Đại sứ Đặng Minh Khôi: Đóng góp thực chất tại CICA góp phần nâng cao vị thế Việt Nam

Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam tại Liên bang Nga Đặng Minh Khôi. (Ảnh: Văn Hiếu/TTXVN)

Nhận lời mời của Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev, Bí Thư trung ương Đảng, Phó Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân sẽ tham dự Hội nghị Thượng đỉnh CICA lần thứ 7 và tiến hành một số hoạt động song phương tại Azerbaijan từ ngày 14-16/10.

Việt Nam tham gia CICA từ năm 1993 với tư cách quan sát viên, chính thức gia nhập CICA năm 2010. Thời gian qua, CICA tiếp tục khẳng định vai trò trong việc thúc đẩy đối thoại bình đẳng và tăng cường hợp tác giữa các nước thành viên, góp phần ngăn ngừa khủng hoảng và định hình các biện pháp xây dựng lòng tin, phối hợp hành động trước các mối đe dọa an ninh phi truyền thống, mang lại nhiều kết quả thiết thực, nhất là trên một số lĩnh vực như kinh tế, văn hóa, giao lưu nhân dân, thanh niên.

Về tầm quan trọng của Diễn đàn để thể hiện hình ảnh một Việt Nam trách nhiệm, tích cực tham gia giải quyết các vấn đề khu vực và quốc tế, Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tại Nga kiêm nhiệm Azerbaijan Đặng Minh Khôi đã đưa ra đánh giá toàn diện về mối quan hệ Việt Nam-CICA, cũng như Việt Nam-Azerbaijan.

- Nhận lời mời của Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Ánh Xuân sẽ tham dự Hội nghị thượng đỉnh về Phối hợp hành động và các biện pháp xây dựng lòng tin ở châu Á (CICA) lần thứ 7 và tiến hành một số hoạt động song phương tại Azerbaijan từ ngày 14-16/10 tới. Xin Đại sứ đánh giá về quan hệ Việt Nam-CICA và ý nghĩa của CICA đối với Việt Nam?

Đại sứ Đặng Minh Khôi: Việt Nam đã tham gia CICA từ năm 1993 với tư cách khách mời, sau đó là quan sát viên, trước khi trở thành thành viên chính thức vào tháng 6/2010 tại Hội nghị Cấp cao CICA lần thứ ba ở Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ. Việc gia nhập CICA đánh dấu bước phát triển trong quá trình Việt Nam mở rộng tham gia các cơ chế hợp tác đa phương tại châu Á, góp phần thúc đẩy các nguyên tắc ứng xử phù hợp với luật pháp quốc tế và tạo dựng môi trường thuận lợi cho phát triển đất nước.

Quan hệ Việt Nam-CICA cần được nhìn nhận trên bốn phương diện chủ yếu sau đây.

Thứ nhất, quan hệ Việt Nam-CICA phản ánh sự tương đồng về lợi ích trong việc duy trì hòa bình, ổn định và xây dựng lòng tin ở châu Á, nhất là trong bối cảnh khu vực này ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với chính trị, an ninh và kinh tế thế giới; đồng thời, khu vực cũng phải đối mặt với nhiều thách thức đan xen, từ cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, bất đồng và tranh chấp, cho đến an ninh mạng, biến đổi khí hậu và các nguy cơ đối với an ninh kinh tế.

Giá trị của CICA nằm ở chỗ cơ chế này không đòi hỏi các quốc gia phải có cùng cách nhìn nhận về mọi vấn đề, mà tạo điều kiện để các nước duy trì đối thoại, từng bước thu hẹp khác biệt và củng cố lòng tin trên cơ sở các nguyên tắc được thừa nhận chung. Cách tiếp cận đó phù hợp với chủ trương nhất quán của Việt Nam là giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và tuân thủ Hiến chương Liên hợp quốc, luật pháp quốc tế.

Thứ hai, Việt Nam không chỉ là bên tham gia mà còn có những đóng góp tích cực vào hoạt động và định hướng phát triển của CICA, nhất là thể hiện qua việc Việt Nam ủng hộ các nguyên tắc đối thoại, đồng thuận, bình đẳng giữa các quốc gia, tôn trọng chủ quyền và giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình; chia sẻ kinh nghiệm của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) trong xây dựng lòng tin, tăng cường đối thoại và thúc đẩy hợp tác giữa các quốc gia có sự khác biệt về lợi ích và trình độ phát triển.

Thứ ba, quan hệ Việt Nam-CICA đang có cơ sở để phát triển theo hướng thực chất hơn, gắn kết chặt chẽ giữa hợp tác chính trị-an ninh với hợp tác phát triển. Đặc biệt, trong giai đoạn CICA thúc đẩy kết nối, số hóa và phát triển bền vững, Việt Nam lại đang quan tâm hơn đến các lĩnh vực phù hợp với nhu cầu phát triển trong nước, như kết nối thương mại, logistics và chuỗi cung ứng; chuyển đổi số, ứng dụng khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực; hợp tác về môi trường, tăng trưởng xanh, ứng phó biến đổi khí hậu và phát triển đô thị bền vững; giao lưu nhân dân, giáo dục, văn hóa và hợp tác giữa các cơ sở nghiên cứu, trường đại học của các nước thành viên. Đây là những lĩnh vực giao thoa về lợi ích, là cơ hội để chuyển hóa thành kết quả cụ thể trong hợp tác. Qua đó, CICA có thể trở thành một kênh bổ trợ cho các quan hệ song phương của Việt Nam, chứ không chỉ là một diễn đàn trao đổi chính sách.

Thứ tư, quan hệ Việt Nam-CICA cần được đặt trong mối liên hệ với ASEAN và quá trình phát triển thể chế của CICA. Việt Nam là thành viên ASEAN, đồng thời là thành viên CICA. Do đó, Việt Nam có điều kiện thúc đẩy sự bổ trợ giữa hai cơ chế, góp phần tăng cường kết nối giữa Đông Nam Á với Trung Á, Tây Á và các khu vực khác của châu Á.

ASEAN có kinh nghiệm về xây dựng lòng tin, đối thoại, tham vấn và hợp tác trên cơ sở đồng thuận. Trong khi đó, CICA tạo ra một không gian đối thoại liên chính phủ rộng hơn về các vấn đề hòa bình, an ninh và phát triển tại châu Á. Hai cơ chế có đặc điểm, phạm vi và chức năng khác nhau, nhưng có những lĩnh vực lợi ích giao thoa có thể được khai thác để tăng cường hợp tác khu vực.

Chúng tôi tin tưởng rằng, với sự tham gia tích cực và tinh thần trách nhiệm của các nước thành viên, CICA sẽ tiếp tục phát huy vai trò là một diễn đàn quan trọng thúc đẩy đối thoại, xây dựng lòng tin và hợp tác tại châu Á. Đối với Việt Nam, việc tham gia và đóng góp thực chất tại CICA không chỉ góp phần thực hiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, đa phương hóa, đa dạng hóa, mà còn tạo thêm điều kiện thuận lợi để nâng cao vị thế đất nước và đóng góp vào hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển bền vững của khu vực.

- Xin Đại sứ đánh giá về những bước phát triển trong quan hệ Việt Nam-Azerbaijan, đặc biệt sau chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư Tô Lâm đến Azerbaijan vào tháng 5/2025?

Đại sứ Đặng Minh Khôi: Quan hệ Việt Nam-Azerbaijan có nền tảng hữu nghị truyền thống lâu đời, được xây dựng từ thời kỳ Liên Xô trước đây. Hai nước chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao ngày 23/9/1992, sau khi Azerbaijan tuyên bố độc lập. Một dấu mốc lịch sử quan trọng là chuyến thăm của Chủ tịch Hồ Chí Minh đến Azerbaijan năm 1959, góp phần đặt nền móng cho tình hữu nghị giữa nhân dân hai nước.

Trong nhiều thập kỷ, hai bên duy trì quan hệ hữu nghị, tôn trọng lẫn nhau và từng bước mở rộng hợp tác trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, năng lượng, giáo dục và văn hóa. Chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư Tô Lâm tới Azerbaijan tháng 5/2025 và việc hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược tạo ra một cột mốc mới trong quan hệ song phương, hướng tới hợp tác sâu rộng, thực chất và hiệu quả hơn, thể hiện ở các mặt sau:

Thứ nhất, quan hệ chính trị-ngoại giao tiếp tục được củng cố, tạo động lực cho hợp tác trên tất cả các lĩnh vực. Hai bên tiếp tục thúc đẩy trao đổi đoàn, tiếp xúc ở các cấp, tăng cường hợp tác giữa các bộ, ngành, địa phương, đồng thời phát huy hiệu quả các cơ chế hợp tác hiện có và nghiên cứu những cơ chế mới phù hợp với khuôn khổ Đối tác Chiến lược. Đây là điều kiện quan trọng để chuyển các cam kết chính trị thành những chương trình hợp tác cụ thể, có mục tiêu và kết quả rõ ràng.

Thứ hai, hai bên mở rộng cơ chế và cơ hội hợp tác trong lĩnh vực kinh tế-thương mại và đầu tư. Nổi bật nhất là việc tổ chức kỳ họp lần thứ ba Ủy ban liên Chính phủ về hợp tác kinh tế, thương mại và khoa học-kỹ thuật tại Hà Nội ngày 17/7/2025. Hai bên thống nhất kế hoạch hành động giai đoạn 2025-2027, gồm 58 biện pháp thuộc 17 lĩnh vực ưu tiên. Trước đó, ngày 16/7/2025, Hội đồng Doanh nghiệp chung Việt Nam-Azerbaijan tổ chức phiên họp đầu tiên cùng Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam-Azerbaijan. Các doanh nghiệp hai nước ký một số thỏa thuận hợp tác về năng lượng tái tạo, xúc tiến thương mại, dệt may, nông nghiệp và thực phẩm.

Tuy nhiên, cần nhìn nhận rằng quy mô thương mại vẫn còn tương đối khiêm tốn so với tiềm năng của hai nền kinh tế. Việc duy trì tốc độ tăng trưởng sẽ phụ thuộc vào khả năng mở rộng danh mục hàng hóa, giải quyết rào cản thị trường, giảm chi phí logistics và nâng cao mức độ kết nối trực tiếp giữa cộng đồng doanh nghiệp hai nước.

Thứ ba, hai bên đã mở ra hướng kết nối mới trong lĩnh vực giao thông vận tải và logistics. Azerbaijan có vị trí địa lý quan trọng tại khu vực Nam Kavkaz, nằm trên các tuyến kết nối giữa châu Á và châu Âu. Trong khi đó, Việt Nam là một trung tâm sản xuất, xuất khẩu và cửa ngõ kết nối ASEAN.

Trong các cuộc trao đổi cấp cao và kỳ họp Ủy ban liên Chính phủ năm 2025, hai bên đã thảo luận việc khai thác các tuyến vận tải xuyên Caspi, hành lang Bắc-Nam và Đông-Tây, đồng thời thúc đẩy kết nối hàng không. Hãng hàng không vận tải hàng hóa Silk Way West Airlines đã mở văn phòng đại diện tại Việt Nam; hai bên cũng trao đổi về khả năng phát triển đường bay chở khách Baku-Hà Nội.

Nếu được triển khai hiệu quả, hợp tác này có thể giúp doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thuận lợi hơn các thị trường Kavkaz, Trung Á và châu Âu, đồng thời hỗ trợ Azerbaijan mở rộng hiện diện kinh tế tại Đông Nam Á.

Thứ tư, trên bình diện đa phương, hai nước tiếp tục phối hợp tại Liên hợp quốc và các diễn đàn quốc tế, trên tinh thần tôn trọng độc lập, chủ quyền, bình đẳng, giải quyết hòa bình các tranh chấp và tuân thủ luật pháp quốc tế, trong đó có Hiến chương Liên hợp quốc.

Nhìn về thời gian tới, tôi cho rằng trọng tâm của quan hệ Việt Nam-Azerbaijan là chuyển từ những kết quả chính trị và ngoại giao quan trọng sang các chương trình hợp tác cụ thể, thiết thực và có hiệu quả đo đếm được. Hai bên cần duy trì trao đổi cấp cao, phát huy các cơ chế tham vấn và phối hợp liên ngành, xây dựng lộ trình triển khai các thỏa thuận đã ký, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp hai nước chủ động tìm kiếm cơ hội hợp tác.

Đặc biệt, cần ưu tiên những lĩnh vực có thế mạnh và khả năng bổ trợ cho nhau như năng lượng, dầu khí, thương mại, đầu tư, khoa học - công nghệ, giáo dục-đào tạo và giao lưu nhân dân; đồng thời từng bước mở rộng kết nối doanh nghiệp, địa phương và các tổ chức xã hội. Việc triển khai hiệu quả các thỏa thuận, tạo ra những dự án hợp tác cụ thể và mang lại lợi ích thiết thực cho người dân, doanh nghiệp sẽ là thước đo quan trọng đối với sự phát triển của quan hệ Đối tác Chiến lược Việt Nam-Azerbaijan.

- Xin trân trọng cảm ơn Đại sứ./.