực tế, vừa bảo đảm chất lượng giáo dục, vừa đáp ứng yêu cầu phát triển của hệ thống. Việc tăng mạnh chỉ tiêu trong thời gian ngắn có thể tạo thêm áp lực cho công tác tổ chức và ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học.

Không chỉ học sinh chịu áp lực, quy mô thí sinh tăng nhanh cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với việc tổ chức kỳ thi. Ngành Giáo dục và Đào tạo Thủ đô xác định mục tiêu tổ chức kỳ thi an toàn, nghiêm túc và hiệu quả, vì vậy mọi khâu chuẩn bị đều phải được triển khai từ sớm, với sự tính toán chặt chẽ.

Song song với đó, công tác định hướng phân luồng tiếp tục được đẩy mạnh. Các hoạt động tư vấn hướng nghiệp, cung cấp thông tin về các lựa chọn học tập được triển khai rộng rãi nhằm giúp học sinh và phụ huynh có cái nhìn đầy đủ hơn. Theo ông Nghiêm Văn Bình, việc hiểu rõ hệ thống các trường, các hướng đi sau THCS sẽ giúp giảm áp lực dồn vào một số “trường top”.

Tâm lý lựa chọn trường danh tiếng được nhìn nhận là một trong những nguyên nhân làm gia tăng áp lực. Mong muốn vào các trường có uy tín là điều dễ hiểu, song nếu dồn quá nhiều kỳ vọng vào một số ít trường sẽ khiến học sinh chịu áp lực lớn, trong khi cơ hội trúng tuyển không phải lúc nào cũng tương xứng với năng lực. Ông Nghiêm Văn Bình khuyến nghị, phụ huynh và học sinh cần cân nhắc kỹ lưỡng khi đăng ký nguyện vọng, dựa trên năng lực thực tế, điều kiện gia đình và khả năng thích nghi với môi trường học tập. Đây là yếu tố quan trọng để bảo đảm hiệu quả học tập lâu dài.

Trường THPT Đỗ Mười tiếp tục tuyển sinh trong năm học mới. Ảnh: Quang Thái

Ở tầm vĩ mô, tốc độ đô thị hóa nhanh và sự gia tăng dân số cục bộ tại một số khu vực đang đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với quy hoạch mạng lưới trường lớp. Nhiều trường tại khu vực nội đô, trung tâm đang chịu áp lực tuyển sinh rất lớn. Trước thực tế này, thành phố đã chú trọng đầu tư xây dựng thêm trường mới, nâng cấp cơ sở vật chất và mở rộng quy mô trường lớp hiện có nhằm giảm tải áp lực.

Cùng với giải pháp dài hạn, các nhà trường cũng đang triển khai nhiều biện pháp hỗ trợ học sinh trong giai đoạn “nước rút”. Nhà giáo Nguyễn Cao Cường, Hiệu trưởng Trường THCS Thái Thịnh (phường Đống Đa) cho biết, nhà trường đã xây dựng kế hoạch ôn tập ngay từ đầu năm học, tập trung vào các môn thi, đồng thời điều chỉnh linh hoạt khi có thông tin về môn thi thứ ba.

Ngoài việc củng cố kiến thức, yếu tố tâm lý được đặc biệt chú trọng. Giáo viên chủ nhiệm và giáo viên bộ môn đóng vai trò như những “chuyên gia tâm lý”, thường xuyên động viên, giúp học sinh giảm căng thẳng. Các hoạt động trải nghiệm, sinh hoạt tập thể cũng được tổ chức để tạo sự cân bằng, giúp học sinh duy trì tinh thần ổn định trước kỳ thi.

Trưởng phòng Quản lý thi và Kiểm định chất lượng Nghiêm Văn Bình cho biết thêm, ngành Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo các trường xây dựng kế hoạch ôn tập phù hợp, đồng thời triển khai các hoạt động tư vấn học đường, hướng nghiệp nhằm giảm áp lực cho học sinh. Sự phối hợp giữa nhà trường và phụ huynh được tăng cường, tạo thành mạng lưới hỗ trợ trong giai đoạn quan trọng này.

Với những giải pháp đồng bộ đang được triển khai, áp lực tuyển sinh vào lớp 10 THPT công lập từng bước được điều tiết, hướng tới mục tiêu quan trọng là mỗi học sinh đều có một con đường phù hợp sau khi tốt nghiệp THCS.