Đặc sản Việt tìm đường ra thế giới

Khi sản xuất gắn với tiêu chuẩn, xúc tiến thương mại gắn với câu chuyện văn hóa và kết nối thị trường quốc tế, những đặc sản địa phương đang có thêm cơ hội vươn xa, chinh phục người tiêu dùng toàn cầu.

Chuẩn hóa để mở rộng thị trường

Từ một nghề truyền thống của đồng bào Tày, Nùng, Hợp tác xã Miến dong Tài Hoan (tỉnh Thái Nguyên) từng bước xây dựng vùng nguyên liệu tập trung rộng 70ha, liên kết với khoảng 700 hộ dân. Sản phẩm miến dong của Hợp tác xã đạt OCOP 5 sao quốc gia vào các năm 2021 và 2024.

Năm 2020, lô hàng đầu tiên với 5,3 tấn miến dong của Hợp tác xã được xuất khẩu sang Cộng hòa Séc. Từ dấu mốc đó, sản phẩm tiếp tục mở rộng thị trường sang Mỹ, Australia, Hàn Quốc với tổng sản lượng xuất khẩu lũy kế hơn 40 tấn.

Sản phẩm miến Hợp tác xã Miến dong Tài Hoan (tỉnh Thái Nguyên) xuất khẩu ra thế giới. Ảnh: PV

Không chỉ miến dong, nhiều sản phẩm đặc trưng của các địa phương cũng đang từng bước vượt qua giới hạn của thị trường trong nước. Giám đốc Trung tâm Khuyến công và Xúc tiến thương mại tỉnh Gia Lai Nguyễn Thị Bích Thu cho biết, các dòng cà phê đặc sản của địa phương đã tiếp cận thành công những thị trường khó tính như châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc. Cùng với đó, vùng nguyên liệu chanh dây tại khu vực đồng bào dân tộc thiểu số phát triển mạnh, góp phần vào vị thế Việt Nam là nước xuất khẩu chanh dây lớn trên thế giới.

Thực tế cho thấy, để một sản phẩm địa phương đi xa, yếu tố quyết định không chỉ nằm ở câu chuyện đặc sản mà còn ở khả năng đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Hà Nội đang có các mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ yếu gồm quế, hồi, gia vị như tỏi, gừng, ớt, chè xanh, chè đen, gạo, nấm hương, mộc nhĩ...

Thành phố cũng đang phối hợp với các tỉnh, thành phố duy trì và phát triển khoảng 1.300 chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn; 250 doanh nghiệp xuất khẩu của Hà Nội kết nối với vùng sản xuất ở nhiều địa phương. Qua đó, vừa mở rộng nguồn nguyên liệu, vừa tạo điều kiện để sản phẩm đặc trưng của các vùng miền tiếp cận hệ thống phân phối và thị trường lớn.

Nhãn chín muộn Đại Thành (xã Hưng Đạo) đã xuất khẩu sang Mỹ. Ảnh: PV

Một số sản phẩm nông nghiệp chất lượng cao của Hà Nội đã xuất khẩu tới các thị trường như nhãn chín muộn Đại Thành sang Mỹ, gạo hữu cơ Đồng Phú sang Đức, rau an toàn Văn Đức sang Hàn Quốc, chuối tiêu hồng sang Trung Quốc.

Thành phố còn nhiều dư địa để phát triển các nhóm sản phẩm xuất khẩu, trong đó có khoảng 7.000ha lúa Japonica, hơn 5.000ha rau an toàn, hơn 50ha rau hữu cơ và nhiều sản phẩm chế biến chất lượng cao.

Theo bà Phạm Thị Bích Thủy, Giám đốc Công ty TNHH Phát triển nông nghiệp và Tư vấn môi trường (phường Nghĩa Đô), doanh nghiệp chuyên chế biến các sản phẩm gia vị hữu cơ từ gừng, nghệ, quế, hồi, tỏi, ớt, sả. Hai vùng nguyên liệu chính của doanh nghiệp tại Cao Bằng và Hà Giang.

Nhờ chú trọng vùng nguyên liệu và tận dụng các cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do như CPTPP, EVFTA cùng một số cam kết thương mại mới với Anh, UAE... doanh nghiệp đã mở rộng thị trường xuất khẩu. Trung bình mỗi năm, công ty sản xuất khoảng 300 tấn quế khô, 200 tấn hồi khô, 500 tấn gừng tươi, 100 tấn nghệ khô và 200 tấn ớt chỉ thiên tươi. Sản phẩm được xuất khẩu sang Mỹ, một số nước châu Âu, Hàn Quốc, Nhật Bản, Nga, Australia...

Nhiều mặt hàng nông sản, đặc sản của các địa phương bảo đảm chất lượng. Ảnh: PV

Theo Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại Nông nghiệp (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Nguyễn Minh Tiến, hiện nay một sản phẩm địa phương trở thành hàng hóa xuất khẩu là cả quá trình đầu tư vào chất lượng, vùng nguyên liệu, công nghệ chế biến và thương hiệu.

Trong quá trình đó, các chương trình hỗ trợ của Nhà nước như Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) hay sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu đã giúp nhiều sản phẩm truyền thống từng bước chuẩn hóa chất lượng, mẫu mã và bao bì.

Không chỉ bán sản phẩm, mà kể câu chuyện Việt Nam

Một trong những yêu cầu đặt ra hiện nay là hoạt động xúc tiến thương mại không thể chỉ dừng ở việc đưa sản phẩm đến hội chợ, triển lãm. Muốn chinh phục thị trường quốc tế, sản phẩm địa phương cần được đặt trong một hệ sinh thái xúc tiến bài bản, gắn với thương hiệu, văn hóa và câu chuyện về vùng đất tạo ra sản phẩm.

Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại Nông nghiệp (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Nguyễn Minh Tiến cho biết, năm 2024, lần đầu tiên Bộ Nông nghiệp và Môi trường mở “Không gian OCOP Việt Nam” tại Hội chợ bán lẻ và thủ công mỹ nghệ ở Milan (Italy).

Nhiều sản phẩm OCOP 3, 4, 5 sao như cà phê hữu cơ Gia Lai, trà shan tuyết, trái cây... đã nhận được những tín hiệu tích cực từ người tiêu dùng quốc tế. Hoạt động này tiếp tục được triển khai trong các năm 2025 và 2026.

Nhiều đặc sản của các địa phương vươn ra thế giới. Ảnh: PV

Đặc biệt, ngày 6-4-2026, Thủ tướng Chính phủ ký ban hành Quyết định số 626/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình “Vươn ra thị trường quốc tế giai đoạn 2026-2030” (GoGlobal), mở thêm một hướng đi mới cho hoạt động xúc tiến thương mại quốc tế.

Để đáp ứng tiêu chuẩn các doanh nghiệp, hợp tác xã cần đầu tư nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu và ứng dụng công nghệ số trong quá trình từ sản xuất tới sơ chế, chế biến tiêu thụ sản phẩm.

Các địa phương cần hỗ trợ doanh nghiệp nắm bắt tiêu chuẩn, quy định kỹ thuật của từng thị trường, đồng thời tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp xuất khẩu. Cùng với đó, đổi mới xúc tiến thương mại, đẩy mạnh thương mại điện tử và xây dựng thương hiệu gắn với câu chuyện văn hóa, vùng miền sẽ giúp nâng cao giá trị, sức cạnh tranh của nông sản Việt trên thị trường quốc tế.

Ở góc độ địa phương, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường cho biết, Sở phối hợp với các sở, ngành tăng cường tập huấn cho doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh nông, lâm, thủy sản về quy định bảo đảm chất lượng, an toàn thực phẩm và kiểm soát thực phẩm xuất, nhập khẩu.

Ngành Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cũng sẽ tăng cường tuyên truyền các hiệp định thương mại và điều kiện nhập khẩu của các nước để nâng cao năng lực sản xuất, chất lượng nông sản. Đồng thời, tổ chức kết nối, xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm ở nước ngoài như một phần quan trọng trong chiến lược xuất khẩu nông sản của Hà Nội.

Cùng với nỗ lực của các địa phương, doanh nghiệp và người sản xuất, những sản phẩm vốn gắn với làng quê Việt Nam đang có thêm cơ hội bước vào các thị trường lớn. Đó là hành trình đưa câu chuyện về vùng đất, con người, văn hóa và khát vọng phát triển của Việt Nam ra thế giới.