Đẳng cấp thiên tài sau biểu cảm 'lơ ngơ' của Messi

Khoảnh khắc tính toán của Messi trước khi đá phạt gây sốt Hình ảnh siêu sao số 10 quan sát, tính toán trước khi thực hiện pha đá phạt ở trận bán kết với tuyển Anh được nhiều người chia sẻ trên mạng xã hội.

Sau trận bán kết giữa tuyển Anh và Argentina hôm 16/7, đoạn video ghi lại hình ảnh Messi trước khi thực hiện một pha đá phạt được người hâm mộ ghi lại và chia sẻ trên nền tảng X.

Trong clip, siêu sao số 10 cầm trái bóng lên rồi lại đặt xuống, ngó nghiêng, trao đổi ánh mắt với đồng đội, vô tình tạo nên vẻ "dễ thương" trong mắt dân mạng.

Tuy nhiên dưới góc nhìn chuyên môn, đằng sau hình ảnh đó là khoảnh khắc xử lý thông tin thiên tài của Messi, nơi ít giây cũng có thể đủ cho ngôi sao Argentina tính toán, đọc vị tình huống và đưa ra phương án hợp lý nhất mang lại lợi thế cho đội nhà.

Bộ óc thiên tài

Trong trận bán kết hôm 16/7, một khoảnh khắc khác của Messi cũng khiến không ít khán giả chú ý và thán phục, góp phần quyết định màn lội ngược dòng của "Albiceleste" là pha kiến tạo cho Lautaro Martinez ở phút 90+2.

Khi Argentina dồn lên tấn công ở những phút cuối trận, Messi nhận bóng trong áp lực và bắt đầu di chuyển vào khu vực buộc hàng thủ Anh phải đưa ra lựa chọn. Mọi thứ diễn ra có vẻ rất tự nhiên, nhưng ẩn trong vài giây ấy là một ví dụ điển hình về cách những vận động viên đẳng cấp xử lý thông tin theo cách hoàn toàn khác biệt.

Messi không đơn thuần phản ứng với những gì diễn ra xung quanh. Anh đang điều khiển hệ thống phòng ngự bằng cách tạo ra sự bất định, theo The American Bazaar.

Anh nhận biết vị trí của các hậu vệ, hiểu họ nhiều khả năng sẽ phản ứng ra sao và dẫn dắt tình huống theo đúng kịch bản mình mong muốn. Đường kiến tạo cho Lautaro Martinez ghi bàn ở phút bù giờ chỉ là kết quả cuối cùng của một quá trình tư duy phức tạp đã diễn ra từ trước đó.

Messi biết cách đọc vị tình huống trong thời gian ít ỏi.

Người xem bình thường chỉ nhìn thấy đường chuyền. Người am hiểu nhìn thấy tất cả những gì xảy ra trước đường chuyền ấy. Những pha chạy chỗ đánh lừa, di chuyển không bóng và các thay đổi rất nhỏ về vị trí không phải hành động ngẫu nhiên. Chúng đều nhằm tác động đến cách đối thủ quan sát và đưa ra quyết định.

Messi buộc các hậu vệ phải xử lý nhiều khả năng cùng lúc. Họ nên theo kèm anh? Hay bảo vệ khoảng trống? Áp sát người cầm bóng? Hay theo sát một cầu thủ khác đang băng lên? Đó chính là điều khiến khả năng của Messi trở nên đặc biệt.

Nhiều người thường giải thích đơn giản rằng anh sở hữu "nhãn quan chiến thuật phi thường". Nhưng cách mô tả ấy vẫn chưa đủ. Không phải đôi mắt giúp Messi nhìn thấy điều người khác không thấy. Sự khác biệt nằm ở cách bộ não của anh diễn giải thông tin thu nhận từ đôi mắt và chuyển nó thành dự đoán về những gì sắp xảy ra.

Hệ thống thị giác của con người không hoạt động như một chiếc máy ảnh. Máy ảnh chỉ ghi lại hình ảnh. Còn bộ não phải quyết định thông tin nào quan trọng, kết nối nó với những trải nghiệm trước đây, dự đoán các kịch bản có thể xảy ra rồi mới đưa ra phản ứng phù hợp.

Mọi cầu thủ trên sân đều nhìn thấy cùng một hàng phòng ngự và cùng một pha di chuyển. Điểm vượt trội của Messi là bộ não của anh hiểu được ý nghĩa phía sau những chuyển động ấy nhanh hơn tất cả.

Sự tính toán của số 10 trong trận bán kết đã góp phần quan trọng giúp Argentina lội ngược dòng.

Khi một cầu thủ bình thường nhìn thấy hậu vệ lao tới, bộ não chủ yếu xử lý vấn đề trước mắt: đang bị áp sát, phải tìm phương án chuyền bóng. Trong khi đó, khi Messi nhìn thấy chính hậu vệ ấy, bộ não anh đồng thời xử lý lượng thông tin lớn hơn rất nhiều.

Anh nhận ra góc xoay người của đối thủ, hướng di chuyển, khoảng trống phía sau hậu vệ, vị trí của đồng đội cũng như xác suất của nhiều phương án phòng ngự khác nhau. Anh không chỉ nhìn vào hiện tại. Anh đang tính toán những tương lai có thể xảy ra.

Khả năng này không đến từ thị lực. Nó được hình thành qua nhiều năm trải nghiệm, làm thay đổi cách bộ não lưu trữ và truy xuất thông tin.

Một cầu thủ trẻ chỉ có thể phát triển năng lực ấy sau hàng nghìn giờ đối mặt với những tình huống khó lường. Mỗi buổi tập và mỗi trận đấu đều bổ sung thêm dữ liệu để bộ não hiểu mối liên hệ giữa chuyển động, quyết định và kết quả. Theo thời gian, bộ não xây dựng một "thư viện mẫu hình", cho phép các vận động viên hàng đầu nhận diện tình huống gần như ngay lập tức.

Đó cũng là lý do những cầu thủ xuất sắc luôn có cảm giác như họ sở hữu nhiều thời gian hơn người khác. Không phải họ khiến trận đấu chậm lại, mà bộ não của họ đã trở nên nhanh hơn trong việc xác định điều gì thực sự quan trọng.

Quá trình này cũng tương tự ở nhiều lĩnh vực khác, nơi trình độ chuyên môn đạt đến mức phi thường. Một người mới học cờ chỉ nhìn thấy từng quân cờ riêng lẻ. Một đại kiện tướng nhìn thấy cả mẫu hình, mối đe dọa và cơ hội.

Sự khác biệt không nằm ở bàn cờ. Mà nằm ở việc nhiều năm kinh nghiệm đã rèn luyện bộ não nhận diện những cấu trúc thông tin có ý nghĩa.

Sự đặc biệt của Messi

Điều tương tự cũng lý giải vì sao Tom Brady có thể thống trị bóng bầu dục Mỹ suốt nhiều năm.

Điểm mạnh lớn nhất của Brady không chỉ là sức mạnh cánh tay hay thể chất. Khả năng đặc biệt nhất của anh là hiểu được cấu trúc phòng ngự của đối thủ trước cả khi tình huống diễn ra.

Trước mỗi pha bóng, Brady đã phân tích đội hình, nhận diện điểm yếu và dự đoán cách các hậu vệ sẽ phản ứng. Khi anh tung đường chuyền trước khi đồng đội thực sự thoát xuống, đó không phải là phỏng đoán. Bộ não của Brady đã mô phỏng trước vài giây về hướng di chuyển của cả người nhận bóng lẫn hậu vệ.

Các tay vợt quần vợt hàng đầu cũng hoạt động theo nguyên lý tương tự. Một cú giao bóng tốc độ hơn 160 km/h không cho phép người đỡ bóng chờ đến khi bóng rời vợt mới phản ứng.

Bộ não phải bắt đầu dự đoán từ trước thời điểm đối phương tiếp xúc bóng. Tư thế cơ thể, vị trí tung bóng và góc vợt đều là những tín hiệu giúp người chơi chuẩn bị trước khi kết quả thực sự xuất hiện. Họ phải phản ứng còn nhanh hơn cả thời gian tín hiệu truyền từ mắt đến não.

Messi tiếp tục chứng minh sự xuất sắc của mình ở tuổi 39.

Tuy nhiên, tăng tốc độ tiếp nhận thông tin không đồng nghĩa với việc luôn đưa ra quyết định đúng. Một cầu thủ có thể nhìn nhanh hơn nhưng vẫn chọn sai phương án.

Điều làm nên sự vĩ đại của Messi là sự kết hợp giữa thị giác và khả năng nhận thức - hai khái niệm hoàn toàn khác nhau.

Khả năng quan sát giúp anh thu thập thông tin cực nhanh. Nhưng trí tuệ của Messi đến từ kho dữ liệu khổng lồ được tích lũy trong bộ não qua hàng chục năm thi đấu. Anh biết chi tiết nào đáng chú ý và chi tiết nào có thể bỏ qua.

Chính vì vậy, việc đào tạo vận động viên đỉnh cao không thể chỉ tập trung cải thiện thị lực hay tốc độ phản xạ. Bộ não phải liên tục được đặt vào những tình huống ngày càng phức tạp, nơi khả năng quan sát và ra quyết định diễn ra đồng thời.

Một cầu thủ bóng đá phải học cách quét toàn bộ sân trước khi nhận bóng. Một cầu thủ bóng bầu dục phải nhận diện cấu trúc phòng ngự ngay trong áp lực. Một tay vợt phải đọc được những tín hiệu rất nhỏ từ chuyển động cơ thể của đối thủ.

Messi không nhìn thấy tương lai vì anh có đôi mắt tốt hơn mọi người. Anh nhìn thấy tương lai bởi bộ não của mình đã dành hàng chục năm để học cách trận đấu vận hành.

Những vận động viên vĩ đại nhất thế giới không chỉ quan sát thực tại. Họ liên tục xây dựng trong đầu những mô phỏng về điều mà thực tại sắp trở thành.