Đằng sau sự quan tâm của Saudi Arabia với máy bay KAAN

Theo tờ Daily Sabah, thông tin trên được ông Mehmet Demiroglu, Tổng giám đốc Tập đoàn Hàng không Vũ trụ Thổ Nhĩ Kỳ (TAI) xác nhận mới đây. Ông Mehmet Demiroglu cho biết có nhiều quốc gia để mắt tới chương trình KAAN, trong đó có Saudi Arabia và hai nước đã tiến hành đàm phán được một thời gian.

Trang mạng Defence Security Asia lưu ý rằng từ giữa năm 2024, các phái đoàn Saudi Arabia đã nhiều lần đến thăm các cơ sở của nhà sản xuất TAI. "Các cuộc đàm phán hiện đã được nâng lên cấp độ cuối cùng và cao nhất. Chúng tôi hy vọng sẽ có tin tốt ngay trong năm nay hoặc thậm chí sớm hơn", ông Mehmet Demiroglu nhấn mạnh.

Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan (bên trái) gặp Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman tại Riyadh, ngày 3-2-2026. Ảnh: Anadolu Agency

Về mô hình hợp tác tiềm năng giữa hai nước, Tổng giám đốc TAI cho biết mọi phương án đang được xem xét và sẽ phụ thuộc vào nhu cầu, cơ sở hạ tầng cũng như quy mô mua sắm. "Có thể là mua trực tiếp hoặc cũng có thể là tham gia chương trình ở cấp độ cao nhất. Chúng tôi sẵn sàng với mọi phương án", ông Mehmet Demiroglu khẳng định.

Phát biểu của Tổng giám đốc TAI được đưa ra không lâu sau khi Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan thông báo Ankara và Riyadh có thể lựa chọn đầu tư chung cho chương trình KAAN “vào bất cứ thời điểm nào”. Chia sẻ với báo giới sau khi kết thúc chuyến thăm Saudi Arabia, Tổng thống Recep Tayyip Erdogan cho biết đã "nhận được nhiều lời tán dương" về máy bay KAAN.

Thổ Nhĩ Kỳ đã theo đuổi chương trình KAAN trong gần một thập niên qua. Nguyên mẫu dòng máy bay này được công bố lần đầu tiên vào năm 2023 và chuyến bay thử nghiệm đầu tiên đã được tiến hành vào đầu năm 2024. TAI tuyên bố KAAN không hề thua kém máy bay F-35 của Mỹ. KAAN được xem là "át chủ bài" có khả năng đưa Thổ Nhĩ Kỳ gia nhập "nhóm tinh hoa" trong số các quốc gia sản xuất máy bay chiến đấu. Các máy bay KAAN dự kiến được Thổ Nhĩ Kỳ bắt đầu sản xuất hàng loạt từ năm 2028.

Trang mạng Defence Security Asia nhận định sự tham gia của Saudi Arabia sẽ tạo một cú hích quan trọng đối với chương trình KAAN của Thổ Nhĩ Kỳ, xét về phương diện nguồn vốn phát triển, hạ tầng thử nghiệm và uy tín xuất khẩu. Với ngân sách quốc phòng hơn 75 tỷ USD/năm, Saudi Arabia là một trong những "khách hàng béo bở nhất thế giới".

Mô hình máy bay KAAN của Thổ Nhĩ Kỳ trưng bày tại Triển lãm Quốc phòng thế giới (WDS) 2026 ở Riyadh, tháng 2-2026. Ảnh: Breaking Defense

Ở chiều ngược lại, với Saudi Arabia, sức hút của chương trình KAAN không chỉ nằm ở các thông số kỹ thuật mà còn nhờ mô hình sản xuất chung và chuyển giao công nghệ, phù hợp với chiến lược "Tầm nhìn 2030". Saudi Arabia hiện đang tập trung thực hiện chiến lược "Tầm nhìn 2030" nhằm đa dạng hóa nền kinh tế, trong đó công nghiệp quốc phòng được xác định là một trụ cột. Trang mạng Middle East Eye cho biết Saudi Arabia đặt mục tiêu đến năm 2030, 50% ngân sách quốc phòng sẽ dành cho các sản phẩm được sản xuất trong nước.

Theo Defence Security Asia, "Tầm nhìn 2030" nhấn mạnh việc thúc đẩy liên doanh, chuyển giao công nghệ và các thỏa thuận sản xuất chung nhằm tạo ra 40.000 việc làm trong lĩnh vực quốc phòng vào năm 2030. Chính Tổng giám đốc TAI cũng xác nhận các cuộc đàm phán hiện tại giữa Ankara và Riyadh chủ yếu xoay quanh khả năng sản xuất máy bay KAAN tại Saudi Arabia thông qua một mô hình phù hợp với "Tầm nhìn 2030".

Middle East Eye lưu ý rằng Saudi Arabia để mắt tới chương trình KAAN trong bối cảnh nước này cũng đang đàm phán mua các máy bay F-35 của Mỹ. F-35 có thể được Mỹ bán với hai phiên bản, một phiên bản đầy đủ tính năng và một phiên bản "ít cao cấp hơn". Lâu nay, Israel-đồng minh số một của Mỹ ở Trung Đông-vẫn duy trì quyền phủ quyết hiệu quả đối với việc bán các loại vũ khí tối tân của Mỹ cho các nước trong khu vực nhằm bảo đảm “ưu thế quân sự” của Tel Aviv trước các nước láng giềng.

Hồi tháng 11 năm ngoái, Israel tuyên bố Mỹ đã cam kết Saudi Arabia sẽ nhận được các máy bay F-35 phiên bản "ít cao cấp hơn" so với những chiếc mà Israel đang sở hữu. “Tôi xem động thái của Saudi Arabia là một đòn bẩy ngoại giao nhằm đạt được những thông số kỹ thuật phù hợp hơn cho F-35”, ông Bilal Saab, một cựu quan chức quốc phòng cấp cao trong chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump nói với Middle East Eye.