'Đám mây tích lửa' trong cháy rừng ở Pháp và Tây Ban Nha

Khói bốc lên trên bầu trời nhìn từ Villamanta, San Martín de Valdeiglesias 26/7 tại Madrid, Tây Ban Nha. Ảnh: Getty.

Đám mây tích lửa xuất hiện khi cháy rừng tàn phá Pháp và Tây Ban Nha

Các vụ cháy rừng tại Pháp và Tây Ban Nha đang trở thành một trong những thảm họa thiên nhiên nghiêm trọng nhất châu Âu trong năm 2026. Không chỉ thiêu rụi diện tích rừng khổng lồ và buộc hàng trăm nghìn người rời bỏ nhà cửa, các đám cháy còn tạo ra hiện tượng khí tượng hiếm gặp mang tên đám mây tích lửa (pyrocumulonimbus), khiến việc khống chế hỏa hoạn trở nên khó khăn hơn nhiều.

Tại vùng Gironde, phía tây nam nước Pháp, ngọn lửa bùng phát từ tuần trước đã nhanh chóng lan rộng do nắng nóng kéo dài, gió mạnh và độ ẩm thấp. Theo thống kê của giới chức địa phương, gần 104.000 mẫu Anh rừng đã bị thiêu rụi tại Pháp, trong khi các khu vực Ávila và Toledo của Tây Ban Nha mất khoảng 190.000 mẫu Anh.

Tính từ đầu năm đến nay, Pháp ghi nhận gần 250.000 mẫu Anh rừng bị cháy, mức được giới chức mô tả là chưa từng có tiền lệ.

Vụ cháy rừng đã lan rộng từ vùng Bordeaux của Pháp đến phía Tây Madrid, thiêu rụi hàng trăm nghìn mẫu đất. Ảnh: Getty.

Hiện tượng "đám mây tích lửa" khiến cháy rừng khó kiểm soát

Điểm đặc biệt của đợt cháy lần này là sự xuất hiện của đám mây tích lửa, hiện tượng khí tượng cực hiếm chỉ hình thành khi các đám cháy có cường độ rất lớn.

Theo lực lượng cứu hỏa Pháp, sức nóng từ đám cháy làm không khí bốc lên mạnh, mang theo tro bụi và hơi nước lên tầng cao của khí quyển. Khi đó, một khối mây khổng lồ hình thành ngay phía trên khu vực cháy.

Không giống những đám mây thông thường, đám mây này có thể tự tạo ra gió mạnh, sét, lốc xoáy cục bộ và các dòng khí đổi hướng liên tục. Chính các yếu tố này khiến lửa lan nhanh theo những hướng khó dự đoán, gây nguy hiểm cho lực lượng cứu hỏa cũng như người dân.

Đại úy cứu hỏa Nicolas Braz nhận định đây là hiện tượng rất hiếm gặp và khiến diễn biến đám cháy trở nên "thất thường, khó kiểm soát".

Một hàng dài các tài xế đang cố gắng đi vào Cenicientos, cách Madrid 80 km về phía tây nam, một trong những ngôi làng bị thiệt hại do cháy rừng. Ảnh: Getty.

Người dân sơ tán đến Công viên Triển lãm Bordeaux-Lac, nơi đã được chuyển đổi thành một trong những trung tâm tiếp nhận chính cho những người bị mất nhà cửa do các vụ cháy rừng nghiêm trọng ảnh hưởng đến tỉnh Gironde, ở Le Porge, Pháp, ngày 26/7. Ảnh: Getty.

Hơn 300.000 người phải sơ tán

Đây là quy mô sơ tán tại Pháp được đánh giá là lớn nhất trong nhiều năm. Riêng khu vực Bordeaux và Gironde đã có khoảng 220.000 người phải rời khỏi nhà.

Nhiều trung tâm triển lãm, nhà thi đấu và công trình công cộng được chuyển đổi thành nơi lưu trú khẩn cấp để tiếp nhận người dân mất nhà cửa.

Tại Tây Ban Nha, khoảng 90.000 người cũng được sơ tán khỏi các khu vực quanh Madrid và Ávila khi lửa lan rộng dưới tác động của thời tiết cực đoan.

Đến ngày 27/7, một số khu vực của Tây Ban Nha bắt đầu cho phép người dân trở về sau khi lực lượng cứu hỏa từng bước khống chế được một số điểm nóng.

Một chiếc máy bay Canadair CL-415 của Lực lượng Phòng vệ Dân sự Pháp (Securite Civile) đang thả nước xuống khu vực đang cháy trong một vụ cháy rừng ở phía trước Barjols, miền đông nam nước Pháp. Ảnh: Getty.

Máy bay Bombardier Dash 8 Q400 MR (R) đang thả chất chống cháy xuống một khu rừng gần Marcheprime, cách Bordeaux khoảng 30km. Ảnh: Getty.

Để ngăn ngọn lửa tiếp tục lan rộng, Pháp huy động hàng nghìn lính cứu hỏa cùng nhiều máy bay chữa cháy chuyên dụng.

Các máy bay Bombardier Dash 8 Q400 MR liên tục thả chất chống cháy xuống các cánh rừng gần Bordeaux nhằm tạo vành đai ngăn lửa.

Trong khi đó, các máy bay Canadair CL 415 của lực lượng Phòng vệ Dân sự Pháp thực hiện hàng chục chuyến bay mỗi ngày để lấy nước và dập lửa tại những khu vực nguy hiểm.

Lực lượng chữa cháy cho biết nhiều khu vực chỉ có thể tiếp cận bằng đường không do nhiệt độ quá cao và địa hình rừng rậm.

Khu rừng đang bốc cháy trong vụ cháy rừng gần thị trấn Lege-Cap-Ferret, tây nam nước Pháp.

Biến đổi khí hậu làm gia tăng nguy cơ cháy rừng

Các nhà khoa học cho rằng những đợt nắng nóng kéo dài kết hợp với hạn hán đang tạo điều kiện để các vụ cháy rừng trở nên dữ dội hơn.

Nhiệt độ cao khiến thảm thực vật khô nhanh, trong khi độ ẩm thấp và gió mạnh giúp ngọn lửa lan rộng chỉ trong thời gian ngắn.

Khi đám cháy đạt quy mô đủ lớn, nhiệt lượng sinh ra có thể tạo nên đám mây tích lửa, khiến đám cháy gần như hình thành một hệ thống thời tiết riêng.

Điều này đồng nghĩa với việc các phương pháp chữa cháy truyền thống gặp nhiều hạn chế và lực lượng cứu hộ phải huy động thêm nguồn lực đường không cũng như các hệ thống dự báo khí tượng để theo dõi diễn biến.

Các chuyên gia nhận định tần suất xuất hiện những vụ cháy rừng cực lớn tại khu vực Địa Trung Hải và Tây Âu có xu hướng gia tăng trong bối cảnh khí hậu toàn cầu tiếp tục ấm lên, đặt ra yêu cầu nâng cấp năng lực cảnh báo sớm và ứng phó với các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Đám mây tích lửa là gì?

Tên khoa học: Pyrocumulonimbus (PyroCb).

Hình thành khi sức nóng cực lớn từ cháy rừng đẩy không khí lên tầng cao.

Có thể tạo giông, sét, gió mạnh và lốc xoáy.

Làm thay đổi hướng cháy, khiến đám cháy lan nhanh và khó dự báo.

Chỉ xuất hiện trong các vụ cháy rừng có cường độ rất lớn.