Đại hội XIV của Đảng - Mốc son mở ra kỷ nguyên mới của dân tộcXác lập mô hình tăng trưởng mới

Dây chuyền sản xuất linh kiện điện tử tại Công ty TNHH INOAC Việt Nam (Khu công nghiệp Quang Minh). Ảnh: Danh Lam

Mô hình tăng trưởng - Kết tinh sức mạnh dân tộc

Trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, phức tạp, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng, khoa học - công nghệ phát triển bùng nổ, yêu cầu đổi mới mô hình phát triển đặt ra ngày càng cấp bách đối với Việt Nam. Thực tiễn 40 năm đổi mới cho thấy, mô hình tăng trưởng chủ yếu dựa vào khai thác tài nguyên, lao động giá rẻ, vốn đầu tư và mở rộng quy mô đã dần bộc lộ những giới hạn.

Dự thảo Văn kiện Đại hội lần thứ XIV của Đảng đã tiếp tục kế thừa và phát triển tư duy đổi mới, nhấn mạnh yêu cầu xác lập mô hình tăng trưởng mới, cơ cấu lại nền kinh tế gắn với đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, trong đó khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực chính của phát triển. Đây là sự phát triển quan trọng về tư duy lý luận và đường lối phát triển kinh tế, thể hiện bước chuyển có tính chiến lược trong nhận thức và hành động của Đảng.

Lý luận kinh tế phát triển hiện đại chỉ ra rằng, tăng trưởng bền vững dài hạn không thể dựa chủ yếu vào các yếu tố đầu vào truyền thống (vốn, lao động, tài nguyên), mà phải dựa vào năng suất nhân tố tổng hợp (TFP), trong đó khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giữ vai trò quyết định. Các mô hình tăng trưởng nội sinh đều khẳng định, tri thức, công nghệ và chất lượng thể chế là động lực trung tâm của phát triển.

Đối với Việt Nam, việc xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đòi hỏi mô hình tăng trưởng không chỉ hiệu quả về kinh tế mà còn bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội, phát triển bền vững, giữ vững độc lập, tự chủ. Do đó, mô hình tăng trưởng mới phải gắn với nâng cao chất lượng tăng trưởng, phát triển bao trùm và bền vững.

Thực tiễn phát triển thời gian qua cho thấy, tốc độ tăng trưởng đạt khá cao nhưng chất lượng tăng trưởng chưa thật bền vững. Năng suất lao động còn thấp so với nhiều nước trong khu vực. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch chậm, công nghiệp chế biến, chế tạo còn phụ thuộc nhiều vào khu vực FDI. Khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo chưa thực sự trở thành động lực chủ yếu của tăng trưởng.

Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn mở ra cơ hội lớn để Việt Nam rút ngắn quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nếu biết tận dụng hiệu quả khoa học, công nghệ và chuyển đổi số.

Đáng chú ý, Dự thảo Văn kiện Đại hội lần thứ XIV có nhiều điểm mới. Thứ nhất, xác lập rõ mô hình tăng trưởng mới. So với các kỳ đại hội trước, Dự thảo Văn kiện Đại hội lần thứ XIV nhấn mạnh rõ hơn yêu cầu chuyển mạnh từ mô hình tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu, lấy nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh làm mục tiêu trung tâm. Đây không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật, mà là sự chuyển đổi mô hình phát triển mang tính căn bản.

Mô hình tăng trưởng mới được xác định dựa trên các trụ cột: Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; chuyển đổi số toàn diện; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường hiện đại.

Thứ hai, cơ cấu lại nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng. Dự thảo Văn kiện tiếp tục khẳng định cơ cấu lại nền kinh tế là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên, lâu dài, nhưng có bước phát triển mới khi gắn chặt với đổi mới mô hình tăng trưởng và chuyển đổi số.

Cơ cấu lại không chỉ là điều chỉnh tỷ trọng các ngành, mà là tái cấu trúc toàn diện: Cơ cấu ngành theo hướng tăng nhanh tỷ trọng công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ tri thức. Cơ cấu vùng kinh tế gắn với lợi thế so sánh và liên kết vùng. Cơ cấu doanh nghiệp theo hướng phát triển mạnh doanh nghiệp tư nhân trong nước, nhất là doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.

Thứ ba, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện mới. Một điểm phát triển quan trọng của Dự thảo Văn kiện Đại hội lần thứ XIV là nhận thức mới về công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế tri thức. Công nghiệp hóa không còn thuần túy là phát triển công nghiệp nặng hay mở rộng sản xuất truyền thống, mà là: Phát triển công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp số, công nghiệp xanh. Kết hợp chặt chẽ công nghiệp hóa với hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn. Rút ngắn quá trình công nghiệp hóa thông qua ứng dụng khoa học, công nghệ tiên tiến.

Động lực chính của mô hình tăng trưởng mới

Khoa học và công nghệ - Nền tảng của phát triển nhanh và bền vững. Dự thảo Văn kiện Đại hội lần thứ XIV khẳng định, khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu, là nền tảng cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển bền vững. Điểm mới là yêu cầu đưa nhanh kết quả nghiên cứu khoa học vào sản xuất, kinh doanh, gắn nghiên cứu với thị trường và nhu cầu phát triển thực tiễn.

Đổi mới sáng tạo - Động lực then chốt nâng cao năng suất. Đổi mới sáng tạo được xác định không chỉ là hoạt động của giới khoa học, mà là quá trình toàn xã hội, từ doanh nghiệp, nhà nước đến người dân. Dự thảo Văn kiện nhấn mạnh xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia, khuyến khích doanh nghiệp làm trung tâm đổi mới sáng tạo, qua đó nâng cao năng suất lao động và giá trị gia tăng.

Chuyển đổi số - Đột phá chiến lược của mô hình tăng trưởng mới. Chuyển đổi số được coi là động lực mới, phương thức mới để phát triển nhanh và bền vững. Dự thảo Văn kiện nhấn mạnh chuyển đổi số toàn diện trong: Kinh tế (kinh tế số, doanh nghiệp số); quản lý nhà nước (chính phủ số); xã hội (xã hội số).

Điểm mới là chuyển đổi số không chỉ là ứng dụng công nghệ, mà là thay đổi mô hình quản trị, phương thức sản xuất và tiêu dùng, từ đó tạo ra không gian tăng trưởng mới.

Mở ra không gian phát triển mới cho đất nước

Nâng cao chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh quốc gia. Mô hình tăng trưởng mới giúp nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế, giảm phụ thuộc vào các yếu tố đầu vào truyền thống, tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài.

Thúc đẩy phát triển nhanh đi đôi với bền vững. Việc lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính giúp kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường, phát triển xã hội và bảo đảm an sinh, phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững.

Tạo nền tảng cho hiện đại hóa đất nước trong kỷ nguyên số. Mô hình tăng trưởng mới tạo nền tảng quan trọng để Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới - giai đoạn hiện đại hóa dựa trên tri thức, công nghệ và sáng tạo, rút ngắn khoảng cách phát triển với các nước tiên tiến.

Bên cạnh cơ hội, việc triển khai mô hình tăng trưởng mới cũng đặt ra nhiều thách thức như chất lượng nguồn nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu; hệ thống thể chế, chính sách còn bất cập; năng lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo còn hạn chế; khoảng cách số giữa các vùng, các nhóm xã hội. Do đó, Dự thảo Văn kiện Đại hội lần thứ XIV đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện thể chế phát triển; đổi mới mạnh mẽ giáo dục và đào tạo, phát triển nhân lực chất lượng cao; tăng đầu tư cho khoa học, công nghệ và chuyển đổi số; đồng thời phát huy vai trò của doanh nghiệp và toàn xã hội trong đổi mới sáng tạo.

Việc xác lập mô hình tăng trưởng mới, cơ cấu lại nền kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính là một bước phát triển quan trọng trong tư duy lý luận và đường lối phát triển của Đảng trong Dự thảo Văn kiện Đại hội lần thứ XIV. Đây là lựa chọn chiến lược đúng đắn, phù hợp với bối cảnh trong nước và quốc tế, mở ra không gian phát triển mới cho đất nước.

Thành công của mô hình tăng trưởng mới phụ thuộc quyết định vào chất lượng thể chế, nguồn nhân lực và quyết tâm chính trị trong tổ chức thực hiện. Nếu được triển khai đồng bộ, nhất quán và hiệu quả, mô hình này sẽ tạo nền tảng vững chắc để Việt Nam phát triển nhanh, bền vững và hiện thực hóa khát vọng trở thành nước phát triển trong những thập niên tới.

Thiếu tướng, PGS.TS Nguyễn Văn Sáu - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử Quốc phòng Việt Nam