Dẫn dòng 'chất xám' về Cố đô: Dấu ấn sâu đậm của những công dân danh dự

Bà Andrea Teufel, Trưởng Đại diện Hội Bảo tồn Di sản Văn hóa Đức tại Việt Nam, giới thiệu về phục hồi tranh tường cho Giám đốc Trung tâm Di sản Thế giới thuộc UNESCO Lazare Eloundou trong đợt ông đến thăm, làm việc tại Quần thể di tích Cố đô Huế năm 2025. Ảnh: Mai Trang/TTXVN

Truyền cảm hứng về di sản Huế

Bà Andrea Teufel, Trưởng Đại diện Hội Bảo tồn Di sản Văn hóa Đức tại Việt Nam đã từng làm việc ở Việt Nam, Lào, Myanmar, Uzbekistan. Nhưng đối với nữ chuyên gia này, Huế đã trở thành “ngôi nhà” thứ hai. Hơn hai thập gắn bó với công tác bảo tồn di sản Huế, bà là một trong những gương mặt tiêu biểu cho sự đồng hành bền bỉ của các chuyên gia quốc tế. Năm 2024, bà được vinh danh, trao tặng danh hiệu “Công dân Danh dự tỉnh Thừa Thiên – Huế” (nay là thành phố Huế) với những đóng góp quan trọng.

Từ lần đầu tham gia phục chế tranh tường cổ tại Cung An Định vào năm 2003, đến nay bà Andrea Teufel đã thực hiện 6 dự án trùng tu tại khoảng 50 địa điểm thuộc Quần thể Di tích Cố đô Huế - di sản thế giới. Không chỉ trực tiếp tham gia bảo tồn, bà còn đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực cho Cố đô Huế.

Thông qua các khóa đào tạo chuyên sâu về trùng tu, hàng chục thợ lành nghề của Huế đã được tiếp cận các kỹ thuật bảo tồn di sản hiện đại, từ đó từng bước làm chủ quy trình phục hồi di tích. Theo bà Andrea Teufel, việc “trao cần câu” chuyển giao tri thức và kỹ năng có ý nghĩa quan trọng không kém việc trực tiếp trùng tu di sản. Vì vậy, bà đã biên soạn các tài liệu hướng dẫn chi tiết, bao gồm từng bước thực hiện và công thức vật liệu, để các chuyên gia Việt Nam có thể tự tiếp tục công việc, ngay cả khi không còn sự hỗ trợ trực tiếp từ phía nước ngoài.

Không chỉ dừng lại ở công tác kỹ thuật, bà Andrea còn đặc biệt chú trọng đến giáo dục di sản - một yếu tố then chốt để bảo tồn bền vững. Từ năm 2021 đến nay, bà và các cộng sự đã triển khai nhiều chương trình trải nghiệm dành cho học sinh, sinh viên tại khu vực điện Phụng Tiên trong Hoàng thành Huế.

Các hoạt động được thiết kế đa dạng theo từng lứa tuổi. Từ “tô màu di sản” dành cho học sinh tiểu học, giúp các em làm quen với họa tiết truyền thống; đến trò chơi trí nhớ nghệ thuật Huế dành cho học sinh trung học cơ sở, giúp ghi nhớ và hiểu ý nghĩa của các họa tiết triều Nguyễn; cùng hoạt động sáng tạo 3D dành cho học sinh trung học phổ thông, nơi các em tự tay tạo hình các tác phẩm điêu khắc.

Trong giai đoạn 2021–2025, chương trình đã tổ chức 38 đợt hoạt động với sự tham gia của khoảng 670 học sinh, sinh viên. Mỗi buổi kéo dài từ nửa ngày đến một ngày, diễn ra ngay tại không gian di tích, tạo điều kiện để người học kết nối trực tiếp giữa lý thuyết và thực tiễn. Bà Andrea Teufel chia sẻ, kiến thức về cội nguồn văn hóa là nền tảng hình thành bản sắc cá nhân và quốc gia. Do đó, giáo dục di sản không chỉ nhằm cung cấp thông tin mà còn nuôi dưỡng tình yêu và trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với di sản.

“Chúng tôi mong muốn tạo ra những trải nghiệm thực tế, giúp các em tạm rời xa thiết bị điện tử và cảm nhận di sản bằng chính đôi tay, trí tưởng tượng và cảm xúc của mình” – bà Andrea Teufel cho biết.

Ông Hoàng Việt Trung, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đánh giá, bà Andrea Teufel không chỉ là một chuyên gia giỏi mà còn là một người bạn lớn của Huế. Bà làm việc rất chuyên nghiệp, tận tụy và chân thành. Quan trọng hơn, nữ chuyên gia này đã góp phần truyền tải các giá trị nghệ thuật, lịch sử, kiến trúc và văn hóa Huế đến thế hệ trẻ thông qua những hoạt động cụ thể, sinh động.

Theo các cộng sự người Việt, trong công việc, bà Andrea Teufel luôn tỉ mỉ đến từng chi tiết, thậm chí có khi mải mê làm việc đến quên nghỉ. Sự tận tâm ấy đã truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ cán bộ, kỹ thuật viên trong lĩnh vực bảo tồn di sản tại Huế.

Bà Andrea Teufel chia sẻ, dù từng làm việc tại nhiều quốc gia nhưng Huế vẫn là nơi để lại nhiều tình cảm đặc biệt. Đây là một vùng đất độc đáo, không chỉ của Việt Nam mà còn của thế giới nên mong muốn tiếp tục góp sức để phục hồi và làm “sống lại” những di tích đang bị xuống cấp.

“Người mẹ Nhật” xem Huế là quê hương

Bà Andrea Teufel, Trưởng Đại diện Hội Bảo tồn Di sản Văn hóa Đức tại Việt Nam và bà Kazuyo Watanabe, Chủ tịch Liên đoàn Chăm sóc trẻ em châu Á vinh dự đón nhận danh hiệu “Công dân Danh dự tỉnh Thừa Thiên - Huế" (nay là thành phố Huế) vào năm 2024. Ảnh: Mai Trang/TTXVN

Không chỉ trong lĩnh vực văn hóa, dấu ấn của các chuyên gia nước ngoài tài năng còn hiện diện rõ nét trong ngành y và công tác an sinh xã hội ở Huế. Nhắc đến Trung tâm Nhi khoa của Bệnh viện Trung ương Huế, nhiều người không thể quên bà Kazuyo Watanabe, Chủ tịch Liên đoàn Chăm sóc trẻ em châu Á. Với các bệnh nhi ung thư và gia đình, bà được trìu mến gọi là “người mẹ Nhật”.

Khoảng 30 năm gắn bó với Huế, bà Kazuyo Watanabe đã có những đóng góp to lớn trong việc nâng cao chất lượng điều trị ung thư nhi. Năm 2018, bà vận động tài trợ xây dựng thêm tầng 5 tòa nhà Trung tâm Nhi khoa, Bệnh viện Trung ương Huế để dành riêng cho Khoa Nhi Ung bướu – Huyết học – Ghép tủy; hỗ trợ trang thiết bị hiện đại phục vụ điều trị.

Bà còn tạo điều kiện để các bác sĩ, điều dưỡng được đào tạo chuyên sâu ở nước ngoài trong lĩnh vực ung thư nhi. Nhờ đó, tỷ lệ sống của bệnh nhi ung thư tại bệnh viện đã tăng đáng kể, từ khoảng 20% vào năm 2014, lên 70% vào năm 2024.

Chỉ tính từ năm 2005 - 2023, thông qua các hoạt động vận động tài trợ, bà Kazuyo Watanabe đã hỗ trợ cho bệnh viện gần 140 triệu yên Nhật (hơn 23 tỷ đồng). Quan trọng hơn, bà đã trở thành cầu nối đưa nhiều chuyên gia quốc tế đến Huế, góp phần nâng cao trình độ chuyên môn của đội ngũ y bác sĩ.

Bà Kazuyo Watanabe xúc động nói: “Huế đã trở thành quê hương thứ hai của tôi. Tôi mong muốn tiếp tục đồng hành cùng bệnh viện và cộng đồng để chăm sóc tốt hơn cho các bệnh nhi ung thư, giúp các em có thêm cơ hội sống”.

Tiếp thu “chất xám ngoại” để nâng cao năng lực nội tại

Hơn 15 năm qua, ông Kang Bong Jun (Quốc tịch Hàn Quốc), “Công dân Danh dự thành phố Huế”năm 2026, đã cùng đồng hành, tham gia vào các dự án cộng đồng của thành phố Huế như: Điều chỉnh Quy hoạch chung thành phố Huế (2011-2024); hỗ trợ và kết nối doanh nghiệp để tổ chức các chương trình như: Diễn đàn quốc tế hằng năm, Biểu diễn di sản truyền thống Huế, Festival Nghề truyền thống Huế, Festival Âm nhạc quốc tế Huế; thúc đẩy hợp tác phát triển công nghệ cao, thông qua việc mời doanh nghiệp công nghệ thông tin Hàn Quốc, giảng dạy cho sinh viên Huế. Ông còn tài trợ nhà vệ sinh hiện đại cho 100 hộ đồng bào dân tộc Cơ Tu; hỗ trợ hộ thu nhập thấp ở huyện A Lưới (cũ) và huyện Nam Đông (cũ), góp phần lan tỏa giá trị nhân văn, thiết thực vì cộng đồng.

Đặc biệt, người dân Huế đang được thụ hưởng thành quả của Quy hoạch chi tiết bờ sông Hương và Quy hoạch đường đi bộ hai bên bờ sông Hương (2015-2017). Quy hoạch này có dấu ấn xây dựng của ông Kang Bong Jun. Sông Hương là dòng sông di sản không chỉ của Huế mà của cả Việt Nam. Ngày nay, khi Huế đang trên hành trình phát triển trong kỷ nguyên mới, sông Hương tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong phát triển bền vững. Việc bảo tồn cảnh quan, gìn giữ hệ sinh thái và phát huy giá trị văn hóa của dòng sông, không chỉ là trách nhiệm mà còn là chiến lược lâu dài để giữ gìn bản sắc Huế.

“Công dân Danh dự thành phố Huế” - ông Kang Bong Jun chia sẻ, sẽ tiếp tục thúc đẩy hợp tác giữa Huế và các đối tác Hàn Quốc trên lĩnh vực quy hoạch đô thị, công nghệ cao, du lịch và phát triển cộng đồng, góp phần xây dựng thành phố ngày càng phát triển và hội nhập.

Huế đang đứng trước nhiều cơ hội để vươn mình trở thành trung tâm văn hóa, du lịch, y tế chuyên sâu của khu vực Đông Nam Á. Trên hành trình đó, sự gắn bó lâu dài của các chuyên gia quốc tế tài năng, tiếp tục là nguồn lực quý giá, giúp Huế không chỉ bảo tồn quá khứ mà còn kiến tạo tương lai.

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Huế Trần Hữu Thùy Giang, địa phương luôn xác định việc thu hút và phát huy hiệu quả nguồn lực chuyên gia nước ngoài là một trong những giải pháp quan trọng để bảo tồn và phát triển di sản. Thành phố đang tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân quốc tế tham gia vào các dự án tại Huế, đồng thời tăng cường hợp tác trên nhiều lĩnh vực khác như y tế, giáo dục. Huế không chỉ hướng đến việc tiếp nhận hỗ trợ, mà còn chủ động học hỏi, tiếp thu tri thức để nâng cao năng lực nội tại. Mục tiêu là xây dựng một mô hình phát triển bền vững, trong đó di sản được bảo tồn như một nguồn lực sống, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Bài cuối: "Trải thảm đỏ" thu hút nhân tài