Đại Hùng và quyết định tự điều hành bằng nội lực

Quyết định giao Tổng công ty Thăm dò Khai thác Dầu khí (PVEP) trực tiếp điều hành mỏ từ năm 2003 đã mở ra một chặng đường mới, trong đó năng lực địa chất, công nghệ và quản trị được kiểm chứng bằng từng giếng khoan, từng quyết định đầu tư và khả năng duy trì dòng dầu giữa vùng biển xa.

Khi những thầu nước ngoài lần lượt rút lui

Mỏ Đại Hùng thuộc Lô 05-1(a), nằm ở bể trầm tích Nam Côn Sơn, ngoài khơi thềm lục địa phía Nam Việt Nam. Đây là khu vực có tiềm năng dầu khí nhưng cũng đặt ra những thách thức không nhỏ đối với công tác thăm dò, phát triển và khai thác. Đặc điểm cấu trúc địa chất, điều kiện ngoài khơi, hệ thống công trình khai thác và biến động giá dầu đều tác động trực tiếp đến hiệu quả của dự án.

Lịch sử phát triển mỏ Đại Hùng đã trải qua nhiều lần thay đổi đơn vị điều hành. Sau những hoạt động thăm dò ban đầu, hợp đồng dầu khí Lô 05-1(a) được ký năm 1993 với tổ hợp nhà thầu quốc tế do BHP giữ vai trò nhà điều hành. Các hoạt động phát triển mỏ và khai thác được triển khai trong giai đoạn 1993-1999. Tuy nhiên, những hạn chế về hiệu quả kinh tế khiến các đối tác nước ngoài rút khỏi dự án.

Tháng 10/2003, theo đề nghị của PETROVIETNAM, Chính phủ quyết định giao quyền trực tiếp tiến hành hoạt động dầu khí tại Đại Hùng cho PVEP, với trách nhiệm vận hành mỏ an toàn và đạt hiệu quả cao nhất. Đây là dấu mốc quan trọng, đặt đội ngũ kỹ sư và người lao động Việt Nam vào vị trí phải trực tiếp giải quyết những vấn đề mà các nhà điều hành trước đó chưa tìm được lời giải thỏa đáng.

Câu chuyện Đại Hùng thường được nhắc đến với chi tiết đặc biệt: các phương tiện, thiết bị khai thác được chuyển giao với giá tượng trưng 1 USD. Nhưng giá trị danh nghĩa ấy không phản ánh đầy đủ bản chất của quyết định. Điều PETROVIETNAM tiếp nhận không chỉ là tài sản hiện hữu trên biển, mà còn là trách nhiệm đối với hoạt động dầu khí, yêu cầu bảo đảm an toàn, duy trì vận hành và tìm kiếm giải pháp để dự án có thể mang lại hiệu quả kinh tế.

Một hệ thống công trình đã được đầu tư không đồng nghĩa với việc mỏ có thể khai thác hiệu quả. Thiết bị có thể còn đó, nhưng khả năng khai thác phụ thuộc vào việc hiểu đúng cấu trúc địa chất, xác định được những khu vực còn tiềm năng, đánh giá trạng thái từng giếng và tổ chức vận hành phù hợp. Nếu không giải quyết được những vấn đề ấy, việc tiếp nhận mỏ chỉ chuyển khó khăn từ chủ thể này sang chủ thể khác.

Vì vậy, quyết định năm 2003 không đơn thuần là tiếp quản một dự án. Đó là lựa chọn tiếp tục theo đuổi một tài nguyên chưa được khai thác hết tiềm năng, đồng thời chấp nhận rằng hiệu quả phải được tạo ra từ năng lực điều hành thực tế, chứ không thể dựa vào những kết quả đã có.

Giàn Đại Hùng 01 rời dock PVSM sau bảo dưỡng tổng thể.

Từ tiếp nhận đến tự tìm lời giải

Giai đoạn đầu tiếp nhận Đại Hùng đặt PVEP trước nhiều sức ép. Đặc thù của mỏ đòi hỏi nguồn lực kỹ thuật và tài chính đáng kể, trong khi hiệu quả khai thác chưa ổn định. Có thời điểm giá dầu chỉ còn hơn 10 USD/thùng, khiến hoạt động khai thác đứng trước nguy cơ không thể duy trì nếu không tìm được phương án phù hợp. Những tính toán về đầu tư, chi phí vận hành và khả năng thu hồi dầu vì thế được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với nhau.

Trong bối cảnh đó, điều hành mỏ không thể chỉ là tiếp tục vận hành các hạng mục sẵn có. PVEP phải tổ chức lại công việc theo hướng vừa duy trì an toàn, vừa bổ sung dữ liệu để đánh giá lại tiềm năng, đồng thời xác định những hạng mục cần ưu tiên xử lý.

Các hoạt động được triển khai gồm khoan thăm dò, thẩm lượng bổ sung tại hai giếng Đại Hùng 14X và 15X; thử vỉa lại giếng Đại Hùng 9X; giám sát sửa chữa giàn Đại Hùng 01; hoàn thiện các giếng khai thác 8P, 9P, 10P, 7X và 12X. Cùng với đó là công tác đấu thầu cung cấp dịch vụ, thiết bị và vật tư phục vụ hoạt động khai thác.

Những công việc này cho thấy cách tiếp cận của PVEP không dừng ở việc khôi phục hệ thống thiết bị. Dữ liệu địa chất và kết quả giếng khoan được bổ sung, làm cơ sở cho các quyết định phát triển mỏ; tình trạng công trình được đánh giá để xác định khả năng tiếp tục sử dụng; các giếng đang có được xem xét để lựa chọn phương án hoàn thiện phù hợp.

Đây là quá trình đòi hỏi sự phối hợp giữa nhiều lĩnh vực chuyên môn. Một quyết định khoan không chỉ liên quan đến khả năng tìm thấy dầu, mà còn gắn với chi phí, thời gian thi công, điều kiện công trình biển và triển vọng đưa giếng vào khai thác. Một phương án sửa chữa có thể giúp tận dụng tài sản hiện hữu, nhưng cần được cân nhắc trên cơ sở tình trạng thiết bị và hiệu quả vận hành dự kiến.

Trong hoạt động thăm dò, khai thác dầu khí, không có một giải pháp kỹ thuật có thể áp dụng cho mọi mỏ. Những phương án hiệu quả ở một dự án chưa chắc phù hợp với Đại Hùng, nơi đặc điểm địa chất và điều kiện khai thác đòi hỏi phải có cách tiếp cận riêng. Năng lực điều hành vì vậy được thể hiện ở khả năng lựa chọn, điều chỉnh và phối hợp giải pháp trên cơ sở dữ liệu thực tế.

Với PVEP, đây còn là quá trình tích lũy kinh nghiệm điều hành trực tiếp. Thay vì chỉ tham gia vào một phần công việc trong dự án có nhà thầu nước ngoài dẫn dắt, đội ngũ nhân sự Việt Nam phải đảm nhận trách nhiệm xuyên suốt, từ đánh giá kỹ thuật, tổ chức dịch vụ đến quyết định duy trì và phát triển hoạt động khai thác.

Giàn Đại Hùng 01.

Khôi phục dòng dầu từ năm 2005

Từ đầu năm 2005, mỏ Đại Hùng được đưa trở lại khai thác. Việc kết nối thêm 5 giếng khai thác mới góp phần gia tăng sản lượng, tạo cơ sở để tiếp tục duy trì hoạt động và triển khai các bước phát triển tiếp theo.

Mốc thời gian này có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi khôi phục một dòng sản phẩm. Sau giai đoạn tiếp nhận đầy khó khăn, PVEP từng bước đưa các phương án kỹ thuật vào thực tế vận hành. Những đánh giá địa chất, hoạt động khoan, thử vỉa, hoàn thiện giếng và sửa chữa công trình bắt đầu được chuyển hóa thành năng lực khai thác thực tế.

Tuy nhiên, khôi phục sản xuất không có nghĩa là bài toán Đại Hùng đã được giải quyết hoàn toàn. Duy trì khai thác trong điều kiện giá dầu thấp và hiệu quả kinh tế chưa ổn định đòi hỏi đơn vị điều hành phải tiếp tục theo dõi sát tình trạng các giếng, kiểm soát chi phí và bổ sung dữ liệu phục vụ phát triển mỏ.

Trong giai đoạn tiếp theo, PVEP duy trì công tác thăm dò, thẩm lượng và phát triển mỏ. Đến cuối năm 2009, tổng sản lượng dầu khai thác của mỏ đạt gần 5 triệu tấn. Trong giai đoạn này, 11 giếng khai thác đã được khoan; 6 giếng đang hoạt động tại thời điểm được ghi nhận trong tài liệu tổng kết. Mỏ cũng có thêm giếng bơm ép và một giếng khai thác được chuyển sang phục vụ bơm ép, cho thấy hoạt động quản lý khai thác đã vượt khỏi yêu cầu khôi phục ban đầu, hướng tới việc tổ chức khai thác phù hợp hơn với điều kiện của mỏ.

Những kết quả ấy không đến từ một quyết định riêng lẻ, mà được hình thành qua nhiều bước công việc liên tiếp, từ nghiên cứu và đánh giá lại tiềm năng, lựa chọn giếng cần khoan, hoàn thiện giếng đến duy trì công trình và điều chỉnh phương án vận hành. Mỗi bước đều có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của toàn bộ dự án.

Bài học quan trọng là khả năng làm chủ không được xác lập chỉ bằng việc một đơn vị trong nước đứng tên điều hành. Làm chủ đồng nghĩa với việc có thể đưa ra quyết định trên cơ sở kỹ thuật, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm về kết quả. Khi điều kiện thực tế khác với dự kiến, đơn vị điều hành phải đủ năng lực nhận diện vấn đề và thay đổi phương án, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào giải pháp có sẵn.

Người lao động PVEP-POC làm việc tại Phòng điều khiển trung tâm giàn Đại Hùng 01.

Công nghệ phù hợp quan trọng hơn việc chạy theo quy mô

Đại Hùng cũng cho thấy mối quan hệ chặt chẽ giữa lựa chọn công nghệ và hiệu quả kinh tế. Trong một dự án dầu khí ngoài khơi, công nghệ không thể được đánh giá tách rời điều kiện địa chất, tình trạng công trình, đặc điểm các giếng và quy mô nguồn lực có thể huy động.

Đầu tư lớn hơn không đồng nghĩa với hiệu quả cao hơn. Ngược lại, nếu lựa chọn giải pháp không phù hợp với đặc điểm mỏ, chi phí đầu tư và vận hành có thể vượt quá khả năng thu hồi. Đối với một dự án từng bị đánh giá không hiệu quả kinh tế, yêu cầu đặt ra là tìm được phương án đáp ứng đồng thời các yêu cầu về kỹ thuật, an toàn và tài chính.

Cách tiếp cận tại Đại Hùng trong giai đoạn đầu PVEP điều hành thể hiện ở việc tận dụng, sửa chữa và hoàn thiện các hạng mục có khả năng tiếp tục sử dụng, đồng thời khoan bổ sung và thử vỉa để cập nhật hiểu biết về mỏ. Thay vì xem các công trình hiện hữu là bảo đảm cho hiệu quả khai thác, đơn vị điều hành phải đánh giá chúng trong tương quan với tiềm năng thực tế và kế hoạch phát triển.

Việc lựa chọn công nghệ phù hợp cũng không có nghĩa là hạn chế đầu tư hoặc chấp nhận những giải pháp kỹ thuật thấp hơn yêu cầu. Trọng tâm là xác định đúng vấn đề cần giải quyết, lựa chọn phương án đáp ứng yêu cầu khai thác và an toàn, đồng thời cân đối với hiệu quả có thể đạt được. Trong điều kiện nguồn lực hữu hạn, khả năng phân bổ vốn và ưu tiên đúng hạng mục có ý nghĩa không kém năng lực triển khai công nghệ.

Cùng với đó là yêu cầu quản trị rủi ro. Hoạt động ngoài khơi luôn tiềm ẩn những rủi ro liên quan đến thiết bị, vận hành, điều kiện thi công và tính bất định của địa chất. Một phương án chỉ có thể được xem là hiệu quả khi tính đến những rủi ro này ngay từ khâu đánh giá, chuẩn bị và tổ chức thực hiện. Bảo đảm an toàn không phải là phần việc tách rời mục tiêu kinh tế, mà là điều kiện để hoạt động khai thác được duy trì ổn định.

Nhìn từ góc độ quản trị, Đại Hùng đặt ra một yêu cầu căn bản: quyết định đầu tư phải dựa trên dữ liệu và được kiểm chứng bằng kết quả thực tế. Đối với những mỏ có lịch sử khai thác phức tạp, việc tiếp tục sử dụng các giả định cũ mà không đánh giá lại có thể dẫn đến những quyết định thiếu phù hợp. Ngược lại, bổ sung dữ liệu, cập nhật mô hình địa chất và đánh giá hiệu quả từng hạng mục tạo cơ sở để điều chỉnh kế hoạch theo điều kiện thực tế.

Đó cũng là nền tảng để năng lực kỹ thuật gắn với năng lực quản trị. Kỹ sư có thể xác định một phương án chuyên môn, nhưng để phương án trở thành kết quả, cần có sự phối hợp giữa địa chất, khoan, khai thác, cơ khí, vận hành, cung ứng và tài chính. Khả năng tổ chức những nguồn lực ấy thành một quy trình thống nhất mới là năng lực điều hành một dự án dầu khí.

Đại Hùng đặt ra một yêu cầu căn bản: quyết định đầu tư phải dựa trên dữ liệu và được kiểm chứng bằng kết quả thực tế.

Từ quyền điều hành đến năng lực làm chủ

Quyết định giao PVEP trực tiếp điều hành Đại Hùng năm 2003 có ý nghĩa đặc biệt đối với quá trình nâng cao năng lực của PETROVIETNAM trong lĩnh vực thăm dò, khai thác dầu khí. Trước đó, dự án đã có sự tham gia của nhiều nhà thầu có kinh nghiệm quốc tế, nhưng những điều kiện riêng của mỏ khiến bài toán hiệu quả không dễ giải quyết. Khi tiếp nhận trách nhiệm, đội ngũ Việt Nam phải tổ chức điều hành, đánh giá lại các lựa chọn và chịu trách nhiệm về quá trình vận hành.

Năng lực ấy không thể hình thành chỉ qua đào tạo hay chuyển giao tài liệu, mà được tích lũy trong quá trình xử lý những vấn đề cụ thể, nơi mỗi quyết định đều gắn với chi phí, thời gian, an toàn và khả năng duy trì khai thác. Đại Hùng trở thành môi trường thực tiễn để đội ngũ kỹ sư, chuyên gia và người lao động Việt Nam phát triển kinh nghiệm điều hành, đồng thời hiểu sâu hơn mối quan hệ giữa địa chất, công nghệ và hiệu quả kinh tế.

Cũng cần nhìn nhận rằng, tự điều hành không đồng nghĩa với việc mọi khó khăn đều có thể được giải quyết ngay lập tức. Giai đoạn đầu của PVEP tại Đại Hùng vẫn chịu sức ép lớn từ giá dầu thấp, điều kiện kỹ thuật và những hạn chế của một dự án đã trải qua nhiều lần thay đổi nhà điều hành. Giá trị của quyết định nằm ở việc PETROVIETNAM không dừng lại trước những khó khăn đó, mà tổ chức lại công việc để từng bước tìm ra phương án khả thi.

Đến năm 2009, kế hoạch phát triển mỏ giai đoạn 2 được phê duyệt, tạo cơ sở cho bước phát triển tiếp theo với các hạng mục xây dựng giàn Đại Hùng 02, khoan giếng phát triển, xây dựng đường ống kết nối và sửa chữa lớn giàn Đại Hùng 01. Đây là bước chuyển từ yêu cầu duy trì và khôi phục khai thác sang triển khai một chương trình phát triển có quy mô lớn hơn.

Nếu giai đoạn 2003-2005 là thời điểm quyết định có tiếp tục theo đuổi mỏ và tìm cách đưa mỏ trở lại hoạt động hay không, thì những năm tiếp theo là quá trình kiểm chứng khả năng duy trì, mở rộng và tổ chức khai thác. Sự chuyển tiếp ấy cho thấy nội lực không phải khái niệm trừu tượng, mà được bồi đắp từ khả năng giải quyết những vấn đề cụ thể và được đo bằng năng lực tiếp tục phát triển dự án.

Những kết quả của Đại Hùng sau năm 2010, cùng các giai đoạn phát triển tiếp theo, vì thế cần được nhìn nhận như phần nối dài của lựa chọn được đưa ra năm 2003.

Trong hành trình 65 năm xây dựng và phát triển, PETROVIETNAM đã nhiều lần đứng trước những yêu cầu vượt quá kinh nghiệm sẵn có. Đại Hùng là một trường hợp tiêu biểu cho cách năng lực được hình thành khi tổ chức dám nhận trách nhiệm, duy trì kỷ luật và kiên trì giải quyết bài toán bằng dữ liệu, công nghệ và con người.

Giá trị lớn nhất của quyết định tự điều hành không chỉ nằm ở việc một mỏ dầu tiếp tục cho dòng sản phẩm. Đó còn là kinh nghiệm vận hành được tích lũy, đội ngũ được tôi luyện và khả năng tự đưa ra quyết định được củng cố qua thực tiễn. Từ một dự án từng bị đánh giá không hiệu quả kinh tế, Đại Hùng mở ra một chặng đường để PETROVIETNAM chứng minh rằng làm chủ tài nguyên phải bắt đầu từ làm chủ tri thức, công nghệ và năng lực tổ chức thực hiện.

Đó là ý nghĩa lâu dài của lựa chọn năm 2003: không chờ điều kiện thuận lợi mới hành động, mà từng bước kiến tạo nền tảng để một dự án khó có thể tiếp tục tồn tại và phát triển bằng nội lực Việt Nam.