Đặc sản địa phương thành tài nguyên du lịch

Không gian trải nghiệm nghề truyền thống tại Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn - xã Thu Bồn, thành phố Đà Nẵng. (Ảnh: KHÁNH CHI)

Khi hiện diện trong hành trình trải nghiệm, OCOP không còn đơn thuần là món hàng được bán riêng lẻ mà trở thành một phần của chuỗi giá trị bền vững.

Gắn du lịch với OCOP và bảo tồn văn hóa

Các sản phẩm OCOP vốn mang theo câu chuyện về lịch sử vùng đất, đời sống cộng đồng hay tri thức dân gian được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Do đó, bên cạnh các kênh tiêu thụ như cửa hàng của chủ thể sản xuất, siêu thị, hội chợ hay các nền tảng trực tuyến…, không gian du lịch mở ra một dư địa rộng lớn để sản phẩm được sử dụng và tiêu dùng ngay trong các chuyến đi.

Khi đó, du khách không chỉ mua một sản phẩm đã hoàn thiện mà còn có thể đi ngược lại hành trình của sản phẩm, từ vùng nguyên liệu đến quy trình sản xuất, câu chuyện văn hóa. Hiện nay, nhiều địa phương đã tích cực đưa OCOP vào các điểm du lịch và hoạt động trải nghiệm. Tại tỉnh Ninh Bình, một điểm đến nổi bật trong xu hướng nghỉ dưỡng di sản, các sản phẩm 3-5 sao như cơm cháy, trà thảo mộc, thêu ren Văn Lâm, cói Kim Sơn được đưa vào trang trí hoặc dùng trong các dịch vụ và ẩm thực tại nhiều cơ sở lưu trú cao cấp.

Mô hình Ecohost du lịch cộng đồng cũng giúp tiêu thụ mạnh sản phẩm OCOP thông qua dịch vụ trực tiếp và làm quà tặng.

Với cách làm đó, nơi nghỉ không còn là chỗ ở mà trở thành một “không gian trưng bày sống”, để du khách tiếp xúc với sản phẩm địa phương trong chính quá trình lưu trú, đồng thời tìm hiểu câu chuyện về vùng đất Cố đô.

Hiện nay, Ninh Bình có khoảng 1.000 thương hiệu OCOP, tạo nguồn sản phẩm đáng kể để kết nối với du lịch.

Không thể không nhắc đến Thủ đô Hà Nội với 1.350 làng nghề, là điển hình của dịch vụ và làng nghề tích hợp. Các khu du lịch sinh thái như Phù Đổng Green Park (xã Gia Lâm) hay Điểm du lịch làng quê xã Hồng Vân kết hợp hoạt động giáo dục, trải nghiệm nông nghiệp vui chơi với tiêu thụ sản phẩm OCOP tại chỗ.

Làng gốm Bát Tràng cũng là một thí dụ rõ nét, nơi du khách có thể trực tiếp chọn mua đồ gốm, trong đó có nhiều sản phẩm OCOP đạt 5 sao, tự tay tạo hình, tham quan và tìm hiểu nghề tại Trung tâm Tinh hoa làng nghề Việt.

Tại tỉnh Thái Nguyên, xã La Bằng đang chuyển một phần vùng nguyên liệu chè thành điểm đến, để du khách tham quan vùng chè thuộc nhóm “Ngũ đại danh trà”, có thể cùng nông dân hái chè, thưởng trà trên đồi do nghệ nhân pha chế và mua sản phẩm OCOP tại nơi sản xuất.

Tại thành phố Đà Nẵng, có 28 điểm trưng bày, giới thiệu sản phẩm OCOP thuộc chương trình “Made in Đà Nẵng” đã hình thành trong năm 2026 tại các khu du lịch, khu nghỉ dưỡng cao cấp ven biển và Cảng hàng không quốc tế Đà Nẵng. Mới đây, từ ngày 1/10, mô hình đưa OCOP vào sân bay cũng chính thức có mặt tại Cảng hàng không Thọ Xuân (Thanh Hóa).

Bên cạnh đó, hàng trăm sản phẩm OCOP Thanh Hóa đã được đưa đến các điểm du lịch hút khách tại Pù Luông, Thường Xuân, Linh Sơn…

Những cách tiếp cận nêu trên phù hợp định hướng mà Cục Du lịch quốc gia Việt Nam đang xây dựng trong đề án “Phát triển du lịch gắn với sản xuất và tiêu dùng sản phẩm OCOP, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, tri thức bản địa các vùng nông thôn Việt Nam”.

Theo Phó Cục trưởng Cục Du lịch quốc gia Việt Nam Hà Văn Siêu, việc gắn du lịch nông thôn với OCOP và bảo tồn văn hóa tạo “lợi ích kép”, vừa nâng giá trị sản phẩm, góp phần chuyển dịch kinh tế nông thôn, vừa bảo tồn các giá trị văn hóa, tri thức bản địa.

Từ giới thiệu sản phẩm đến tạo thị trường

Thực tế cho thấy, đưa OCOP vào không gian du lịch mới là bước đầu, quan trọng hơn là hình thành được thị trường ổn định để các sản phẩm có thể tham gia lâu dài vào chuỗi cung ứng và tạo ra giá trị tương xứng với lượng khách du lịch đang có xu hướng tăng cao.

Theo ông Lê Quốc Việt, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Đà Nẵng, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Điểm đến Xứ Quảng, tỷ lệ chi tiêu của khách quốc tế tại Việt Nam dành cho quà tặng, hàng hóa mới khoảng 12-15%, thấp hơn mức trung bình 22,5% của Đông Nam Á.

Giả sử chỉ 5% trong số 19,5 triệu lượt khách (mục tiêu đề ra cho năm 2026) mua một giỏ đặc sản trị giá 250.000 đồng, doanh thu du lịch thành phố Đà Nẵng có thể tăng khoảng 244 tỷ đồng/năm mà không phát sinh chi phí vận chuyển quốc tế hay thủ tục xuất nhập khẩu.

Dù vậy, từ thực tiễn tại địa bàn, ông Việt cũng chỉ rõ từ tiềm năng cho đến khai thác vẫn còn nhiều điểm nghẽn như: Sản xuất quy mô hộ gia đình khó bảo đảm số lượng nguồn cung lớn; mức chiết khấu và thời hạn thanh toán dài vượt khả năng của nhiều chủ thể OCOP; bao bì, thiết kế chưa đáp ứng yêu cầu quà tặng cao cấp; khách sạn, resort cao cấp khó ký hợp đồng với quá nhiều nhà cung cấp nhỏ lẻ; thiếu dữ liệu về thói quen mua sắm của từng nhóm khách quốc tế.

Những hạn chế này cho thấy phát triển OCOP gắn với du lịch cần có cơ chế kết nối để chuẩn hóa chất lượng, mẫu mã, năng lực cung ứng và phương thức phân phối; đồng thời giúp doanh nghiệp du lịch tiếp cận nguồn hàng phù hợp nhu cầu của từng thị trường khách.

Ông Phương Đình Anh, Phó Chánh văn phòng Điều phối Nông thôn mới Trung ương (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, cả nước hiện có hơn 21.000 sản phẩm OCOP.

Cơ quan này đang tham mưu các giải pháp để tích hợp phát triển OCOP với du lịch tại những địa phương có điều kiện, đưa du khách đến tham quan, trải nghiệm và mua sắm ngay tại nơi sản xuất, mở ra khả năng đưa sản phẩm đến thị trường quốc tế thông qua khách du lịch.

Đặt trong định hướng mới, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết. Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới đã xác định phát triển du lịch mua sắm gắn với hàng Việt Nam chất lượng cao, hàng hóa được công nhận theo chương trình OCOP; đồng thời tăng cường liên kết giữa lữ hành, vận chuyển, lưu trú, dịch vụ và sản phẩm địa phương để gia tăng giá trị nội địa, nâng cao hiệu quả kinh tế và giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, kênh phân phối toàn cầu và xuất khẩu tại chỗ.

Trong hệ sinh thái ấy, OCOP là một mắt xích quan trọng. Một sản phẩm được làm ra từ vùng quê có thể trở thành câu chuyện trong tour du lịch, món ăn trên bàn tiệc, vật dụng trong không gian nghỉ dưỡng, trải nghiệm tại làng nghề và món quà theo chân du khách đi bốn phương.

Khi đó, giá trị của OCOP không dừng ở một lần bán hàng, còn giá trị của du lịch cũng không chỉ được tính bằng số lượt khách mà còn bằng khả năng tạo thêm thu nhập, gìn giữ bản sắc cho cộng đồng nơi sản phẩm sinh ra.