Đại biểu Quốc hội: Làm rõ danh mục giao dịch bắt buộc trong dự thảo Luật Công chứng (sửa đổi)

Tránh chồng chéo các loại giao dịch bắt buộc công chứng

Đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Đoàn Hưng Yên) nêu, phạm vi giao dịch tại công chứng (Khoản 2 Điều 1 và Khoản 1 Điều 3) quy định: Ngoài các giao dịch cụ thể còn bao gồm các giao dịch khác có tính chất quan trọng đòi hỏi được tham gia chặt chẽ và mức độ an toàn pháp lý cao. Quy định này mang tính khái quát định tính, chưa được lượng hóa bằng các tiêu chí pháp lý cụ thể.

Đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Đoàn Hưng Yên). Ảnh: media.quochoi.vn

Từ đó, đại biểu kiến nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu quy định. bằng việc liệt kê cụ thể các loại giao dịch trong Luật (như bất động sản, thừa kế, doanh nghiệp) để đảm bảo tính thống nhất trong triển khai thực hiện.

Cùng quan tâm đến nội dung này, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) bày tỏ đồng tình khi dự thảo Luật quy định rõ các giao dịch liên quan đến bất động sản (mua bán, chuyển nhượng, tặng cho, phân chia di sản...) phải được công chứng.

Để bảo đảm tính khả thi, đại biểu đề nghị Ban soạn thảo phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chủ trì Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản, Luật Đất đai để thống nhất danh mục các loại giao dịch bắt buộc công chứng.

Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp). Ảnh: media.quochoi.vn

Đại biểu Nguyễn Minh Tuấn (Đoàn Phú Thọ) phân tích, thực tiễn các giao dịch bất động sản hiện nay còn nhiều bất cập. Việc sửa đổi Luật lần này cần hướng tới mục tiêu tạo thuận lợi, phát huy hiệu quả tối đa và đảm bảo an toàn pháp lý cho các bên tham gia. Vì vậy, đại biểu kiến nghị không nên quy định cứng nhắc việc bắt buộc công chứng đối với mọi loại giao dịch bất động sản.

Thay vì áp dụng quy định bắt buộc công chứng cho mọi giao dịch, cơ quan soạn thảo nên nghiên cứu phương án cho phép người dân tự nguyện lựa chọn tùy theo nhu cầu và loại hình hợp đồng.

Đồng thời, một vấn đề then chốt được đại biểu đặt ra là tính pháp lý và trách nhiệm của đơn vị công chứng. Cụ thể, cần làm rõ công chứng hiện nay là xác nhận về mặt hình thức hay nội dung. Đặc biệt, trong trường hợp xảy ra sai phạm hoặc có dấu hiệu trốn thuế trong giao dịch bất động sản, cơ quan công chứng phải có trách nhiệm liên đới rõ ràng.

Đại biểu Nguyễn Minh Tuấn (Đoàn Phú Thọ). Ảnh: media.quochoi.vn

Để tạo thuận lợi tối đa, đại biểu Tuấn đề xuất, đối với các giao dịch không nhất thiết phải công chứng, người dân chỉ cần thực hiện ký hợp đồng theo mẫu hướng dẫn của Nhà nước và hoàn thành nghĩa vụ thuế. Việc có biên lai nộp thuế nên được xem là căn cứ hoàn tất giao dịch, giúp giảm bớt gánh nặng chi phí và thời gian.

"Ban soạn thảo cần nghiên cứu kỹ để người dân được lựa chọn phương thức giao dịch phù hợp, không nên cái gì cũng bắt buộc phải công chứng", đại biểu tỉnh Phú Thọ nhấn mạnh.

Đề xuất đưa công chứng điện tử vào luật

Đối với nội dung công chứng điện tử (công chứng từ xa), đại biểu Phạm Văn Hòa kiến nghị cần sớm nghiên cứu và đưa quy định công chứng điện tử (công chứng từ xa) vào luật để phù hợp với xu thế chuyển đổi số và giảm chi phí đi lại, thời gian cho người dân cũng như tạo thuận lợi cho đội ngũ công chứng viên. Hiện chúng ta đã có cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, hệ thống định danh điện tử (VNeID) và hạ tầng chữ ký số tương đối hoàn thiện. Đây là những "lớp bảo vệ" vững chắc để xác thực danh tính và đảm bảo an toàn cho giao dịch.

Đại biểu Trường Giang (Đoàn Lâm Đồng). Ảnh: media.quochoi.vn

Đại biểu Trường Giang (Đoàn Lâm Đồng) đề nghị mở rộng phạm vi công chứng ngoài trụ sở với những địa bàn khó khăn. Đại biểu phân tích, với 2 địa bàn cạnh nhau, một bên đông dân được thành lập tổ chức hành nghề công chứng, một bên thưa dân hơn nhưng không có tổ chức hành nghề công chứng. Nếu cho phép công chứng ngoài trụ sở thì tổ chức hành nghề công chứng ở xã này hoàn toàn có thể sang hỗ trợ người dân xã bên cạnh thực hiện thủ tục công chứng.

Thu hẹp phạm vi giao dịch bắt buộc phải công chứng

Phát biểu tiếp thu ý kiến đại biểu, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, nhiều ý kiến đề nghị làm rõ quy định về phạm vi các giao dịch bắt buộc phải công chứng, đặc biệt tại Điều 13. Hiện nay, việc xác định giao dịch bắt buộc công chứng chủ yếu do các luật chuyên ngành quy định. Bộ Tư pháp đang tổng hợp và công bố công khai danh mục các giao dịch này để người dân thuận tiện tra cứu.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng. Ảnh: media.quochoi.vn

Dự thảo lần này sửa đổi theo hướng thu hẹp phạm vi giao dịch bắt buộc phải công chứng (từ 22 xuống còn 16 loại) nhằm bảo đảm chặt chẽ nhưng vẫn tạo thuận lợi cho người dân. Cơ quan soạn thảo ghi nhận và sẽ nghiên cứu tiếp thu theo hướng làm rõ tiêu chí, tránh chồng chéo với pháp luật chuyên ngành.

Đối với ý kiến của đại biểu về quy định tại dự thảo về công chứng giao dịch bất động sản, Chính phủ đề nghị tiếp tục duy trì quy định công chứng theo địa bàn cấp tỉnh trong giai đoạn hiện nay để bảo đảm an toàn pháp lý, ngăn chặn gian lận liên quan đến loại hình giao dịch này. Lý do bởi cơ sở dữ liệu công chứng chưa liên thông toàn quốc (hiện mỗi địa phương dùng một phần mềm riêng). Khi nào hoàn thành hệ thống cơ sở dữ liệu thống nhất, liên thông cả nước thì mới có lộ trình bỏ quy định về địa hạt.

Đại biểu tham dự phiên họp sáng 11-4. Ảnh: media.quochoi.vn

Đối với nội dung về công chứng ngoài trụ sở (Điều 46), ý kiến đại biểu đề nghị mở rộng phạm vi, Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho biết, Chính phủ không đề xuất sửa đổi mà giữ nguyên quy định hiện hành, không mở rộng phạm vi. Luật hiện hành đã bao quát đủ phạm vi đối với các trường hợp người già yếu, đang điều trị nội trú, bị tạm giam... nếu có nhu cầu có thể công chứng ngoài trụ sở để đảm bảo tính nghiêm túc của quy trình.

Về công chứng điện tử (công chứng từ xa), Bộ trưởng Bộ Tư pháp ghi nhận ý kiến đại biểu và cho biết sẽ thực hiện thận trọng từng bước theo sự hoàn thiện của công nghệ để tránh rủi ro pháp lý.

Thời gian tới, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan của Quốc hội và các cơ quan liên quan để tiếp thu đầy đủ, giải trình thấu đáo các ý kiến, hoàn thiện các dự thảo luật trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua.