Đặc sắc nghệ thuật quân sự trong Nam Bộ kháng chiến

Xây dựng thế trận chiến tranh nhân dân, lấy địa bàn tạo thế

Ngày 23-9-1945, khi thực dân Pháp được quân Anh hỗ trợ quay trở lại xâm lược Nam Bộ, quân và dân Sài Gòn-Chợ Lớn đã nhất tề đứng lên chiến đấu. Trong điều kiện lực lượng còn hạn chế, việc tổ chức chiến đấu trước hết nhằm giữ từng khu phố, từng cơ sở, ngăn chặn bước tiến của địch, kéo dài thời gian, tạo điều kiện củng cố lực lượng và chuẩn bị cho cuộc kháng chiến lâu dài. Đây là sự chuyển hóa từ thế bất lợi về vật chất sang chủ động về ý chí, thế trận và cách đánh. Không đối đầu trực diện với lực lượng mạnh hơn, lực lượng kháng chiến từng bước chuyển trọng tâm từ giữ những địa bàn trọng yếu sang đánh nhỏ, đánh gần, đánh rộng, khiến đối phương không thể nhanh chóng ổn định tình hình.

Quân và dân Nam Bộ đứng lên chiến đấu khi thực dân Pháp trở lại xâm lược nước ta, cuối tháng 9-1945. Ảnh tư liệu

Từ thành thị đến nông thôn, từ vùng ven đến căn cứ, nhân dân tham gia kháng chiến bằng nhiều hình thức: Chiến đấu, phục vụ chiến đấu, bảo đảm giao thông, thông tin liên lạc, nuôi giấu cán bộ, vận chuyển lương thực, cứu chữa thương binh, xây dựng cơ sở và bảo vệ lực lượng. Chính nhân dân tạo nên chiều sâu của thế trận kháng chiến. Khi địch chiếm được một vị trí, chúng chưa thể kiểm soát hoàn toàn địa bàn; khi tiến sâu vào nông thôn, chúng phải đối mặt với mạng lưới cơ sở kháng chiến rộng khắp. Địch có thể chiếm đất nhưng khó khuất phục được dân; có thể kiểm soát ban ngày nhưng không dễ làm chủ ban đêm. Đó là nghệ thuật biến địa bàn thành thế trận, biến lòng dân thành sức mạnh chiến đấu, tạo khả năng tồn tại và phát triển lâu dài cho cuộc kháng chiến.

Trong điều kiện vũ khí, trang bị thiếu thốn, quân và dân Nam Bộ đặc biệt coi trọng cách đánh "lấy nhỏ thắng lớn", lấy linh hoạt bù đắp hạn chế về hỏa lực. Các lực lượng kháng chiến vận dụng linh hoạt nhiều hình thức tác chiến như: Phục kích, tập kích, quấy rối, phá hoại giao thông, đánh đồn, đánh trên đường hành quân và tiến công vào những vị trí sơ hở của địch. Khi có điều kiện, lực lượng được tập trung để đánh những mục tiêu thích hợp; khi địch mạnh thì ta chủ động phân tán, bảo toàn lực lượng, chờ thời cơ.

Đặc biệt, việc đánh địch trên nhiều không gian, vào nhiều thời điểm đã từng bước làm giảm ưu thế về cơ động, hỏa lực và phương tiện chiến tranh của quân Pháp. Những trận đánh nhỏ nhưng liên tục, bất ngờ, rộng khắp đã buộc đối phương phải căng kéo lực lượng, tiêu hao sinh lực, phương tiện và tinh thần. Từ việc tích lũy những thắng lợi nhỏ, lực lượng kháng chiến từng bước tạo ra những chuyển biến lớn về thế và lực.

Nam Bộ có địa hình sông nước, kênh rạch chằng chịt, rừng ngập mặn, rừng tràm và những vùng đồng bằng rộng lớn. Các lực lượng kháng chiến đã khai thác đặc điểm đó để tổ chức chiến đấu và xây dựng căn cứ. Sông, kênh rạch trở thành tuyến cơ động; rừng trở thành căn cứ; làng xóm, vườn tược trở thành địa bàn che giấu lực lượng; các tuyến giao thông của địch trở thành nơi tổ chức phục kích. Tư tưởng “lấy địa hình tạo thế, lấy thế tạo thời, lấy thời tạo lực” được thể hiện rõ trong thực tiễn. Đối phương càng dựa vào phương tiện hiện đại để cơ động, lực lượng kháng chiến càng tìm cách đưa chúng vào những không gian bất lợi, nơi ưu thế kỹ thuật bị hạn chế và khả năng phát huy hỏa lực bị thu hẹp.

Bên cạnh đánh địch, các lực lượng kháng chiến từng bước tổ chức, huấn luyện, củng cố bộ đội; xây dựng lực lượng địa phương, dân quân, du kích; mở rộng căn cứ; duy trì hệ thống chính trị và cơ sở quần chúng. Đây là những yếu tố quan trọng tạo khả năng trường kỳ kháng chiến trong điều kiện đối phương có ưu thế quân sự vượt trội.

Kết hợp quân sự với chính trị, binh vận và sức mạnh tổng hợp

Một nét đặc sắc khác của nghệ thuật Nam Bộ kháng chiến là kết hợp chặt chẽ đấu tranh quân sự với đấu tranh chính trị và binh vận. Mục tiêu của kháng chiến là tiêu diệt lực lượng quân sự và làm thất bại ý chí xâm lược của đối phương. Vì vậy, hoạt động quân sự luôn gắn với việc củng cố khối đoàn kết nhân dân, tranh thủ quần chúng, làm tan rã hàng ngũ đối phương, xây dựng cơ sở và bảo vệ chính quyền cách mạng. Công tác binh vận góp phần tác động đến tinh thần và khả năng chiến đấu của một bộ phận lực lượng đối phương, qua đó hỗ trợ trực tiếp cho hoạt động quân sự và chính trị. Sự phối hợp này thể hiện tư tưởng đánh địch bằng sức mạnh tổng hợp, trong đó sức mạnh quân sự được kết hợp với sức mạnh chính trị, tinh thần và xã hội.

Những kinh nghiệm từ Nam Bộ kháng chiến góp phần làm phong phú tư duy quân sự Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đồng thời để lại những bài học có giá trị lâu dài về xây dựng "thế trận lòng dân", phát huy sức mạnh tổng hợp, chủ động tạo thế và lựa chọn cách đánh phù hợp với đối tượng, địa bàn và tương quan lực lượng. Trong mọi hoàn cảnh, bài học lớn vẫn là muốn đánh thắng đối phương mạnh hơn, phải biết tạo thế mạnh của mình; muốn tạo thế mạnh, phải dựa chắc vào dân; và muốn dựa vào dân, phải biến mục tiêu kháng chiến thành mục tiêu của chính nhân dân. Đó vừa là chiều sâu chiến lược, vừa là nét đặc sắc làm nên sức sống của nghệ thuật quân sự Nam Bộ kháng chiến.