Đại tướng Phan Văn Giang giải trình về Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt

Tạo hành lang pháp lý vững chắc

Sáng 8/8, tiếp tục Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Đại biểu Bế Xuân Trường - đoàn Cao Bằng

Đại biểu Bế Xuân Trường - đoàn Cao Bằng khẳng định, việc xây dựng và ban hành đạo luật này tạo hành lang pháp lý vững chắc và có ý nghĩa chính trị hết sức sâu sắc. Không chỉ đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ quốc phòng, an ninh trong tình hình mới, đó là bảo vệ hòa bình, giữ vững ổn định chính trị, tạo ra các môi trường điều kiện thuận lợi để đất nước phát triển nhanh, bền vững mà còn khẳng định sự cam kết của Việt Nam trong thực hiện các điều ước quốc tế.

Cho rằng việc xây dựng một đạo luật đáp ứng được tính hợp hiến, hợp pháp, tính khả thi và hiệu quả khi ban hành là một vấn đề đặc biệt quan trọng, đại biểu mong dự thảo luật được thông qua sẽ đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ phát triển của đất nước trong tình hình mới.

Tham gia góp ý kiến tại phiên họp, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh - đoàn Lâm Đồng cho biết, cơ bản nhất trí với sự cần thiết ban hành luật cũng như nhiều nội dung quan trọng đã được Ban soạn thảo chuẩn bị công phu.

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh - đoàn Lâm Đồng

Theo đại biểu, Khoản 1 Điều 12 quy định: "Danh mục kiểm soát theo Luật này là Danh mục hàng hóa lưỡng dụng có nguy cơ bị lợi dụng để phổ biến, tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt". Song quy định này chỉ mới xác định Danh mục kiểm soát đối với hàng hóa lưỡng dụng, trong khi các quy định về quản lý, kiểm soát tại Điều 13, Điều 15 và Điều 16 lại sử dụng phạm vi rộng hơn, bao gồm hàng hóa, vật liệu, thiết bị, phần mềm, công nghệ và dịch vụ.

Việc không thống nhất về phạm vi khái niệm có thể gây khó khăn trong việc xác định đối tượng áp dụng, xây dựng Danh mục kiểm soát và triển khai các biện pháp quản lý trên thực tế, đặc biệt đối với các hình thức chuyển giao công nghệ, phần mềm, dịch vụ kỹ thuật hoặc hỗ trợ chuyên môn không gắn với hàng hóa hữu hình.

Vì vậy, đại biểu đề nghị rà soát, sửa đổi Điều 12 theo hướng xác định Danh mục kiểm soát phù hợp với toàn bộ phạm vi đối tượng chịu sự quản lý, kiểm soát của luật, bảo đảm sự thống nhất giữa Điều 12, Điều 13, Điều 15 và Điều 16.

Về biện pháp ngăn chặn và phản ứng khẩn cấp (Điều 17), đại biểu đoàn Lâm Đồng nêu, Khoản 5 Điều 17 hiện quy định thời hạn áp dụng biện pháp ngăn chặn khẩn cấp (như tạm dừng hoạt động, tạm giữ hàng hóa...) tối đa không quá 24 giờ kể từ thời điểm áp dụng. Đại biểu đề nghị chỉnh sửa theo hướng nâng thời hạn áp dụng lên không quá 48 giờ, đồng thời cho phép gia hạn một lần không quá 48 giờ đối với các vụ việc phức tạp cần thời gian kiểm định chuyên sâu.

Quan tâm hơn đến năng lực thực thi

Góp ý về dự án Luật, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga - đoàn Hải Phòng cho rằng, cần thiết kế cơ chế hỗ trợ tuân thủ theo hướng phòng ngừa vi phạm, chứ không chỉ phát hiện và xử lý vi phạm. Đây là lĩnh vực rất chuyên sâu. Có những hàng hóa, thiết bị, phần mềm hoặc công nghệ bản thân hoàn toàn hợp pháp và được sử dụng phổ biến trong nghiên cứu, sản xuất, y tế, công nghiệp, nhưng trong những điều kiện nhất định lại có thể trở thành đối tượng bị lợi dụng.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga - đoàn Hải Phòng

"Vì vậy, một doanh nghiệp hay cơ sở nghiên cứu nhiều khi không thiếu ý thức tuân thủ mà không đủ khả năng tự xác định chính xác ranh giới pháp lý của một giao dịch hoặc một công nghệ cụ thể" - đại biểu cho hay.

Dự thảo đã quy định về hướng dẫn tuân thủ, chương trình tuân thủ nội bộ và hỗ trợ doanh nghiệp. Bộ Quốc phòng cũng giải trình theo hướng phân tầng nghĩa vụ theo quy mô, lĩnh vực và mức độ rủi ro, tránh tạo thêm chi phí không cần thiết. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị nghiên cứu thêm một cơ chế tham vấn trước. Khi tổ chức, doanh nghiệp hoặc cơ sở nghiên cứu có căn cứ cho rằng một hoạt động có thể liên quan đến đối tượng lưỡng dụng nhưng chưa xác định chắc chắn nghĩa vụ pháp lý, họ có thể chủ động đề nghị cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn hoặc xác nhận phương thức xử lý.

Theo đại biểu, cơ chế này có hai lợi ích. Một mặt, giúp Nhà nước phát hiện sớm các lĩnh vực, công nghệ và phương thức giao dịch mới. Mặt khác, tạo “vùng an toàn pháp lý” cho những chủ thể có thiện chí tuân thủ.

Đại biểu cũng lưu ý, cần quan tâm hơn đến năng lực thực thi ở cấp trực tiếp xử lý tình huống. Ngoài việc đào tạo, huấn luyện định kỳ, cần xây dựng mạng lưới chuyên gia hỗ trợ liên ngành, có cơ chế tham vấn nhanh cho lực lượng tại cửa khẩu, cảng biển, cảng hàng không, trung tâm logistics hoặc địa bàn trọng điểm khi gặp tình huống chưa thể kết luận.

Đồng thời, việc diễn tập nên được thiết kế theo tình huống liên ngành, không chỉ kiểm tra khả năng phát hiện hàng hóa mà cả khả năng xác minh người sử dụng cuối cùng, nguồn tiền, dữ liệu kỹ thuật và phối hợp giữa các cơ quan.

Không cản trở hoạt động dân sự

Cuối phiên thảo luận, làm rõ ý kiến đại biểu Quốc hội nêu, Đại tướng Phan Văn Giang, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng cảm ơn các đại biểu Quốc hội đã dành thời gian nghiên cứu kỹ hồ sơ dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, đã thảo luận và đóng góp nhiều ý kiến tâm huyết, sâu sắc, trách nhiệm tại tổ và hội trường.

Đại tướng Phan Văn Giang, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng phát biểu

Qua thảo luận các đại biểu Quốc hội cơ bản thống nhất về sự cần thiết ban hành luật. Đồng thời, đề nghị tiếp tục làm rõ một số nội dung cốt lõi của dự án luật, trong đó tập trung vào giải thích từ ngữ, khái niệm, phạm vi điều chỉnh, biện pháp quản lý, kiểm soát, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, trách nhiệm của cơ quan quản lý Nhà nước và các bộ, ngành liên quan.

Trên cơ sở ý kiến của các đại biểu Quốc hội thảo luận tại tổ, Bộ Quốc phòng - cơ quan chủ trì soạn thảo đã chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu, xây dựng báo cáo dự kiến tiếp thu, giải trình, đồng thời rà soát, đề xuất chỉnh lý dự thảo luật.

"Những ý kiến tại hội trường hôm nay tiếp tục là cơ sở quan trọng để cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, hoàn thiện dự án luật, bảo đảm chặt chẽ, khả thi, đáp ứng yêu cầu thực tiễn" - Đại tướng Phan Văn Giang cho hay.

Theo Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, quá trình tiếp thu, chỉnh lý sẽ quán triệt nhất quán 3 yêu cầu: Một là, bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia nhưng không cản trở hoạt động dân sự, sản xuất, kinh doanh, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo hợp pháp.

Hai là, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhưng không làm phát sinh thủ tục, giấy phép, chế độ báo cáo hoặc nghĩa vụ tuân thủ trùng lặp.

Thứ ba, quy định rõ ngay trong luật những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ, căn cứ, thẩm quyền, thời hạn và giới hạn áp dụng các biện pháp. Không giao quy định chi tiết theo hướng mở rộng thẩm quyền hoặc hạn chế quyền ngoài phạm vi của luật định.