Đà Nẵng: Tiết kiệm nước ứng phó với xâm nhập mặn

Đập ngăn mặn trên sông Quảng Huế. Ảnh: Nguyễn Tú.

Theo Công ty CP Cấp nước Đà Nẵng (Dawaco), thời gian qua, công tác phòng chống mặn đã được triển khai đồng bộ thông qua việc thường xuyên theo dõi, quan trắc độ mặn tại các cửa thu nước; cập nhật tình hình thủy văn, mực nước các hồ chứa thủy điện và phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng để kịp thời xử lý các tình huống phát sinh.

Tuy nhiên xâm nhập mặn nguồn nước tại TP Đà Nẵng diễn biến ngày càng phức tạp. Thống kê 10 năm qua cho thấy, tại cửa thu nước thô vào Nhà máy nước Cầu Đỏ (phường Cẩm Lệ), năm 2019 nhiễm mặn đến 206 ngày, độ mặn 5.109mg/l; năm 2024 nhiễm mặn 172 ngày, độ mặn lớn nhất đến 11.697mg/l (tức gấp đôi so với năm 2019).

Vài năm gần đây, mặc dù lũ lụt liên tiếp đạt mức lịch sử vào mùa mưa, nhưng vào mùa nắng độ mặn vẫn lập kỷ lục. Đơn cử năm 2025 mưa lũ kéo dài nhưng 6 tháng đầu năm 2026 có đến 123 ngày bị nhiễm mặn nặng, độ mặn lớn nhất đến 12.426mg/l, cao nhất trong 10 năm qua.

Ông Trần Phước Thương, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Cấp nước Đà Nẵng cho hay, các nhà máy thủy điện cũng thường giảm lưu lượng xả nước vào những ngày cuối tuần làm cho độ mặn tại cửa thu nước thô vào Nhà máy nước Cầu Đỏ tăng cao vào những ngày đầu tuần.

Các nhà máy thủy điện cần tăng cường xả nước về hạ du sông Vu Gia khi mực nước sông Yên tại thượng lưu đập dâng An Trạch hạ thấp dưới 1,6m (tối đa khoảng 8 giờ/ngày) để đảm bảo cao trình mực nước cho các trạm bơm phòng mặn hoạt động phục vụ cấp nước sinh hoạt.

Việc điều tiết nguồn nước đúng quy trình của các nhà máy thủy điện trên lưu vực sông có ý nghĩa rất quan trọng trong việc duy trì lưu lượng dòng chảy tối thiểu về hạ du, góp phần giảm độ mặn tại cửa thu nước Nhà máy nước Cầu Đỏ và duy trì ổn định mực nước tại An Trạch.

Bên cạnh đó, việc điều tiết nguồn nước hợp lý giữa các nhà máy, tăng cường cấp nước vào ban đêm để dự trữ nước sạch, đồng thời tối ưu hóa mạng lưới cấp nước đã góp phần hạn chế ảnh hưởng của xâm nhập mặn đến công tác cấp nước trên địa bàn thành phố.

Một giải pháp khác là TP Đà Nẵng đã chủ động phương án thi công đập tạm ngăn mặn nhằm đảm bảo cấp nước sinh hoạt và sản xuất cho khu vực trung tâm thành phố. Hiện nay đã hoàn thành đắp đập Quảng Huế nhằm chủ động ứng phó với tình hình xâm nhập mặn, bảo đảm vận hành hiệu quả Trạm bơm phòng mặn An Trạch.

Theo ông Hồ Minh Nam, Tổng Giám đốc Dawaco, song song với công tác phòng mặn, Dawaco đầu tư nhiều nguồn lực con người và tài chính để chuyển đổi số, cải tiến công nghệ, áp dụng các sáng kiến kỹ thuật, tối ưu hóa sản xuất để đảm bảo cấp nước an toàn trong mùa cao điểm nắng nóng.

Việc kiểm soát thất thoát áp dụng hệ thống Scada kiểm soát lưu lượng và áp lực theo thời gian thực, nhằm kịp thời phát hiện sự cố; phân vùng tách mạng, lắp đặt đồng hồ để kiểm soát thất thoát từng cụm, từng khu vực và từng vùng.

“Cùng với đó là phân quyền trách nhiệm, giao chỉ tiêu kiểm soát thất thoát cho từng xí nghiệp dựa trên cơ sở đã đầu tư lắp đặt đồng hồ và van khoá để phân vùng, tách mạng. Đơn vị lập dự án thí điểm, lập tiểu ban phòng chống thất thoát tập trung vào những khu vực đang có tỷ lệ thất thoát cao”, ông Hồ Minh Nam nói.

Tuy nhiên, trong mùa cao điểm hè, việc chung tay tiết kiệm nước của các tổ chức, cá nhân cũng đóng vai trò rất quan trọng trong việc đảm bảo an ninh nguồn nước.

TP Đà Nẵng khuyến khích người dân theo dõi thường xuyên tình hình sử dụng nước, kiểm tra thất thoát, có giải pháp xây dựng bể chứa, bồn chứa dự phòng để trữ nước trong giờ thấp điểm, dự phòng sử dụng khi thiên tai… 

Ông Trương Xuân Tý, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Đà Nẵng cho biết thành phố đang xây dựng phương án ứng phó với hạn, mặn, đảm bảo nhu cầu sử dụng nước ở hạ du mà không phải phụ thuộc nhiều vào công tác vận hành điều tiết nước của các nhà máy thủy điện ở thượng nguồn.

Về lâu dài, TP Đà Nẵng nâng cấp, sửa chữa hệ thống thủy lợi An Trạch, nghiên cứu quy hoạch, đầu tư đập điều tiết nước trên các sông có nguy cơ xâm nhập mặn cao như sông Tam Kỳ, Vu Gia, Thu Bồn, Vĩnh Điện, Cu Đê, Quảng Huế...

Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông và nông nghiệp Đà Nẵng đang thực hiện các bước thủ tục đầu tư công trình ngăn mặn trên sông Thu Bồn thuộc danh mục các dự án trong Chương trình hành động triển khai thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số của Thành ủy Đà Nẵng với tổng mức đầu tư dự kiến 1.000 tỷ đồng, thực hiện dự án từ năm 2026 - 2030.