'Đại gia kim cương' Chu Đăng Khoa là ai?

Theo thông tin từ Trung tâm Giáo dục Thiên nhiên (ENV) - tổ chức hoạt động vì mục tiêu chấm dứt nạn buôn bán động vật hoang dã trái phép ở Việt Nam - ông Chu Đăng Khoa, đã bị bắt giữ tại Nam Phi do liên quan đến đường dây buôn lậu động vật hoang dã với cáo buộc buôn lậu một số lượng lớn sừng tê giác và xương hổ từ châu Phi sang châu Á.

Theo tổ chức này, ông Chu Đăng Khoa được xác định là nhân vật chủ chốt của một trong những đường dây buôn bán động vật hoang dã khét tiếng nhất thế giới. Còn theo thông tin trên trang web của Đảng Liên minh Dân chủ Nam Phi (DA), ông Chu Đăng Khoa là chủ sở hữu trang trại Voi Game Lodge, từng bị phạt tiền và trục xuất vào năm 2011 vì tàng trữ trái phép 5 sừng tê giác.

Trang web còn cho biết ngày 12/3, ông Khoa đã phải ra hầu tòa tại Tòa án sơ thẩm Kempton Park, và phiên điều trần xin tại ngoại của ông cùng 1 bị cáo khác liên quan dự kiến sớm diễn ra.

"Đại gia kim cương" quê Nghệ An

Ông Chu Đăng Khoa sinh năm 1982 tại Nghệ An. Trước khi được biết đến rộng rãi trong nước, ông đã có thời gian sinh sống và kinh doanh tại Nam Phi - quốc gia được xem là một trong những trung tâm khai thác và giao dịch kim cương lớn của thế giới. Hoạt động buôn bán kim cương tại đây khiến ông được nhiều người gọi bằng biệt danh “đại gia kim cương” hoặc “Khoa Nam Phi”.

Sau thời gian làm ăn ở nước ngoài, ông Khoa trở về Việt Nam và tham gia điều hành hoạt động kinh doanh của gia đình tại Công ty cổ phần Tập đoàn Thiên Minh Đức, tiền thân là CTCP Thiên Minh Đức, có trụ sở tại Nghệ An, được thành lập năm 2001.

Đại gia 8X cũng từng gây chú ý khi sở hữu siêu xe Porsche có biển số độc nhất. Ông còn sở hữu căn biệt thự hoành tráng tại Hà Nội. Căn hộ được bài trí nội thất và tiện nghi sang trọng.

Là doanh nhân khá kín tiếng về hoạt động kinh doanh, ông Khoa lại nhận được sự chú ý lớn trên truyền thông vào năm 2016 khi vướng vào những ồn ào đời tư liên quan một số nghệ sĩ trong giới giải trí. Những tranh cãi trên mạng xã hội khi đó khiến hình ảnh “đại gia kim cương” cùng hệ sinh thái doanh nghiệp nghìn tỷ trở nên nổi tiếng.

Tập đoàn Thiên Minh Đức cùng loạt lùm xùm pháp lý

Trong khi đó, một doanh nghiệp có nhiều liên quan tới ông Chu Đăng Khoa là Công ty CP Tập đoàn Thiên Minh Đức.

Sau nhiều lần đăng ký thay đổi thông tin doanh nghiệp kể từ ngày thành lập, vốn điều lệ của Thiên Minh Đức tăng từ 200 tỷ lên hơn 2.000 tỷ đồng vào tháng 9/2022. Theo thay đổi đăng ký kinh doanh tháng 9/2023, bà Chu Thị Thành - mẹ ông Chu Đăng Khoa, đồng thời là Chủ tịch HĐQT - nắm 77,15% công ty, còn ông Chu Đăng Khoa sở hữu 22,77% và một cá nhân khác giữ 0,08%.

Xăng dầu từng là lĩnh vực kinh doanh chủ chốt của Thiên Minh Đức, đưa tập đoàn trở thành một trong những đầu mối kinh doanh mặt hàng này lớn nhất khu vực Bắc Trung Bộ. Tại Nghệ An, năm 2019, doanh nghiệp này đã đưa tổng kho xăng dầu lớn nhất Bắc Trung Bộ vào hoạt động, với tổng mức đầu tư hơn 1.400 tỷ đồng.

Thiên Minh Đức là một trong những đầu mối kinh doanh xăng dầu lớn nhất khu vực Bắc Trung Bộ. Ảnh: TMD.

Ba năm sau đó, đầu mối này có mạng lưới hệ thống phân phối 100 đại lý bán lẻ xăng dầu mang thương hiệu DKC Petro và khoảng 100 đơn vị mua hàng trực tiếp để phân phối trên toàn quốc. Thiên Minh Đức cũng có hệ thống cảng biển và kho chứa ở 3 miền Bắc, Trung và Nam.

Ngoài xăng dầu, doanh nghiệp này còn mở rộng sang nhiều lĩnh vực khác như vận tải biển, kho bãi, khí hóa lỏng (LPG), bất động sản, khách sạn và dịch vụ thương mại.

Đầu năm 2025, Chủ tịch HĐQT Thiên Minh Đức là bà Chu Thị Thành, cùng 6 người bị khởi tố, điều tra để làm rõ hành vi chiếm đoạt Quỹ bình ổn giá xăng dầu. Nhóm người này còn bị cáo buộc phạm tội tham ô tài sản, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách Nhà nước xảy ra tại Tập đoàn Thiên Minh Đức và một số đơn vị liên quan.

Trước đó, trong quá trình hoạt động, Thiên Minh Đức cũng thường xuyên bị cơ quan quản lý bêu tên, xử phạt do thực hiện hàng loạt hành vi vi phạm.

Tại kết luận thanh tra về xăng dầu của Thanh tra Chính phủ cuối năm 2023, Tập đoàn Thiên Minh Đức bị xác định thường xuyên kê khai thuế bảo vệ môi trường lần đầu và hàng tháng sai, thiếu; không kê khai thuế và kê khai không trung thực số tiền thuế bảo vệ môi trường phải nộp.

Hành vi này khiến tổng số tiền thuế bảo vệ môi trường kê khai lần đầu và tổng số tiền thuế bảo vệ môi trường kê khai lại của doanh nghiệp trong giai đoạn 2018-2021 tăng thêm 3.287 tỷ đồng.

Đáng nói, dù còn nợ ngân sách Nhà nước tiền thuế bảo vệ môi trường hàng nghìn tỷ nhưng trong các năm 2017-2022, Thiên Minh Đức đã cho Phó tổng giám đốc Chu Đăng Khoa và Chủ tịch Chu Thị Thành mượn 7.485 tỷ đồng để sử dụng vào mục đích cá nhân. Đến thời điểm thanh tra, mẹ con "đại gia kim cương" vẫn còn nợ công ty 1.396 tỷ đồng.

Ngoài ra, Thiên Minh Đức còn là một trong 7 thương nhân đầu mối đã sử dụng Quỹ bình ổn giá sai mục đích, không kết chuyển tài khoản về Quỹ bình ổn giá mà để lại tài khoản thanh toán của doanh nghiệp thường xuyên, trong nhiều kỳ trước khi hoàn trả lại. Cơ quan thanh tra cho biết Thiên Minh Đức đã bị xử phạt vi phạm hành chính 3 lần.

Thanh tra Chính phủ sau đó đã kiến nghị chuyển hồ sơ vụ việc sang cơ quan điều tra, Bộ Công an xem xét, xử lý theo quy định.

Tháng 12/2023, bà Chu Thị Thành đã bị tạm hoãn xuất cảnh do đơn vị này chưa hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế.

Theo số liệu công khai của Cục Thuế Nghệ An, tính đến ngày 30/11/2023, Tập đoàn Thiên Minh Đức đứng đầu danh sách nợ thuế của địa phương với số nợ hơn 950 tỷ đồng. Đến đầu năm nay, cơ quan thuế đã cưỡng chế thuế doanh nghiệp này gần 940 tỷ đồng bằng biện pháp trích tiền từ tài khoản.

Ông Chu Đăng Khoa được cho là đã trở lại Nam Phi sau loạt ồn ào pháp lý của Thiên Minh Đức hồi năm ngoái.

Minh An