Cuộc sơ tán y tế từ Trạm Vũ trụ Quốc tế lần đầu trong lịch sử của NASA

Bốn thành viên của phi hành đoàn SpaceX Crew-11 được sơ tán khỏi ISS do một người trong số họ gặp vấn đề về sức khỏe. Ảnh: AFP

Việc trở về sớm này tạm thời làm giảm số lượng phi hành đoàn trên trạm, đồng thời hạn chế các chuyến đi bộ ngoài không gian cho đến khi một nhóm thay thế được đưa lên.

Theo hãng tin AFP, phi hành gia cần được chăm sóc y tế đã rời Trạm Vũ trụ Quốc tế cùng ba đồng đội vào ngày 14/1, đánh dấu cuộc sơ tán y tế đầu tiên trong lịch sử của NASA.

Bốn phi hành gia, gồm các thành viên đến từ Mỹ, Nga và Nhật Bản, dự kiến hạ cánh xuống Thái Bình Dương gần San Diego vào sáng sớm 15/1 (giờ Mỹ). Quyết định này đã rút ngắn nhiệm vụ của họ hơn một tháng.

“Thời điểm rời đi của chúng tôi nằm ngoài kế hoạch ban đầu. Tuy nhiên, chúng tôi là một gia đình gắn kết, luôn giúp đỡ và chăm sóc lẫn nhau”, phi hành gia NASA Zena Cardman nói trước chuyến trở về.

Các quan chức NASA từ chối tiết lộ danh tính phi hành gia cần được chăm sóc y tế cũng như tình trạng sức khỏe cụ thể, viện dẫn lý do bảo mật.

Theo chỉ huy trạm vũ trụ Mike Fincke, phi hành gia gặp vấn đề sức khỏe hiện “ổn định, an toàn và được chăm sóc tốt”. Ông cho biết đây là một quyết định có chủ ý, nhằm cho phép tiến hành các đánh giá y tế cần thiết trên mặt đất, nơi có đầy đủ năng lực chẩn đoán hơn.

Được phóng lên không gian vào tháng 8/2025, bốn phi hành gia gồm Cardman, Fincke, Kimiya Yui (Nhật Bản) và Oleg Platonov (Nga) ban đầu dự kiến lưu trú trên trạm vũ trụ đến cuối tháng 2. Tuy nhiên, ngày 7/1, NASA bất ngờ hủy chuyến đi bộ ngoài không gian dự kiến diễn ra vào hôm sau của hai phi hành gia Cardman và Fincke, trước khi thông báo quyết định đưa phi hành đoàn trở về sớm. Các quan chức cho biết vấn đề sức khỏe không liên quan đến công tác chuẩn bị cho chuyến đi bộ ngoài không gian hay các hoạt động khác trên trạm, đồng thời nhấn mạnh đây không phải là tình huống khẩn cấp.

NASA cho biết họ sẽ tuân thủ các quy trình hạ cánh và tiếp đất thông thường khi kết thúc nhiệm vụ, với đội ngũ chuyên gia y tế thường trực trên tàu cứu hộ tại Thái Bình Dương. Đây tiếp tục là một chuyến trở về ban đêm của phi hành đoàn SpaceX, chỉ chưa đầy 11 giờ sau khi tàu tách khỏi trạm vũ trụ. NASA cho biết hiện vẫn chưa rõ cả bốn phi hành gia sẽ được đưa từ California về Houston - nơi đặt Trung tâm Vũ trụ Johnson và căn cứ của các phi hành gia - nhanh đến mức nào.

Sau khi bốn phi hành gia trở về, trên ISS vẫn còn ba người, gồm một phi hành gia Mỹ và hai phi hành gia Nga. NASA và SpaceX đang nỗ lực đẩy nhanh kế hoạch phóng một phi hành đoàn mới gồm bốn người từ Florida, hiện dự kiến diễn ra vào giữa tháng 2.

Theo các mô hình máy tính, trung bình cứ ba năm sẽ có một cuộc sơ tán y tế khỏi trạm vũ trụ. Tuy nhiên, trong suốt 65 năm thực hiện các chuyến bay có người lái, NASA chưa từng phải tiến hành trường hợp nào như vậy.

Trong lịch sử, ngành hàng không vũ trụ Nga từng đối mặt tình huống tương tự. Năm 1985, phi hành gia Liên Xô Vladimir Vasyutin bị nhiễm trùng nghiêm trọng khi đang làm việc trên trạm vũ trụ Salyut 7, buộc phải kết thúc nhiệm vụ sớm. Một số phi hành gia Liên Xô khác sau đó cũng gặp các vấn đề sức khỏe nhẹ hơn, khiến thời gian làm nhiệm vụ bị rút ngắn.

Đây là chuyến bay vũ trụ đầu tiên của phi hành gia Cardman, 38 tuổi, một nhà sinh vật học và nhà thám hiểm vùng cực, cũng như của Platonov, 39 tuổi, cựu phi công chiến đấu của không quân Nga. Cả hai đều đã bỏ lỡ cơ hội thực hiện chuyến đi bộ ngoài không gian đầu tiên trong sự nghiệp.

Hai phi hành gia còn lại là Fincke, 58 tuổi, đại tá không quân Mỹ đã nghỉ hưu, và Yui, 55 tuổi, cựu phi công chiến đấu của Lực lượng Phòng vệ Trên không Nhật Bản, đều là những người giàu kinh nghiệm bay vào vũ trụ. Fincke đã dành tổng cộng một năm rưỡi trên quỹ đạo trong bốn nhiệm vụ và thực hiện chín chuyến đi bộ ngoài không gian, trở thành một trong những phi hành gia có thành tích nổi bật của NASA. Tuần trước, Yui kỷ niệm 300 ngày sống trong không gian sau hai lần lưu trú trên trạm vũ trụ, đồng thời chia sẻ những hình ảnh ấn tượng về Trái Đất, trong đó có núi Phú Sĩ và hiện tượng cực quang.

Các quan chức NASA cho biết việc để phi hành gia tiếp tục ở lại ngoài không gian thêm một tháng mà không có điều kiện chăm sóc y tế đầy đủ tiềm ẩn rủi ro lớn hơn so với việc tạm thời giảm hơn một nửa số lượng phi hành đoàn trên trạm. Trong thời gian chờ SpaceX đưa phi hành đoàn mới lên ISS, NASA sẽ phải tạm dừng toàn bộ các hoạt động đi bộ ngoài không gian, bao gồm cả những trường hợp khẩn cấp, do các hoạt động này đòi hỏi ít nhất hai phi hành gia bên ngoài và sự hỗ trợ từ bên trong trạm.

Quyết định sơ tán y tế này cũng là quyết định lớn đầu tiên của tân lãnh đạo NASA, ông Jared Isaacman. Tỷ phú sáng lập một công ty xử lý thanh toán và từng hai lần bay vào vũ trụ đã đảm nhiệm vị trí cao nhất của cơ quan này vào tháng 12 năm ngoái.

“Sức khỏe và sự an toàn của các phi hành gia luôn là, và sẽ tiếp tục là, ưu tiên hàng đầu của chúng tôi”, ông Isaacman khẳng định khi công bố quyết định vào tuần trước.

Bảo Hà/Báo Tin tức và Dân tộc