Đà Nẵng: Bảo tàng 'đặc biệt' trong lòng Tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng

Bên trong Tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng ở phường Quảng Phú (thành phố Đà Nẵng) có một Bảo tàng “đặc biệt”, nơi trưng bày nhiều tư liệu, hiện vật quý về các Mẹ Việt Nam anh hùng trên khắp mọi miền của Tổ quốc. (Ảnh: Đỗ Trưởng/TTXVN)

Trong tháng 7 tri ân, dòng người khắp mọi miền Tổ quốc lại tới Tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng (phường Quảng Phú, thành phố Đà Nẵng) để tỏ lòng thành kính, tri ân công ơn, sự hy sinh lớn lao của những người Mẹ đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước.

Ngay trong lòng tượng đài có một bảo tàng đặc biệt, trưng bày nhiều tư liệu, hiện vật quý về các Mẹ Việt Nam anh hùng trên khắp mọi miền Tổ quốc cùng với đó là những câu chuyện cảm động về tình cảm của các liệt sỹ dành cho gia đình, quê hương cũng như khát vọng cháy bỏng về ngày thống nhất non sông.

Những lá thư viết vội từ chiến trường

Trong số các hiện vật được coi là "nhân chứng sống" trong bảo tàng có những bức thư do các liệt sỹ viết vội trên đường hành quân đã để lại ấn tượng mạnh mẽ cho người xem. Đây được coi như mảnh ghép ký ức của thế hệ thanh niên “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước," những chàng trai, cô gái đang độ tuổi đôi mươi, tạm gác lại ước mơ, xếp bút nghiên sẵn sàng lên đường nhập ngũ, hiến dâng tuổi thanh xuân để đất nước “nở hoa độc lập, kết trái tự do."

Gần 60 năm trôi qua, bức thư của liệt sỹ Nghiêm Bắc Việt, một chàng trai đất Hà Thành, viết gửi về cho mẹ và gia đình ở phương xa vẫn còn lắng đọng nguyên cảm xúc. Bức thư được liệt sỹ viết trên đường hành quân cùng đồng đội qua tỉnh Savannakhet ở nước bạn Lào ngày 15/12/1967.

Trong thư liệt sỹ Nghiêm Bắc Việt tâm sự cùng cha mẹ: “Từ khi lên đường đi chiến đấu đến nay đã được 55 ngày rồi. 55 ngày qua là bao nhiêu gian khổ, bao nhiêu sự gay go ác liệt về đường đi, về đèo dốc, về máu lửa đến với con nhưng con đã vượt qua. Quãng đường con đi đã được 3/5 đường rồi và hôm nay con nghỉ 1 ngày ở tỉnh Savanakhet cuối của miền trung Lào. Tết này con có triển vọng ở Campuchia và cũng ăn cái Tết đầu tiên xa gia đình, xa Tổ quốc và đó cũng là cái tết đầu tiên đời lính…”.

Du khách quốc tế tham quan, tìm hiểu các tư liệu, hiện vật quý tại bảo tàng. (Ảnh: Đỗ Trưởng/TTXVN)

Còn với các em, anh cũng nhắn nhủ đầy tình yêu thương: “Anh lúc này thương nhớ các em lắm và nhớ vô cùng nhưng không làm sao mà nhìn thấy mặt các em nữa, nên các em có nhớ anh thì cứ thương yêu lẫn nhau, thường giúp đỡ thầy mẹ là được rồi. Anh hiện nay sống trên đất Lào nên có nhiều chuyện kể lắm nhưng hẹn các em ngày thống nhất…”.

Chị Nguyễn Thị Trúc, hướng dẫn viên tại bảo tàng chia sẻ, đây là lá thư được Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Tiểu (phường Ngọc Hà, thành phố Hà Nội) cẩn thận cất giữ bao năm tháng để luôn nhớ về người con trai Nghiêm Bắc Việt đã anh dũng hy sinh. Mẹ có hai người con trai là liệt sỹ. Gia đình đã hiến tặng hiện vật này để trưng bày tại bảo tàng cùng với những bức thư cảm động của nhiều liệt sỹ viết trên khắp nẻo đường hành quân giữa mưa bom, bão đạn.

Mẹ Việt Nam anh hùng Bùi Thị Mai (xã Xuân Thọ, tỉnh Đắk Lắk) có chồng và hai người con hy sinh, trong đó có nữ liệt sỹ Nguyễn Thanh Tịnh. Trong bức thư gửi về cho mẹ và chị gái ở nhà vào tháng 11/1972, liệt sỹ Tịnh chia sẻ về nỗi buồn khi chứng kiến 5 đồng đội vừa mới hy sinh dưới làn đạn của kẻ thù, thổi bùng lên lòng căm phẫn quyết tâm đánh giặc ở người nữ chiến sĩ nơi đầu trận tuyến.

Liệt sỹ Nguyễn Thanh Tịnh viết trong thư: “Càng buồn khổ, em càng căm thù Mỹ càng sâu sắc và nó đã tạo cho em thêm sức mạnh để công tác càng chăm lo. Em chỉ mong sớm được trả món nợ này cho gia đình và bao nhiêu đồng chí khác. Giặc Mỹ cố tình kéo dài chiến tranh, hòng thực hiện cho bằng được (Việt Nam hóa) thì ta càng nhớ, nhớ thật rõ di chúc thiêng liêng của Bác Hồ kính yêu, ta càng phải nỗ lực hơn nữa thực hiện lời dạy của Người. Chị ạ! Càng gian nan, khổ cực bấy nhiêu thì ngày thắng lợi càng vẻ vang bấy nhiêu."

Giữa lúc kháng chiến ác liệt, những cánh thư là cách kết nối thông tin duy nhất giữa người lính ở tiền tuyến với gia đình nơi hậu phương, trong đó có cả những lá thư của người con tập kết ra Bắc gửi về cho mẹ và gia đình ở miền Nam trong vùng địch tạm chiếm. Các cánh thư đều thể hiện rõ khát vọng cháy bỏng và một niềm tin son sắt về một ngày không xa nước nhà sẽ thống nhất, những người con sẽ trở về bên vòng tay của mẹ hiền.

Tại bảo tàng trong lòng Tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng đang lưu giữ một bức thư cùng với chiếc ống tre và hũ sành được Mẹ Việt Nam anh hùng Trình Thị Quy (thành phố Đà Nẵng) dùng để chôn giấu bức thư của con dưới lòng đất, không để địch phát hiện. Bức thư do người con trai của mẹ Quy viết, khi ông đang tập kết ở ngoài Bắc gửi vào miền Nam cho mẹ năm 1959 với nỗi nhớ gia đình và quê hương da diết, mong muốn ngày đất nước toàn thắng, Bắc Nam sum họp một nhà.

Hiện vật ống tre và hũ sành được dùng để cất giấu lá thư của người con trai tập kết ra Bắc gửi về cho mẹ ở miền Nam để tránh bị địch phát hiện. (Ảnh: Đỗ Trưởng/TTXVN)

Trân quý giá trị của hòa bình

Hơn 50 năm sau ngày đất nước được giải phóng, những hiện vật về năm tháng kháng chiến "gian lao mà anh dũng" của dân tộc càng nhắc nhở mọi người về giá trị hòa bình, độc lập, thống nhất của đất nước hôm nay được vun đắp bởi máu xương của biết bao lớp thế hệ cha anh đi trước.

Giữa không gian lắng đọng của bảo tàng, nhiều người đã rơi nước mắt khi được xem một hiện vật đặc biệt - lá đơn “Xin lãnh xác chồng” của một người vợ liệt sỹ. Đó là câu chuyện về liệt sỹ Nguyễn Văn Công (bí danh là Nhẫm), con trai duy nhất của Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Dần ở thành phố Đồng Nai.

Vào một ngày cuối tháng 1/1971, khi bị lộ, đồng chí Nguyễn Văn Công đã bị quân địch nã súng vào người, anh đã anh dũng hy sinh. Quân thù đã cắt tai anh mang về để lĩnh thưởng, phần thân thể của anh, chúng buộc sau xe chạy ngoài đường để thị uy. Chứng kiến cảnh tượng này, người mẹ của anh đã khóc cạn nước mắt. Người vợ hiền của anh đã nén đau thương viết tờ đơn xin lãnh xác chồng về để an táng.

Tờ đơn của chị Huỳnh Thị Cụt chất chứa nỗi đau thắt lòng, sự hy sinh lớn lao của những người mẹ, người vợ cho cuộc kháng chiến trường kỳ của đất nước, cũng cho thấy tội ác tàn bạo của quân xâm lược cùng bè lũ tay sai gây ra cho đồng bào ta lúc đó.

Hiện vật "Đơn xin lãnh xác chồng" trưng bày tại bảo tàng. (Ảnh: Đỗ Trưởng/TTXVN)

Đến tham quan các hiện vật trong bảo tàng cùng với gia đình, chị Sarah Maguire đến từ Australia chia sẻ, đây là một bảo tàng chuyên đề về các bà mẹ Việt Nam anh hùng đi qua hai cuộc kháng chiến với những hiện vật mang góc nhìn sâu sắc về sự tàn khốc của chiến tranh, góp phần tôn vinh giá trị của hòa bình. Thông qua các tư liệu và hình ảnh, chị đã được thấy sức mạnh nội lực to lớn người phụ nữ Việt Nam để duy trì mọi thứ trong những thời điểm khó khăn, nghịch cảnh nhất, tưởng chừng như vượt qua mọi giới hạn của nỗi đau...

Bà Hoàng Thị Bích Hạnh, Giám đốc Ban quản lý Di tích và Danh thắng thành phố Đà Nẵng thông tin, không gian trưng bày trong lòng Tượng đài đang lưu giữ gần 2.000 hiện vật, được xem như bảo tàng tổng hợp của cả nước về các Mẹ Việt Nam anh hùng. Các hiện vật chứa đựng câu chuyện của những người lính đã đi qua chiến tranh, của những người Mẹ đã chịu nhiều mất mát và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn," “Đền ơn đáp nghĩa” của dân tộc ta.

Với diện tích rộng hơn 16ha, mỗi năm Quần thể Tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng đón gần 100.000 lượt khách trong nước, quốc tế đến tham quan, tìm hiểu về lịch sử. Đây là công trình văn hóa cấp quốc gia, biểu tượng thiêng liêng, khắc ghi công lao to lớn của các Mẹ Việt Nam Anh hùng trong các cuộc kháng chiến.

Tượng đài được thiết kế dựa trên nguyên mẫu chân dung mẹ Nguyễn Thị Thứ (ở thành phố Đà Nẵng), người mẹ có 9 con trai, 1 con rể và 2 cháu ngoại đều là liệt sỹ trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Không chỉ là một công trình tưởng niệm, nơi đây còn là một không gian giáo dục truyền thống, một địa chỉ tri ân, để các thế hệ hôm nay và mai sau tìm về, lắng lại và hiểu sâu hơn giá trị của hòa bình.

Bảo tàng được bố trí thành nhiều không gian chủ đề, giúp du khách có hành trình tìm hiểu những câu chuyện xúc động về các Mẹ Việt Nam anh hùng trên khắp mọi miền Tổ quốc. (Ảnh: Đỗ Trưởng/TTXVN)

Thời gian qua, Ban quản lý Di tích và Danh thắng thành phố Đà Nẵng đã tiếp nhận nhiều hiện vật quý giá từ thân nhân các gia đình liệt sỹ, Mẹ Việt Nam anh hùng trên cả nước hiến tặng, làm phong phú thêm không gian trưng bày tại đây. Đơn vị thường xuyên tổ chức trưng bày chuyên đề, giới thiệu các hiện vật đến với mọi người, lan tỏa những câu chuyện về một thời hoa lửa của dân tộc trong nhịp sống hòa bình hôm nay./.