Đảng Dân chủ có thể làm gì khi kiểm soát lưỡng viện quốc hội?

Đảng Dân chủ đã giành chiến thắng áp đảo trước đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3/11, qua đó nắm quyền kiểm soát cả 2 viện quốc hội Mỹ trong 2 năm tới.

Kết quả này được xem là phản ứng của cử tri trước các chính sách của Tổng thống Donald Trump, bao gồm chiến dịch trấn áp nhập cư, cuộc chiến với Iran và chính sách áp thuế rộng khắp khiến chi phí sinh hoạt gia tăng.

Khi đảng Dân chủ tiếp quản Hạ viện từ ngày 3/1/2027, ông Trump sẽ lần đầu tiên trong nhiệm kỳ 2 phải điều hành đất nước trong bối cảnh không còn được đảng mình kiểm soát quốc hội. Điều này mở ra nhiều cơ hội để phe đối lập hạn chế quyền lực của Nhà Trắng.

Trước đó, quốc hội do đảng Cộng hòa kiểm soát phần lớn không ngăn cản các quyết định của ông Trump, từ việc cắt giảm cơ quan liên bang đến áp thuế quan và điều chỉnh ngân sách.

Tuy nhiên, tình thế sẽ thay đổi khi đảng Dân chủ kiểm soát các ủy ban tại Hạ viện, cho phép họ tiến hành điều tra, triệu tập nhân chứng và yêu cầu chính quyền cung cấp tài liệu.

Theo nhà bình luận Scott Wong của NBC News, các cuộc điều tra có thể nhắm vào chính quyền, gia đình và hoạt động kinh doanh của Tổng thống Trump, buộc ông cùng các đồng minh phải dành nhiều thời gian và nguồn lực để đối phó với những phiên điều trần công khai cũng như các tranh chấp pháp lý.

Khả năng luận tội ông Trump lần thứ 3 cũng được đặt ra. Một số nghị sĩ Dân chủ từng tuyên bố sẽ thúc đẩy tiến trình này nếu giành chiến thắng bầu cử.

Tuy nhiên, lãnh đạo phe Dân chủ tại Hạ viện Hakeem Jeffries cho biết đảng chưa quyết định có tiến hành luận tội hay không.

Ông Trump từng bị luận tội 2 lần trong nhiệm kỳ đầu nhưng đều được Thượng viện tuyên trắng án.

Nghị sĩ Robert Garcia, người dự kiến đứng đầu Ủy ban Giám sát Hạ viện, cho biết cơ quan này sẽ tập trung điều tra những cáo buộc tham nhũng liên quan đến gia đình ông Trump, hoạt động kinh doanh tiền mã hóa, các hành vi lạm quyền của Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE), Bộ An ninh Nội địa cùng hồ sơ tỷ phú Jeffrey Epstein.

Bên cạnh hoạt động giám sát, đảng Dân chủ có thể thúc đẩy các dự luật nhằm khôi phục ngân sách Medicaid, gia hạn hỗ trợ theo Đạo luật Chăm sóc sức khỏe hợp túi tiền (ACA), giành lại thẩm quyền của quốc hội đối với chính sách thuế quan và chấm dứt chiến dịch quân sự tại Iran.

Việc kiểm soát Thượng viện còn giúp đảng Dân chủ nắm quyền quyết định đối với quy trình phê chuẩn nhân sự cấp cao, bao gồm thẩm phán liên bang, thành viên nội các và lãnh đạo các cơ quan như FBI, CIA, ICE.

Phe này cũng sẽ kiểm soát các ủy ban quan trọng về Tình báo và Tài chính, qua đó gia tăng khả năng gây sức ép lên chính quyền.

Theo nhà bình luận Romain Houeix của AFP, đảng Dân chủ có thể sử dụng Đạo luật Rà soát của Quốc hội để bác bỏ một số quy định mới do các cơ quan liên bang ban hành.

Đồng thời, việc nắm đa số tại lưỡng viện sẽ khiến đảng Cộng hòa gặp khó khăn trong sử dụng cơ chế hòa giải ngân sách để thông qua các dự luật về thuế, chi tiêu và nợ công.

Dù vậy, Tổng thống Trump vẫn có quyền phủ quyết các dự luật được quốc hội thông qua. Việc vượt qua quyền phủ quyết đòi hỏi đa số 2/3 tại cả Hạ viện và Thượng viện, khiến đảng Dân chủ khó có thể đơn phương thực hiện những thay đổi lớn nếu không có sự ủng hộ từ phe Cộng hòa.

Ông Trump cảnh báo sẽ sử dụng quyền phủ quyết để ngăn chặn các dự luật mà ông không ủng hộ.

Trong bối cảnh đó, 2 năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Mỹ có thể chứng kiến những cuộc đối đầu quyết liệt giữa Nhà Trắng và quốc hội, đặc biệt về chính sách đối ngoại, ngân sách và quyền lực hành pháp.