Đại sứ Australia: Việt Nam là đối tác quan trọng trong hợp tác quản trị biển và đại dương

Việt Nam đã trở thành một trong những quốc gia đầu tiên phê chuẩn Hiệp định BBNJ. (Nguồn: UN News)

Đại sứ đánh giá như thế nào về việc Việt Nam là một trong những quốc gia đầu tiên phê chuẩn Hiệp ước Biển cả - BBNJ (Hiệp định về bảo tồn và sử dụng bền vững đa dạng sinh học ở vùng biển nằm ngoài quyền tài phán quốc gia)?

Trước hết, xin chúc mừng Việt Nam đã trở thành một trong những quốc gia đầu tiên phê chuẩn Hiệp định BBNJ. Điều này cho thấy sự tham gia mạnh mẽ và cam kết của Việt Nam, không chỉ đối với việc bảo vệ đại dương, mà còn đối với vai trò tích cực của Việt Nam trong các tổ chức đa phương và hợp tác quốc tế.

Đại sứ Australia tại Việt Nam Gillian Bird. (Ảnh: Vy Anh)

Tuy nhiên, đối với tất cả các quốc gia thành viên, trong đó có Việt Nam, vẫn còn những thách thức ở phía trước. BBNJ là một thỏa thuận có tính kỹ thuật cao và có ý nghĩa quan trọng, đồng nghĩa với việc còn rất nhiều công việc cần được triển khai. Ưu tiên trước mắt là thiết lập các khuôn khổ cần thiết.

Mặc dù Việt Nam đã có nền tảng pháp lý, việc xây dựng các khuôn khổ thể chế và phát triển năng lực chuyên môn kỹ thuật cần thiết để triển khai đầy đủ Thỏa thuận là hết sức quan trọng.

Chúng tôi xem đây là một lĩnh vực hợp tác trọng điểm. Australia và Việt Nam có quan hệ đối tác chặt chẽ, cũng như với các quốc gia Đông Nam Á khác. Quá trình đàm phán Thỏa thuận này đã kéo dài hơn 20 năm do mức độ phức tạp rất lớn; vì vậy, điều quan trọng là chúng ta phải cùng nhau bảo đảm Thỏa thuận được triển khai hiệu quả.

Trong những giai đoạn đầu thực thi Hiệp định này, Việt Nam cần ưu tiên những bước đi cụ thể nào để chuyển các cam kết theo BBNJ thành những chính sách cụ thể và các thực tiễn quản trị biển hiệu quả?

Về cơ bản, điều này phụ thuộc vào việc thiết lập các khuôn khổ pháp lý và thể chế phù hợp. Điều đó bao gồm việc làm rõ trách nhiệm theo thẩm quyền, xác định chính xác ai chịu trách nhiệm về lĩnh vực nào, đồng thời tổ chức đào tạo có trọng tâm để bảo đảm có đủ năng lực chuyên môn kỹ thuật phù hợp thực thi Hiệp định. Đây là thách thức chung đối với tất cả các bên. Trong thời gian tới, hợp tác cả ở cấp khu vực và quốc tế sẽ đóng vai trò thiết yếu để đạt được những mục tiêu này.

Từ kinh nghiệm của các quốc gia khác, bao gồm Australia, có mô hình hoặc cách tiếp cận cụ thể nào mà Việt Nam nên cân nhắc khi triển khai Hiệp định này hay không, thưa Đại sứ?

Chúng ta đã có kinh nghiệm tập thể rất phong phú trong quản trị đại dương. Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982 là nền tảng tuyệt đối của mọi hoạt động mà chúng ta thực hiện trong lĩnh vực hàng hải; đó là văn kiện nền tảng của chúng ta. Việt Nam là một quốc gia thành viên UNCLOS rất tích cực và kiên định, điều có ý nghĩa quan trọng đối với khu vực này, đặc biệt liên quan đến Biển Đông.

Cam kết của Việt Nam đã được ghi nhận một cách xứng đáng thông qua việc PGS.TS Nguyễn Thị Lan Anh gần đây được bầu làm Thẩm phán Tòa án Luật biển quốc tế (ITLOS). Đây là một sự bổ nhiệm hết sức danh giá – đánh dấu lần đầu tiên một Thẩm phán Việt Nam đảm nhiệm cương vị tại Tòa án này. Australia vui mừng được ủng hộ ứng cử Việt Nam cũng như chứng kiến dấu mốc này.

Đại sứ đánh giá như thế nào về hợp tác quốc tế nói chung và quan hệ đối tác Việt Nam-Australia nói riêng trong việc thúc đẩy triển khai Hiệp định BBNJ?

Hợp tác có ý nghĩa hết sức quan trọng, và điều đó đang được thể hiện rất rõ tại sự kiện Đối thoại Đại dương lần thứ 15. Sáng kiến này bắt nguồn từ quan hệ đối tác lâu dài giữa Học viện Ngoại giao Việt Nam và Đại sứ quán Australia. Theo thời gian, sáng kiến đã mở rộng với sự tham gia của nhiều đối tác hơn, trở thành một ví dụ điển hình về hợp tác song phương rộng lớn hơn giữa hai nước, nhất là trong lĩnh vực biển.

Australia và Việt Nam là những đối tác mạnh mẽ ở cấp khu vực và toàn cầu. Chúng tôi rất vui mừng khi chứng kiến Việt Nam ngày càng đóng vai trò nổi bật, không chỉ trong ASEAN mà còn trên trường quốc tế, tại Liên hợp quốc. Đây là một bước tiến rất đáng khích lệ bởi cả hai nước chúng ta đều cam kết sâu sắc với chủ nghĩa đa phương, thượng tôn pháp luật và hợp tác cùng nhau để bảo đảm những nguyên tắc này được triển khai hiệu quả trên thực tế.

Trong bối cảnh mỗi quốc gia đều có khuôn khổ nội luật riêng, các nước có thể phối hợp hiệu quả luật pháp trong nước với Hiệp định BBNJ như thế nào để bảo đảm việc triển khai được thông suốt?

Đây chính là lý do tại sao những cuộc đối thoại như Đối thoại Biển lại có ý nghĩa quan trọng đến vậy. Mỗi quốc gia có một hệ thống pháp luật khác nhau và những phương thức quản lý hành chính riêng. Việc trao đổi kinh nghiệm và tìm hiểu cách các quốc gia khác đang triển khai Hiệp định là điều thiết yếu để bảo đảm sự phối hợp hiệu quả. Càng có nhiều diễn đàn để chia sẻ những kinh nghiệm này, việc triển khai BBNJ trên toàn cầu sẽ càng thuận lợi.

Hiệp định BBNJ bổ trợ hoặc tăng cường việc tuân thủ Luật Biển một cách chính xác như thế nào đối với tất cả các bên liên quan, thưa Đại sứ?

BBNJ là một cấu phần mới có ý nghĩa quan trọng trong hệ thống các cơ chế đa phương được thiết kế để quản trị các đại dương. Các đại dương trên thế giới rất rộng lớn, bao phủ một phần vô cùng lớn của địa cầu. Mặc dù UNCLOS vẫn là điều ước nền tảng, chúng ta cần những thỏa thuận bổ sung như BBNJ để giải quyết những lĩnh vực trước đây chưa được điều chỉnh – cụ thể là bảo tồn đa dạng sinh học biển tại các vùng nằm ngoài quyền tài phán quốc gia. BBNJ là một mảnh ghép quan trọng còn thiếu trong bức tranh tổng thể. Tuy nhiên, để đạt được tác động như mong muốn, Hiệp định phải được tất cả các bên triển khai một cách hiệu quả.