Đặc sản văn hóa Lâm Đồng, từ bảo tồn đến trải nghiệm du lịch

Lâm Đồng níu chân du khách bởi tiếng cồng chiêng vang vọng núi rừng, bởi những lễ hội dân gian rộn ra và các không gian bảo tồn di sản, bản sắc văn hóa.

“Khi tiếng cồng chiêng vang lên chúng ta như nghe thấy tiếng suối, tiếng gió của đại ngàn rộng lớn hòa quyện với âm thanh của cuộc sống con người tạo nên sự sâu lắng, sức mạnh và linh thiêng. Âm vang cồng chiêng không chỉ là âm thanh nghệ thuật mà còn là tiếng nói của lịch sử, của cộng đồng và của tinh thần bất khuất”.

Đó là chia sẻ cảm xúc khi lắng nghe tiếng cồng chiêng của ông Saadi H.M Salama, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Nhà nước Palestine tại Việt Nam, Trưởng Đoàn Ngoại giao nước ngoài tại Việt Nam khi tham dự Lễ hội Cồng chiêng Đông Nam Á năm 2025 do tỉnh Lâm Đồng tổ chức tại trung tâm Đà Lạt vào cuối tháng 12/2025.

Trình diễn cồng chiêng xoang trong Lễ hội Cồng chiêng Đông Nam Á năm 2025 tại Đà Lạt, Lâm Đồng.

Tiếp nối các hoạt động, dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 năm nay, tỉnh Lâm Đồng tiếp tục tổ chức nhiều sự kiện văn hóa. Điều đặc biệt là năm đầu tiên “về chung một nhà”, hoạt động nào cũng đầy đủ các dân tộc, từ vùng “Ngàn hoa Đà Lạt” sang “Đại ngàn Đắk Nông” đến “Biển xanh Bình Thuận”. Trong tiếng cồng chiêng rộn rã, các nghệ nhân K’ho, M’nông, Chăm, Mạ… của tỉnh Lâm Đồng cùng vui nhịp chiêng - xoang, trình diễn, giới thiệu những nét văn hóa đặc sắc của dân tộc mình đến bạn bè, người dân và du khách.

Nghệ nhân Ka Duýp, xã Đinh Trang Thượng, chia sẻ: “Chúng tôi là người dân tộc K’ho, hôm nay rất vinh dự được tham dự ngày hội cồng chiêng cùng với các đội chiêng của các dân tộc anh em. Tham gia ngày hội chúng tôi mong muốn được giao lưu, học hỏi để góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc mình, trong đó nghệ thuật đánh chiêng giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Đến với ngày hội, điều chúng tôi hướng tới không chỉ là niềm vui ngày hội, mà còn là học cách gìn giữ bản sắc văn hóa của dân tộc nói chung và gìn giữ tiếng chiêng thiêng liêng nói riêng”.

Lễ hội đường phố quy tụ nghệ nhân các dân tộc thiểu số Tây Nguyên tại Đà Lạt cuốn hút người dân và du khách.

Không chỉ dừng lại ở ý thức bảo tồn, nhiều nghệ nhân ở Lâm Đồng đã chủ động đưa văn hóa dân tộc vào phục vụ du lịch, vừa gìn giữ bản sắc, vừa tạo sinh kế cho cộng đồng. Để khuyến khích, hỗ trợ du lịch cộng đồng phát triển, các cấp chính quyền tỉnh Lâm Đồng thực hiện việc lồng ghép các chương trình, đề án, dự án, đặc biệt là Chương trình mục tiêu Quốc gia để hỗ trợ du lịch cộng đồng phát triển. Từ giải pháp này, bước đầu Lâm Đồng đã hình thành được một số sản phẩm du lịch cộng đồng mang bản sắc riêng, góp phần thu hút du khách trong và ngoài nước, trong đó nổi bật là sản phẩm du lịch cộng đồng gắn với các hoạt động sản xuất nông nghiệp, du lịch cộng đồng gắn với làng nghề truyền thống và du lịch cộng đồng gắn với đời sống văn hóa thường ngày.

Nghệ nhân cồng chiêng Y Breng, Bon Phai Kon, phường Đông Gia Nghĩa, tỉnh Lâm Đồng, cho biết: “Nếu mình bỏ phong tục của mình, phong tục sẽ mất đi, cho nên phải duy trì lại. Người nào mà yêu thích mình sẽ truyền lại cho họ. Cũng phải tập dần dần cho họ để duy trì lại chiêng này, không để sau mai một đi, mất đi bản sắc dân tộc mình. Hiện tại bây giờ thì các View, Farm họ mời đi đánh là mình hay đi. Thu nhập đầu tiên thì lấy tiền túi của mình chia ra cho anh em, tới sau khi bên Farm, bên View người ta đưa tiền. Có khi tuần một, hai ngày là có tiền, có khi diễn xong là có tiền luôn”.

Bảo tồn nghề dệt thổ cẩm truyền thống giúp người dân cải thiện sinh kế và phục vụ phát triển du lịch.

Tại tỉnh Lâm Đồng, những không gian bảo tồn văn hóa cũng là điểm đến hấp dẫn du khách. Trong hẻm 40/15 đường Huỳnh Tấn Phát, phường Mũi Né (thành phố Phan thiết, tỉnh Bình Thuận cũ) có Bảo tàng cổ vật Mũi Né do nhà sưu tập Nguyễn Ngọc Ẩn trực tiếp vận hành. Bảo tàng tư nhân này đang lưu giữ khoảng 50.000 hiện vật quý hiếm với 8 không gian trưng bày các chuyên đề khác nhau. Với những giá trị về lịch sử, văn hóa, kinh tế có niên đại từ 1.500 năm trước Công nguyên đến trước năm 1975. Chỉ sau hơn 2 năm hoạt động, bảo tàng đã đón hơn 100.000 lượt khách, phần lớn là học sinh, sinh viên và các nhà nghiên cứu. Hơn 40 năm gắn bó với cổ vật, ông Nguyễn Ngọc Ẩn không chỉ sưu tầm mà còn “kể chuyện” văn hóa cho du khách bằng niềm đam mê đặc biệt.

Bên bộ đàn đá trong bảo tàng, ông Nguyễn Ngọc Ẩn giới thiệu: “Đây là một bộ đàn đá đẹp nhất Việt Nam và trên thế giới. Chúng tôi đã đón tiếp được nhiều giáo sư, tiến sỹ trong và ngoài nước đã đến đây và nghiên cứu các hiện vật thuộc văn hóa Chăm và các dân tộc anh em. Tôi xin đánh vài tiếng đàn đá cho các anh nghe được âm thanh cách đây khoảng 3.000 năm về trước vọng về. Xin thưa với các anh chị, bộ này sưu tập ở Di Linh của tỉnh Lâm Đồng chúng ta”.

Nhà sưu tập Nguyễn Ngọc Ẩn giới thiệu bộ đàn đá sưu tập tại khu vực Di Linh, tỉnh Lâm Đồng tại Bảo tàng Cổ vật Mũi Né.

Theo các nhà quản lý, nghiên cứu văn hóa, phát triển du lịch, sau sáp nhập, tỉnh Lâm Đồng mới đang sở hữu lợi thế hiếm có khi hội tụ cả cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp và sự đa dạng di sản văn hóa. Đây là tiềm năng, lợi thế, động lực vô cùng lớn để tỉnh phát triển du lịch bền vững từ chiều sâu văn hóa – nơi những giá trị truyền thống đang được gìn giữ và tiếp nối.

Giảng viên Khoa Ngữ văn và Lịch sử, Trường Đại học Đà Lạt Nguyễn Thị Hà Giang, cho rằng: “Lâm Đồng có cảnh quan thiên nhiên để thu hút khách du lịch. Bên cạnh đó điểm mạnh của Lâm Đồng đó là thành phần dân cư rất đa dạng và di sản văn hóa cũng rất đa dạng. Chúng tôi cho rằng đây là một nguồn lực quan trọng để phát triển ngành du lịch văn hóa. Đây là thế mạnh mà không phải ở địa phương nào cũng có. Với một vùng đất mà được ưu đãi về cảnh quan cộng với di sản văn hóa thì lại càng thêm thế mạnh, đa dạng thêm dịch vụ du lịch để thu hút khách tham quan tới đây”.

Khách du lịch thích thú thưởng thức, tìm hiểu văn hóa cồng chiêng tại Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng.

Cùng với nỗ lực giải bài toán sinh kế từ bảo tồn văn hóa truyền thống, năm 2025 ngành du lịch tỉnh Lâm Đồng đón hơn 20,7 triệu lượt khách, trong đó gần 1,3 triệu lượt khách quốc tế với tổng doanh thu ngành du lịch đạt khoảng 56.800 tỷ đồng tăng cả lượng và chất. Tự tin bước vào năm năm 2026, tỉnh Lâm Đồng phấn đấu đón 25,8 triệu lượt khách du lịch đến tham quan nghỉ dưỡng tăng hơn 20,6% so với năm ngoái.

Khi tiếng chiêng còn vang, khi những câu chuyện văn hóa còn được kể, thì Lâm Đồng không chỉ là điểm đến, mà còn là nơi để du khách tìm về, lắng nghe và lưu giữ những giá trị nguyên bản của đại ngàn. Từ bản sắc văn hóa đến trải nghiệm, từ bảo tồn đến phát triển, đặc sản văn hóa đang trở thành nguồn lực quan trọng giúp du lịch Lâm Đồng phát triển bền vững.

Khoa Điềm/VOV-Tây Nguyên