Đằng sau con số cho vay margin cao kỷ lục của khối công ty chứng khoán

Xuất hiện trường hợp vượt "lằn ranh"

Năm 2025 đánh dấu một trong những giai đoạn sôi động nhất trong hành trình 25 năm hình thành và phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam. VN-Index tăng tới 41% trong năm và thiết lập đỉnh cao lịch sử mới. Cùng với đà tăng của chỉ số chung còn là sự bùng nổ về thanh khoản, đặc biệt, sau khi hệ thống KRX chính thức đi vào vận hành từ tháng 5/2025. Giá trị giao dịch bình quân tăng hơn 40% so với năm 2024.

Bên cạnh dòng vốn mới từ nhà đầu tư cá nhân và tổ chức, dòng vốn cho vay từ các công ty chứng khoán cũng đóng góp đáng kể vào mức độ sôi động của thị trường. Thống kê từ hơn 70 công ty chứng khoán đã công bố báo cáo tài chính cho thấy, tính đến cuối năm 2025, tổng giá trị các khoản cho vay khách hàng, bao gồm cho vay ký quỹ và ứng trước tiền bán, đã đạt gần 412.600 tỷ đồng.

Hoạt động cho vay margin tiếp tục là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của các công ty chứng khoán. Ảnh: Đức Thanh

Trong đó, Công ty cổ phần Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS) tiếp tục dẫn đầu về quy mô cho vay với dư nợ đạt 43.860 tỷ đồng, chiếm hơn 10% tổng dư nợ toàn ngành, tương đương quy mô tín dụng của một ngân hàng thương mại nhỏ. Việc mở rộng cho vay được thực hiện song hành với gia tăng năng lực tài chính, giúp tỷ lệ dư nợ cho vay ký quỹ trên vốn chủ sở hữu của TCBS duy trì quanh mức 99%.

Tuy nhiên, tại một số công ty chứng khoán, tỷ lệ này đã tiến rất gần ngưỡng trần 200% theo quy định. Thậm chí xuất hiện trường hợp vượt “lằn ranh” là Công ty cổ phần Chứng khoán SBS. Năm 2025, các khoản cho vay khách hàng của SBS tăng vọt lên trên 500 tỷ đồng, tăng 75% so với đầu năm. Đáng chú ý là, công ty không ghi nhận lãi từ hoạt động cho vay. Hơn một thập kỷ trước, SBS từng thuộc nhóm công ty chứng khoán có vốn điều lệ lớn và nằm trong top 10 thị phần môi giới, nhưng lỗ lũy kế kéo dài đã khiến vốn chủ sở hữu hiện chỉ còn chưa đến 240 tỷ đồng. Hệ quả là tỷ lệ dư nợ cho vay ký quỹ trên vốn chủ sở hữu cuối năm 2025 đã lên tới 216%, vượt trần quy định.

Dù vậy, SBS đang cho thấy những chuyển động mới. Công ty vừa công bố triển khai phương án phát hành riêng lẻ 50 triệu cổ phiếu với giá 10.000 đồng/cổ phiếu cho 4 nhà đầu tư cá nhân, dự kiến huy động tối đa 500 tỷ đồng. Trong đó, 80% nguồn vốn sẽ dành để cho vay margin và 20% cho hoạt động tự doanh.

Ngoài SBS, một số công ty chứng khoán khác cũng đang tiến sát ngưỡng an toàn, với tỷ lệ quanh mức 190%, như Mirae Asset Việt Nam, Chứng khoán JB Việt Nam, Chứng khoán MB, KB Việt Nam, FPT, Chứng khoán Vietcombank, Chứng khoán Dầu khí...

Tuy nhiên, dù quy mô cho vay khách hàng xác lập kỷ lục, tỷ lệ dư nợ cho vay khách hàng trên vốn chủ sở hữu bình quân toàn ngành vẫn khá an toàn, tăng từ mức 88% cuối năm 2024 lên 104% vào cuối năm 2025.

Động lực quan trọng của ngành

Thống kê kết quả kinh doanh năm 2025 cho thấy, lãi từ các khoản cho vay và phải thu tại các công ty chứng khoán tăng 42%, trong khi tổng doanh thu toàn ngành tăng 50%. Hoạt động cho vay margin tiếp tục là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng, giúp mở rộng quy mô doanh thu và lợi nhuận của nhóm các công ty này.

Tuy nhiên, dư địa mở rộng hoạt động này đang ngày càng phụ thuộc chặt chẽ vào quy mô vốn chủ sở hữu. Tại FPTS, cứ mỗi 100 đồng doanh thu kiếm được trong năm 2025, có tới 62 đồng từ mảng kinh doanh này. Tuy nhiên, với tỷ lệ ở mức 187%, hạn chế trong việc mở rộng quy mô cho vay khách hàng sẽ tác động lớn đến kế hoạch tăng trưởng của FPTS.

PSI cũng là một công ty chứng khoán thường xuyên có tỷ lệ dư nợ cho vay ký quỹ trên vốn chủ sở hữu ở mức cao. Tại ĐHĐCĐ năm 2025, Chủ tịch HĐQT Nguyễn Anh Tuấn từng chia sẻ, việc dư nợ cho vay bị khống chế bởi quy mô vốn đang ảnh hưởng đến khả năng mở rộng hoạt động kinh doanh của PSI trong bối cảnh có nhiều cơ hội và tiềm năng phát triển, nhất là trong các mảng dịch vụ. Đây là lý do khiến PSI phải tính đến phương án tăng vốn điều lệ trong thời gian tới để mở rộng dư địa tăng trưởng và phát triển thêm nhiều hoạt động kinh doanh mới.

Xu hướng tăng vốn nhằm phục vụ hoạt động cho vay và mở rộng kinh doanh dự kiến tiếp tục là chủ đề nóng của ngành chứng khoán trong năm 2026. Cuối năm 2025, HĐQT Vietcombank đã phê duyệt kế hoạch tăng vốn điều lệ cho Công ty TNHH Chứng khoán Vietcombank (VCBS) từ 2.500 tỷ đồng lên 12.500 tỷ đồng. VCBS sẽ gia nhập nhóm công ty chứng khoán có vốn trên 10.000 tỷ đồng. Quan trọng hơn, điều này tạo nền tảng tài chính vững chắc để mở rộng cho vay margin, đầu tư công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh trong giai đoạn thị trường bước vào chu kỳ tăng trưởng mới.

Tùng Linh