Dân vận khéo trong vận động người dân tham gia bảo vệ môi trường
Đồng Nai là địa phương có diện tích lớn thứ 4 cả nước. Với tốc độ đô thị hóa, công nghiệp hóa, áp lực môi trường cũng ngày càng lớn. Lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trên địa bàn thành phố hàng ngàn tấn/ngày. Tuy việc thu gom, xử lý chất thải đạt tỷ lệ cao nhưng vẫn còn tình trạng bỏ rác trên đường, ven đường gây mất mỹ quan.
Tháng 8-2026, Hội Liên hiệp phụ nữ xã Nha Bích ra mắt mô hình “Ngôi nhà xanh thu gom phế liệu, san sẻ yêu thương” và mô hình “Đồng hành cùng phụ nữ phát triển” trên địa bàn ấp 1. Ảnh: ĐVCC
Thực tế nêu trên cho thấy, muốn bảo vệ môi trường được xanh - sạch - đẹp thì chính quyền và người dân cùng đồng hành trong việc thu gom, phân loại rác tại nguồn. Vì vậy, công tác dân vận có vai trò đặc biệt: Đưa chủ trương, chính sách môi trường đến từng khu phố, tổ dân phố, hộ gia đình; đồng thời đưa ý kiến, phản ánh, sáng kiến của người dân trở lại quá trình lãnh đạo, quản lý và thực thi chính sách.
Thay đổi nhận thức, hành động
Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Huỳnh Thị Hằng cho biết: Song hành với những thành tựu to lớn về kinh tế, Đồng Nai cũng đang đối mặt với những áp lực rất lớn về hạ tầng và môi trường.
Những năm qua, dưới sự lãnh đạo sát sao của Thành ủy, sự điều hành quyết liệt của chính quyền, sự tham gia của MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội và đặc biệt là sự đồng thuận của nhân dân, Đồng Nai đã đạt nhiều kết quả tích cực trong bảo vệ môi trường. Nhận thức của cán bộ, đảng viên và người dân từng bước được nâng lên; nhiều mô hình, phong trào bảo vệ môi trường tại cơ sở được triển khai hiệu quả, góp phần cải thiện đáng kể diện mạo đô thị.
Bà Thị Cúc, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã, Chủ tịch Hội Liên hiệp phụ nữ (LHPN) xã Nha Bích chia sẻ: Xuất phát từ sinh hoạt hằng ngày, các loại phế liệu như: vỏ lon, chai nhựa, sắt vụn, bìa các-tông, sách báo cũ... sau khi sử dụng thường bị vứt bừa bãi, vừa lãng phí vừa ảnh hưởng môi trường, Hội LHPN xã Nha Bích đã hướng dẫn chi hội phụ nữ các ấp thực hiện mô hình Ngôi nhà xanh thu gom phế liệu, san sẻ yêu thương (gọi tắt là Ngôi nhà xanh). Đến nay, xã Nha Bích có 7 Ngôi nhà xanh.
Cán bộ Hội LHPN xã và ấp tuyên truyền, vận động cán bộ, hội viên, nhân dân phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn, loại nào tái chế được thì đem đến Ngôi nhà xanh. Phế liệu thu gom được đem bán lấy kinh phí thăm hỏi hội viên phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn, giúp đỡ trẻ em mồ côi do Hội phụ nữ nhận đỡ đầu hoặc mua sách vở tặng trẻ em có hoàn cảnh khó khăn.
Như vậy, từ rác thải có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường nếu không được thu gom đúng cách đã được Hội LHPN xã Nha Bích “biến” thành tiền để làm việc có ích trong công tác an sinh xã hội và nâng cao ý thức giữ gìn vệ sinh trong nhân dân, xây dựng cảnh quan xanh - sạch - đẹp.
Không chỉ tuyên truyền vận động nhân dân thực hiện phân loại chất thải rắn có khả năng tái sử dụng, tái chế tại nguồn, Đồng Nai còn chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường quản lý tài nguyên.
Đồng Nai đã có nhiều hình thức tuyên truyền trong công tác này. Đồng thời thực hiện nhiều hoạt động thiết thực, như đã thực hiện chương trình “thu gom, đổi chất thải lấy quà tặng”, từ năm 2021 đến nay đã thu gom được hơn 10,3 tấn chất thải, trong đó trên 8,3 tấn chất thải tái chế và hơn 2 tấn chất thải nguy hại, chất thải điện tử. Riêng Chiến dịch làm cho thế giới sạch hơn năm 2025 đã huy động trên 2 ngàn người, thu gom 1.775kg chất thải…
Sự vào cuộc đồng bộ
Thành ủy viên, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy Lê Thị Thái cho biết: Thời gian qua, Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy, UBND thành phố, Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Hội LHPN thành phố, Thành đoàn và các địa phương triển khai nhiều mô hình dân vận khéo về bảo vệ môi trường hiệu quả và thiết thực.
Trong đó, mô hình Phân loại chất thải rắn có khả năng tái sử dụng, tái chế tại nguồn, đến nay có 453 mô hình được thành lập tại 56/95 xã, phường với hơn 36 ngàn hộ gia đình được vận động tham gia; khoảng 467 tấn chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế được thu gom; tạo nguồn thu từ rác thải tái chế khoảng 550 triệu đồng để hỗ trợ an sinh xã hội, xây dựng cảnh quan đô thị và khu dân cư “sáng - xanh - sạch - đẹp”.
Vừa qua, nhóm tác giả gồm: Tiến sĩ Lê Phạm Thị Pha Lê, Học viện Chính trị khu vực II và Tiến sĩ Hoàng Thị Quyên, Học viện Chính trị khu vực IV, thuộc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đã thực hiện đề tài nghiên cứu Vai trò của cán bộ cơ sở trong huy động sự tham gia của người dân vào quản trị môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu ở Đồng Nai.
Qua nghiên cứu cho thấy, Đồng Nai có điểm sáng với một mô hình dân vận có tính sáng tạo cao, đó là chương trình "Phân loại chất thải rắn có khả năng tái sử dụng, tái chế tại nguồn" được thiết kế theo hướng phối hợp liên ngành giữa Sở Nông nghiệp và Môi trường, Hội LHPN và Thành đoàn.
Điểm khác biệt so với các phong trào môi trường thông thường là mô hình này gắn trực tiếp hành vi phân loại rác với lợi ích kinh tế - xã hội cụ thể: Chất thải tái chế được thu gom và bán. Nguồn thu được chuyển hóa thành kinh phí cho các hoạt động an sinh xã hội tại cộng đồng. Cơ chế này giải quyết trực tiếp rào cản lớn nhất được ghi nhận trong khảo sát: Người dân không tham gia khi không thấy lợi ích trực tiếp, bằng cách làm cho lợi ích đó trở nên hữu hình và có thể đo lường được.
Đối với mô hình Thanh niên tham gia chuyển đổi xanh, xây dựng đô thị văn minh, chỉ tính riêng năm 2025 và 6 tháng đầu năm 2026, các cấp bộ Đoàn trên địa bàn thành phố đã tổ chức trên 3,2 ngàn hoạt động về bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu và xây dựng đô thị văn minh. Qua các hoạt động này đã trồng mới và chăm sóc trên 823 ngàn cây xanh; xây dựng và duy trì hơn 190 tuyến đường sáng - xanh - sạch - đẹp - văn minh - an toàn, tổ chức 16 đợt cao điểm vệ sinh môi trường, xử lý các điểm đen về rác thải, phát quang bụi rậm, nạo vét kênh mương và thu gom rác thải...
Những hoạt động của công tác dân vận nêu trên đã góp phần làm cho các tiêu chí về bảo vệ môi trường trên địa bàn thành phố cơ bản đạt được. Đến cuối năm 2025, tỷ lệ thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt đô thị đạt 84,6%, khu vực nông thôn đạt 73%; tỷ lệ thu gom, xử lý chất thải nguy hại đạt 100%...
Theo Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy, thời gian tới, cấp ủy, chính quyền cần tiếp tục nâng cao nhận thức và trách nhiệm về công tác dân vận môi trường. Cần xác định bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu là nhiệm vụ chính trị thường xuyên; kết quả huy động nhân dân tham gia bảo vệ môi trường cần được xem xét trong đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của cấp ủy, chính quyền, cơ quan, đơn vị và người đứng đầu.
Đổi mới mạnh mẽ phương thức dân vận, không chỉ “tuyên truyền cho dân hiểu” mà phải “tổ chức để dân làm”; không chỉ vận động trong hội nghị mà phải đến khu phố, tổ dân phố, hộ gia đình; không chỉ vận động trực tiếp mà phải kết hợp nền tảng số, mạng xã hội, nhóm cộng đồng. Thực hiện tốt phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà, vận động từng người”; đồng thời bổ sung phương thức “mỗi tổ chức một mô hình, mỗi khu dân cư một việc làm, mỗi gia đình một hành động xanh”.
Tập trung nhân rộng các mô hình: Phân loại chất thải rắn có khả năng tái sử dụng, tái chế tại nguồn; Ngôi nhà xanh; Đổi rác lấy quà; Khu dân cư không rác thải nhựa; Ngày Chủ nhật xanh; Tuyến đường sáng - xanh - sạch - đẹp... Mỗi mô hình cần có chỉ tiêu cụ thể, người phụ trách cụ thể, địa bàn cụ thể, thời gian cụ thể và kết quả đo được...
Xây dựng cơ chế để người dân trở thành “tai mắt”, “cánh tay nối dài” của quản trị môi trường. Xây dựng kênh tiếp nhận phản ánh thuận tiện; xử lý nhanh các phản ánh về rác thải, nước thải, tiếng ồn, mùi hôi, bụi và các hành vi gây ô nhiễm; đồng thời phản hồi kết quả cho người dân. Khi người dân thấy phản ánh của mình được tiếp nhận, xử lý và phản hồi, họ sẽ có thêm niềm tin và động lực tham gia.
