Đàm phán Nga-Ukraine bế tắc do vấn đề lãnh thổ, Moscow muốn dùng tài sản đóng băng

Một cư dân đi bộ bên cạnh một tòa nhà chung cư bị hư hại ở Kramatorsk, thuộc vùng Donetsk, Ukraine ngày 22/1. Ảnh: Reuters.

Các nhà đàm phán Ukraine và Nga đã gặp nhau tại Abu Dhabi hôm 23/1 để thảo luận vấn đề sống còn là lãnh thổ, nhưng không có bất kỳ dấu hiệu thỏa hiệp nào, trong bối cảnh các cuộc không kích của Nga đang đẩy Ukraine vào cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng nhất kể từ khi chiến tranh nổ ra gần bốn năm trước.

Kiev hiện đang chịu sức ép ngày càng lớn từ Mỹ nhằm đạt được một thỏa thuận hòa bình. Trong khi đó, Moscow yêu cầu Ukraine phải nhượng lại toàn bộ khu vực công nghiệp phía đông Donbass trước khi Nga chấm dứt giao tranh.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết tranh chấp lãnh thổ là trọng tâm của các cuộc đàm phán ba bên, với sự tham gia của các quan chức Nga, Ukraine và Mỹ, dự kiến kết thúc vào thứ Bảy.

“Điều quan trọng nhất là Nga phải sẵn sàng chấm dứt cuộc chiến này – cuộc chiến mà chính họ đã khởi xướng”, ông Zelenskiy nói trong một tuyên bố đăng trên ứng dụng Telegram. Ông cho biết vẫn thường xuyên liên lạc với phái đoàn đàm phán Ukraine, nhưng nhấn mạnh rằng còn quá sớm để đưa ra kết luận từ các cuộc thảo luận trong hôm thứ Sáu.

“Chúng ta sẽ xem cuộc trao đổi ngày mai diễn ra như thế nào và kết quả cuối cùng sẽ ra sao”, ông nói thêm.

Ông Rustem Umerov, Thư ký Hội đồng An ninh và Quốc phòng Ukraine, đồng thời là trưởng đoàn đàm phán của Kiev, cho biết trong một tuyên bố rằng các cuộc đàm phán đã bàn về những thông số cho việc chấm dứt chiến tranh cũng như “logic tiếp theo của tiến trình đàm phán”.

Các cuộc thương lượng diễn ra chỉ một ngày sau khi ông Zelensky gặp Tổng thống Mỹ ông Donald Trump bên lề Diễn đàn Kinh tế Thế giới tại Davos, Thụy Sĩ.

Ông Zelensky cho biết rằng một thỏa thuận về các bảo đảm an ninh của Mỹ dành cho Ukraine đã sẵn sàng, và ông chỉ còn chờ ông Trump ấn định thời gian cũng như địa điểm cụ thể để ký kết.

Ukraine từ lâu đã tìm kiếm các bảo đảm an ninh mạnh mẽ từ các đồng minh phương Tây trong trường hợp đạt được một thỏa thuận hòa bình, đề phòng Nga tiến hành một cuộc tấn công mới.

Nga tăng cường tấn công hạ tầng năng lượng

Các cuộc đàm phán ba bên do Mỹ làm trung gian đang diễn ra trong bối cảnh Nga gia tăng các cuộc không kích nhằm vào hệ thống năng lượng của Ukraine, khiến điện và hệ thống sưởi bị cắt tại nhiều thành phố lớn như Kiev, trong lúc nhiệt độ xuống thấp hơn nhiều so với mức đóng băng.

Ông Maxim Timchenko, Giám đốc điều hành nhà sản xuất điện tư nhân lớn nhất Ukraine, nói với Reuters hôm thứ Sáu rằng tình hình đang tiến sát tới một “thảm họa nhân đạo” và Ukraine cần một lệnh ngừng bắn nhằm chấm dứt các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng.

Bộ trưởng Năng lượng Ukraine hôm thứ Năm cho biết rằng lưới điện quốc gia đã trải qua ngày khó khăn nhất kể từ đợt mất điện trên diện rộng vào tháng 11/2022, thời điểm Nga bắt đầu chiến dịch ném bom quy mô lớn nhằm vào hạ tầng năng lượng.

Nga tuyên bố họ muốn tìm kiếm một giải pháp ngoại giao, nhưng sẽ tiếp tục theo đuổi các mục tiêu của mình bằng biện pháp quân sự chừng nào một giải pháp đàm phán vẫn chưa đạt được.

Yêu cầu của Tổng thống Nga Vladimir Putin buộc Ukraine phải từ bỏ 20% phần lãnh thổ mà nước này vẫn còn kiểm soát tại tỉnh Donetsk thuộc vùng Donbass – tương đương khoảng 5.000 km² – đã trở thành một rào cản lớn đối với bất kỳ thỏa thuận đột phá nào.

Ông Zelensky kiên quyết từ chối nhượng lại những vùng đất mà Nga chưa thể chiếm được sau bốn năm giao tranh tiêu hao khốc liệt. Các cuộc thăm dò cho thấy người dân Ukraine hầu như không ủng hộ việc nhượng bộ lãnh thổ.

Người phát ngôn Điện Kremlin ông Dmitry Peskov hôm thứ Sáu nói rằng việc Ukraine phải nhượng lại toàn bộ Donbass là “một điều kiện vô cùng quan trọng” đối với Moscow.

Một nguồn tin thân cận với Điện Kremlin nói với Reuters rằng Nga coi “công thức Anchorage” – mà Moscow cho biết đã được ông Trump và ông Putin thống nhất tại một hội nghị thượng đỉnh ở Alaska vào tháng 8 năm ngoái – sẽ trao cho Nga quyền kiểm soát toàn bộ Donbass và đóng băng các tuyến tiền tuyến tại những khu vực khác ở miền Đông và miền Nam Ukraine.

Donetsk là một trong bốn khu vực của Ukraine mà Nga tuyên bố sáp nhập vào năm 2022 sau các cuộc trưng cầu dân ý bị Kyiv và các nước phương Tây bác bỏ là giả mạo. Phần lớn các quốc gia trên thế giới vẫn công nhận Donetsk là lãnh thổ của Ukraine.

Moscow muốn sử dụng tài sản bị đóng băng

Nga cũng đã đưa ra ý tưởng sử dụng phần lớn trong số gần 5 tỷ USD tài sản của họ đang bị đóng băng tại Mỹ để tài trợ cho công cuộc tái thiết các vùng lãnh thổ bên trong Ukraine do Nga kiểm soát. Ukraine, với sự hậu thuẫn của các đồng minh châu Âu, yêu cầu Nga phải bồi thường chiến tranh.

Khi được hỏi về đề xuất này của Nga, ông Zelensky đã bác bỏ, gọi đó là “vô lý”.

Ông Zelensky tại Davos nói rằng các cuộc đàm phán ở Abu Dhabi là những cuộc gặp ba bên đầu tiên có sự tham gia đồng thời của các đặc phái viên Ukraine, Nga và các nhà trung gian Mỹ kể từ khi chiến tranh bắt đầu.

Năm ngoái, các phái đoàn Nga và Ukraine đã có cuộc gặp trực tiếp đầu tiên kể từ năm 2022 khi họ gặp nhau tại Istanbul. Một sĩ quan cấp cao của cơ quan tình báo quân đội Ukraine cũng từng tiến hành các cuộc trao đổi với các phái đoàn Mỹ và Nga tại Abu Dhabi vào tháng 11.

Theo Reuters

Huyền Chi