Đảm bảo tốt nhất quyền trẻ em trong cho, nhận con nuôi

Theo dự thảo Luật, đối tượng được nhận làm con nuôi được xác định là trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt theo quy định của Luật Trẻ em. Ngoài điều kiện về độ tuổi của trẻ em được giải quyết cho làm con nuôi theo quy định hiện hành, dự thảo Luật bổ sung quy định điều kiện về hoàn cảnh gia đình của trẻ em được nhận làm con nuôi (là trẻ em bị bỏ rơi, mồ côi cả cha và mẹ hoặc trẻ em không nơi nương tựa theo quy định của pháp luật về trẻ em) nhằm bảo đảm không tách trẻ em khỏi gia đình gốc một cách không cần thiết.

Sửa đổi quy định về độ tuổi của trẻ em được lấy ý kiến đồng ý cho làm con nuôi (từ đủ 9 tuổi xuống đủ 7 tuổi) để bảo đảm quyền của trẻ em được thể hiện ý kiến của mình đối với các vấn đề liên quan đến trẻ em phù hợp với quy định của Luật Trẻ em.

Đồng thời siết chặt điều kiện đối với người nhận con nuôi, như phải hơn con nuôi từ 20 đến 50 tuổi và không được nhận con nuôi nếu đang bị kết án phạt tù, kể cả hưởng án treo.

Bộ Tư pháp tổ chức nhiều hội thảo, hội nghị lấy ý kiến góp ý xây dựng Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi). Ảnh: PV

Về giới thiệu trẻ em cho gia đình cha, mẹ nuôi trong nước, dự thảo Luật bổ sung quy định cơ quan có thẩm quyền giải quyết nuôi con nuôi thực hiện việc giới thiệu trẻ em với gia đình cha, mẹ nuôi (cả nuôi con nuôi trong nước và nuôi con nuôi nước ngoài).

Quy định này nhằm bảo đảm việc giải quyết nuôi con nuôi được thực hiện chặt chẽ, khắc phục những tiêu cực do người nhận con nuôi tự đi tìm trẻ em, tự thỏa thuận với cha, mẹ đẻ hoặc người nuôi dưỡng trẻ em (trong đó có cả thỏa thuận, trao đổi tiền, lợi ích vật chất), tiềm ẩn nguy cơ mua, bán trẻ em.

Về thủ tục, dự thảo bổ sung quy định xác nhận điều kiện của người nhận nuôi và trẻ em được nhận nuôi; giao UBND cấp xã thực hiện việc “ghép trẻ” nhằm lựa chọn gia đình phù hợp, hạn chế tiêu cực trong quá trình cho, nhận con nuôi. Dự thảo cũng quy định sự tham gia của nhân viên công tác xã hội trong quá trình giải quyết và theo dõi việc nuôi con nuôi.

Về hệ quả pháp lý của việc nuôi con nuôi, dự thảo kế thừa quy định hiện hành theo hướng “kể từ ngày giao nhận con nuôi, cha, mẹ đẻ không còn quyền, nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng, cấp dưỡng, đại diện theo pháp luật, bồi thường thiệt hại, định đoạt tài sản riêng của con đã được giải quyết cho làm con nuôi”.

Ngoài ra, dự thảo bổ sung quy định xác định Bộ Tư pháp là Cơ quan Trung ương về nuôi con nuôi theo Công ước La Hay 1993; xây dựng cơ sở dữ liệu về nuôi con nuôi; quy định việc thu hồi, hủy bỏ quyết định nuôi con nuôi trong trường hợp cần thiết; đồng thời làm rõ hệ quả pháp lý của việc nuôi con nuôi, bảo đảm quyền và nghĩa vụ của cha mẹ nuôi, cha mẹ đẻ và con nuôi được xác định minh bạch, thống nhất…

Bên cạnh đó, dự thảo Luật bổ sung căn cứ chấm dứt việc nuôi con nuôi đối với các trường hợp: con nuôi trở thành trẻ em mồ côi cả cha và mẹ hoặc trẻ em không nơi nương tựa theo quy định của pháp luật về trẻ em (chẳng hạn cha, mẹ nuôi chết khi con nuôi chưa đến tuổi thành niên; cha, mẹ nuôi mắc bệnh hiểm nghèo hoặc bị kết án phạt tù trong thời gian dài dẫn đến không có người chăm sóc, nuôi dưỡng con nuôi chưa thành niên).

Dự thảo Luật cũng sửa đổi, bổ sung các quy định về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số để thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo trong hoạt động giải quyết nuôi con nuôi như: xây dựng cơ sở dữ liệu về nuôi con nuôi; việc tiếp nhận, giải quyết hồ sơ trực tuyến; khai thác, sử dụng dữ liệu điện tử; cập nhật vào cơ sở dữ liệu về nuôi con nuôi thông tin người đủ điều kiện được nhận làm con nuôi, thông tin người đăng ký nhu cầu nhận con nuôi.

Theo Tờ trình của Bộ Tư pháp, Chính phủ đã thông qua 3 chính sách của Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi): Quy định chặt chẽ điều kiện giải quyết nuôi con nuôi nhằm bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em được nhận làm con nuôi; Phát triển hoạt động công tác xã hội nhằm nâng cao chất lượng công tác giải quyết nuôi con nuôi và theo dõi tình hình phát triển của trẻ em được giải quyết cho làm con nuôi; Tiếp tục cải cách thủ tục hành chính gắn với tăng cường phân cấp, ứng dụng công nghệ thông tin nhằm tạo thuận lợi cho người dân.

Hiện, Bộ Tư pháp đang tiếp thu, giải trình, chỉnh lý các nội dung lớn của dự thảo Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi), dự kiến sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI (tháng 10-2026).