Đại hội XIV của Đảng – Dấu mốc mở ra 'Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc'

Tranh cổ động chào mừng Đại hội lần thứ XIV của Đảng. Nguồn: Internet.

Đại hội XIV không chỉ là một kỳ đại hội theo chu kỳ, mà đang được kỳ vọng là dấu mốc mở ra “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” – kỷ nguyên của phát triển nhanh, bền vững, tự chủ và hội nhập sâu rộng, trong đó con người, tri thức và đổi mới sáng tạo trở thành trung tâm của mọi chiến lược.

Thế giới biến động và yêu cầu cấp bách đổi mới tư duy phát triển

Đại hội XIV diễn ra trong bối cảnh thế giới đang trải qua những biến động sâu sắc, nhanh chóng và khó lường. Trật tự thế giới bước vào giai đoạn tái cấu trúc mạnh mẽ, với sự gia tăng cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, xung đột cục bộ kéo dài, bất ổn địa – chính trị, khủng hoảng năng lượng, an ninh lương thực, biến đổi khí hậu và các thách thức an ninh phi truyền thống ngày càng gia tăng.

Các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước cắt băng khánh thành công trình Trung tâm Triển lãm Việt Nam chào mừng kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2/9/1945 - 2/9/2025)- Ảnh: VGP.

Toàn cầu hóa không còn vận hành theo quán tính cũ, mà chuyển sang trạng thái phân mảnh, chọn lọc, gắn chặt với lợi ích quốc gia – dân tộc. Trong bối cảnh đó, mỗi quốc gia đều buộc phải tự làm mới mình, tái định vị mô hình phát triển, phương thức quản trị và vai trò của mình trong cục diện chung của thế giới.

Đối với Việt Nam, những biến động toàn cầu diễn ra song song với quá trình phát triển nội tại sau gần bốn thập niên Đổi mới. Đất nước đã đạt được nhiều thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử: kinh tế tăng trưởng liên tục, đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt, vị thế và uy tín quốc tế không ngừng được nâng cao. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy những thách thức mới ngày càng gay gắt: yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng, đổi mới mô hình phát triển, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, xây dựng Nhà nước pháp quyền hiện đại, phát huy hiệu quả nguồn lực con người, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Những vấn đề đó không thể giải quyết bằng tư duy cũ hay cách làm cũ, mà đòi hỏi những quyết sách có tầm nhìn dài hạn, mang tính đột phá và tạo được sự đồng thuận cao trong toàn xã hội. Chính vì vậy, Đại hội XIV mang ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ tổng kết một nhiệm kỳ. Đây là thời điểm để Đảng ta xác lập những định hướng chiến lược cho giai đoạn phát triển mới của đất nước, trả lời những câu hỏi lớn mang tầm thời đại: Việt Nam sẽ phát triển theo mô hình nào? Động lực tăng trưởng mới là gì? Làm thế nào để phát triển nhanh nhưng vẫn bền vững, giữ vững độc lập, tự chủ trong điều kiện hội nhập ngày càng sâu rộng?

Sự quan tâm đối với Đại hội XIV vì thế không chỉ giới hạn trong phạm vi quốc gia, mà lan tỏa mạnh mẽ tới cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài và bạn bè quốc tế. Với kiều bào, Đại hội là nơi gửi gắm niềm tin và kỳ vọng vào tương lai quê hương, là thước đo cho thấy đất nước đang vận động theo hướng nào và cơ hội đóng góp của họ sẽ được mở rộng ra sao. Với các học giả, đối tác quốc tế, Đại hội XIV là dịp để quan sát, phân tích và đánh giá tầm vóc, bản lĩnh cũng như thông điệp chiến lược mà Việt Nam phát đi trong một thế giới đầy biến động.

Con người và giáo dục – điểm tựa chiến lược của “kỷ nguyên vươn mình”

Trước thềm Đại hội XIV, một trong những nội dung nhận được sự quan tâm đặc biệt của giới trí thức, nhà giáo và các nhà hoạch định chính sách chính là những đột phá chiến lược đối với con người và giáo dục – đào tạo. Nhiều ý kiến cho rằng, Đại hội không chỉ hoạch định tầm nhìn phát triển đất nước, mà còn phải đưa ra những quyết sách then chốt để xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, trọng dụng trí thức, kiến tạo môi trường học thuật dân chủ, nhân văn – nền tảng để giáo dục thực sự trở thành động lực trung tâm của phát triển bền vững.

GS.TSKH Dương Quý Sỹ, Ủy viên Hội đồng Quốc gia Giáo dục và Phát triển nhân lực, nhận định: Đại hội XIV không đơn thuần là một kỳ đại hội chuyển tiếp, mà là cột mốc mang ý nghĩa lịch sử, thể hiện vai trò lãnh đạo toàn diện của Đảng thông qua những đột phá về thể chế và tư duy chính trị. Ông nhấn mạnh, con người phải được đặt ở vị trí trung tâm của mọi chiến lược phát triển: vừa là chủ thể sáng tạo, trực tiếp thực thi các mục tiêu chiến lược, vừa là đối tượng thụ hưởng cao nhất của mọi chính sách.

Trong kỷ nguyên mới, theo GS. Dương Quý Sỹ, sự thịnh vượng của đất nước không thể chỉ đo bằng các chỉ số tăng trưởng GDP, mà phải được xây dựng trên nền tảng chất lượng nguồn nhân lực, lấy văn hóa làm điểm tựa và khoa học – công nghệ làm đòn bẩy. Nhiệm kỳ Đại hội XIV chính là “cơ hội vàng” để tái cấu trúc mô hình giáo dục theo hướng hiện đại, mở và hội nhập toàn cầu, chuyển từ lối mòn truyền thụ kiến thức sang phát triển con người toàn diện, hình thành năng lực tư duy độc lập, sáng tạo, khả năng thích ứng và học tập suốt đời.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số đang tái định hình thị trường lao động, giáo dục không thể đứng ngoài cuộc. Tuy nhiên, công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng phải song hành với việc giữ gìn và lan tỏa các giá trị nhân văn, đạo đức và bản sắc văn hóa dân tộc. Mục tiêu cuối cùng là hình thành một hệ sinh thái giáo dục mở, liên thông, nơi tri thức và lòng nhân văn được lan tỏa đến mọi người dân, không để ai bị bỏ lại phía sau.

Từ góc nhìn thực tiễn, TS. Lê Đông Phương (Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam) chỉ ra một nghịch lý lớn của Việt Nam hiện nay: nền kinh tế có độ mở cao, gắn chặt với chuỗi cung ứng toàn cầu, nhưng lại đối mặt với tình trạng già hóa dân số nhanh và tỷ lệ lao động trình độ cao còn thấp. Trong bối cảnh tái cấu trúc chuỗi giá trị toàn cầu và làn sóng tự động hóa, việc ưu tiên phát triển nhân lực STEM, kỹ năng số và tinh thần học tập suốt đời đã trở thành yêu cầu sống còn.

Theo TS. Lê Đông Phương, đổi mới hệ thống đào tạo đại học và sau đại học không còn là lựa chọn, mà là mệnh lệnh cấp thiết. Cần chấm dứt tư duy coi các trường đại học chỉ là đơn vị sự nghiệp hành chính, thay vào đó phải trao quyền tự chủ thực chất để các đại học – đặc biệt là đại học nghiên cứu – trở thành trung tâm sáng tạo tri thức. Nhà nước cần đóng vai trò kiến tạo, đầu tư cho nghiên cứu mũi nhọn và thúc đẩy liên minh chiến lược giữa nhà trường và doanh nghiệp, trong đó doanh nghiệp phải là chủ thể đồng hành, trực tiếp tham gia quá trình nghiên cứu và chuyển hóa tri thức thành giá trị cạnh tranh.

Điểm gặp gỡ xuyên suốt trong các ý kiến chuyên gia chính là vị thế của đội ngũ nhà giáo và trí thức. Khát vọng về một “kỷ nguyên vươn mình” chỉ có thể thành hình khi những người làm giáo dục và khoa học được yên tâm cống hiến trong một môi trường học thuật dân chủ, liêm chính, minh bạch, nơi năng lực và cống hiến thực chất được ghi nhận công bằng. Việc tiếp tục lan tỏa tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh chính là sợi chỉ đỏ để khơi dậy tinh thần phụng sự và lòng tự trọng nghề nghiệp của đội ngũ trí thức.

Nhìn từ dòng chảy lịch sử, Đại hội XIV không chỉ đánh dấu một mốc thời gian, mà mở ra một không gian phát triển mới, nơi tầm nhìn chiến lược của Đảng gắn chặt với khát vọng phồn vinh, hạnh phúc của dân tộc. Với những quyết sách đột phá, thuận lòng dân, Đại hội XIV được kỳ vọng sẽ tạo ra luồng sinh khí mới, đưa giáo dục, con người và tri thức thực sự trở thành “bệ phóng” để Việt Nam tự tin bước vào một chương mới của lịch sử – chương của một quốc gia hùng cường, tự chủ và vươn mình mạnh mẽ trong thế kỷ XXI.
V.X.B – N.T.D

Vũ Xuân Bân - Nguyễn Tiến Dũng