Đằng sau doanh thu 5 tỷ USD của Người Nhện

Những năm gần đây, không thể phủ nhận Marvel Studios đã không còn duy trì được vị thế áp đảo, với loạt dự án gây tranh cãi về chất lượng và doanh thu thiếu ổn định. Bên cạnh đó, không ít khán giả cũng dần mất kiên nhẫn với một vũ trụ điện ảnh ngày càng mở rộng nhưng thiếu điểm nhấn.

Dù vậy, những khó khăn hiện tại chưa thể xóa đi nền tảng mà Marvel đã gây dựng trong suốt hơn một thập kỷ, với hàng loạt bom tấn tỷ USD và mô hình vũ trụ điện ảnh được cả Hollywood theo đuổi. Quan trọng hơn, hãng vẫn sở hữu nhiều nhân vật có sức ảnh hưởng lớn, đủ khả năng thu hút khán giả mỗi khi trở lại màn ảnh. Thành công mới của Người Nhện vì thế một lần nữa khẳng định sức mạnh của thương hiệu này.

Thực chất, ít ai biết trước khi trở thành một đế chế giải trí toàn cầu, Marvel từng chỉ là nhà xuất bản truyện tranh chật vật, nhiều lần rơi vào khủng hoảng và đứng trước nguy cơ thất bại. Để lý giải hành trình phi thường ấy, cuốn The Marvel Studios story: How a failing comic book publisher became a Hollywood superhero lần theo những bước ngoặt đã giúp Marvel thoát khỏi khó khăn, từng bước chinh phục Hollywood.

Từ nhà xuất bản chật vật đến đế chế điện ảnh

The Marvel Studios story được phát hành tại Mỹ năm 2020, do Charlie Wetzel và Stephanie Wetzel chấp bút. Cuốn sách tiếp cận Marvel dưới góc nhìn lịch sử doanh nghiệp, lý giải cách một công ty truyện tranh từng gặp nhiều khó khăn có thể tận dụng sức mạnh của nhân vật, thần thoại và nghệ thuật kể chuyện để trở thành một trong những hãng phim thành công nhất Hollywood.

Tại Việt Nam, tác phẩm được phát hành năm 2021 với tên Bí mật phía sau đế chế Marvel Studios: Cách một nhà xuất bản truyện tranh thất bại trở thành siêu anh hùng Hollywood.

Sách mở đầu ở đầu thập niên 1960, thời điểm Stan Lee (nhà văn, một trong những gương mặt có ảnh hưởng lớn nhất của Marvel) chán nản vì phải liên tục thực hiện truyện tình cảm, miền Tây, chiến tranh và quái vật. Ông từng có ý định rời ngành truyện tranh, trước khi được Martin Goodman (nhà xuất bản, người sáng lập công ty tiền thân của Marvel Comics) đề nghị sáng tạo một nhóm siêu anh hùng có khả năng cạnh tranh với Justice League của DC.

Từ bước ngoặt này, Marvel tạo ra những nhân vật có sức mạnh đặc biệt nhưng vẫn mang nhiều khuyết điểm, phải đối diện với chuyện tiền bạc, công việc, tình cảm và các mối quan hệ như người bình thường. Đây cũng là nền tảng giúp những cái tên như Fantastic Four, Spider-Man hay Hulk khác biệt với hình mẫu siêu anh hùng hoàn hảo từng phổ biến trước đó.

Tại Việt Nam, sách được phát hành năm 2021, do Hồng Vân và Hồng Thái chuyển ngữ.

Từ giai đoạn sáng tạo của Stan Lee, sách lần theo những cuộc đổi chủ, tranh giành quyền kiểm soát và khủng hoảng tài chính của Marvel. Việc phải cấp phép các nhân vật nổi tiếng cho nhiều hãng phim khiến quyền khai thác Spider-Man, X-Men hay Fantastic Four bị phân tán. Dù các bộ phim chuyển thể thành công giúp thương hiệu Marvel hiện diện mạnh mẽ tại Hollywood, công ty lại không được hưởng phần lợi nhuận tương xứng và cũng khó kiểm soát cách nhân vật của mình xuất hiện trên màn ảnh.

Phần hấp dẫn nhất của cuốn sách nằm ở quyết định Marvel chuyển từ bán bản quyền sang tự sản xuất phim. Trong bối cảnh chưa thể sử dụng những nhân vật nổi tiếng nhất, hãng đặt cược vào Iron Man, một siêu anh hùng khi ấy chưa có độ nhận diện đại chúng tương đương Spider-Man.

Thành công của bộ phim Iron Man (2008) không chỉ thay đổi vị thế của nhân vật này mà còn mở đường cho mô hình vũ trụ điện ảnh liên kết. Các phim riêng lẻ dần trở thành những mảnh ghép của một câu chuyện lớn, trước khi hội tụ trong The Avengers.

Dù vậy, với dung lượng tương đối gọn, cuốn sách chủ yếu cung cấp một bức tranh toàn cảnh, chưa đi sâu vào quá trình sản xuất từng bộ phim hay những xung đột nội bộ tại Marvel Studios.

Thương vụ bản quyền phức tạp của "Người Nhện"

Một vấn đề quan trọng được The Marvel Studios story đề cập là cách các nhân vật được quản lý, cấp phép và khai thác để tạo ra giá trị lâu dài. Trong đó, Spider-Man là trường hợp tiêu biểu cho hành trình thăng trầm của Marvel, gắn với một trong những quyết định bản quyền quan trọng nhất thời kỳ công ty khủng hoảng.

Trong giai đoạn Marvel phá sản, Avi Arad (nhà sản xuất có công đưa nhiều nhân vật Marvel đến Hollywood) từng thuyết phục các chủ nợ rằng riêng Spider-Man có thể mang lại giá trị lên tới một tỷ USD. Nhận định này khi đó bị xem là mạo hiểm, bởi phim siêu anh hùng chưa trở thành dòng phim thống trị phòng vé.

Năm 1999, Marvel cấp cho Sony quyền sản xuất các phim điện ảnh về Người Nhện để giải quyết khó khăn tài chính. Thỏa thuận được cho là mang về cho công ty khoản ứng trước khoảng 10-15 triệu USD, kèm một phần doanh thu trong tương lai.

Điều này đồng nghĩa Marvel là đơn vị sáng tạo ra Spider-Man, nhưng Sony lại nắm quyền sản xuất và phát hành phim điện ảnh về nhân vật.

Ba năm sau, Sony phát hành bộ phim Spider-Man (2002), do Tobey Maguire đảm nhận vai Peter Parker. Thành công của bộ phim nhanh chóng đưa Spider-Man trở thành một trong những thương hiệu điện ảnh giá trị nhất Hollywood.

Đến năm 2015, Sony và Marvel Studios đạt thỏa thuận hợp tác để đưa Spider-Man trở về Vũ trụ Điện ảnh Marvel. Trong đó, Sony vẫn nắm quyền điện ảnh, còn Marvel Studios tham gia sản xuất, đồng thời kết nối nhân vật với MCU. Với Spider-Man, Marvel và Sony vừa phụ thuộc lẫn nhau, vừa phải liên tục thương lượng để cùng khai thác thương hiệu này.

Người Nhện là trường hợp tiêu biểu cho sự phức tạp trong việc quản lý bản quyền nhân vật giữa Marvel và Sony.

Việc gia nhập MCU giúp phiên bản Người Nhện của Tom Holland gắn với Iron Man, Avengers và nhiều nhân vật quen thuộc khác, qua đó mở rộng sức hút với khán giả toàn cầu. Sau thỏa thuận trên, Tom Holland được chọn làm Người Nhện mới và lần đầu xuất hiện trong Captain America: Civil war (2016).

Ba phim riêng đầu tiên của Tom Holland thu tổng cộng gần 4 tỷ USD. Trong đó, Spider-Man: Far from home vượt 1,13 tỷ USD, còn Spider-Man: No way home đạt hơn 1,92 tỷ USD.

Sức hút ấy tiếp tục được khẳng định với phần bốn Spider-Man: Brand new day. Tính đến ngày 5/8, phim thu khoảng 1,05 tỷ USD toàn cầu chỉ sau sáu ngày ra rạp, trở thành tác phẩm cán mốc một tỷ USD nhanh thứ hai lịch sử, sau Avengers: Endgame.

Như vậy, bốn phim riêng do Tom Holland đóng chính đã mang về tổng cộng gần 5 tỷ USD, phản ánh hiệu quả thương mại từ sự hợp tác giữa Sony và Marvel Studios.