Vòng xoáy bất ổn ở Yemen

Cuộc họp diễn ra trong bối cảnh thành viên Hội đồng Lãnh đạo Tổng thống (PLC) - cơ quan cao nhất nắm quyền điều hành đất nước, ông Abdulrahman al-Mahrami cảnh báo nguy cơ bất ổn tại Aden, sau khi một số thành phần thuộc Hội đồng Chuyển tiếp miền nam (STC) giải thể. Ông khẳng định chính phủ sẽ không cho phép bất kỳ hành động nào gây bất ổn trật tự công cộng hoặc đẩy thành phố vào vòng xoáy hỗn loạn và xung đột.

Yemen đến nay vẫn là một điểm nóng phức tạp với sự đan xen giữa xung đột nội bộ, căng thẳng địa chính trị khu vực và khủng hoảng nhân đạo trầm trọng. Cấu trúc chính quyền tại Yemen hiện vẫn bị chia cắt làm hai, gồm chính phủ được quốc tế công nhận đặt trụ sở tạm thời tại Aden và bộ máy chính quyền song song do lực lượng Houthi kiểm soát tại thủ đô Sanaa và miền bắc nước này, không được quốc tế công nhận nhưng nắm giữ phần lớn dân cư và hạ tầng quân sự.

Theo báo cáo của Liên hợp quốc vào tháng 2, khoảng 18 triệu người ở Yemen đang đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng. Yemen đã phải ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia liên quan an ninh và sự sụp đổ của hệ thống y tế và hạ tầng cơ sở.

Lực lượng Houthi vẫn tiếp tục đe dọa và thực hiện các vụ tập kích bằng tên lửa hoặc thiết bị bay không người lái (UAV) vào các tàu thương mại có liên quan Israel, Mỹ và Anh tại khu vực Biển Đỏ, khiến các hãng vận tải lớn như Maersk vẫn phải duy trì lộ trình vòng qua mũi Hảo Vọng thay vì qua kênh đào Suez. Mỹ tiếp tục thực hiện các cuộc không kích vào các cơ sở quân sự của Houthi. Israel cũng thực hiện các đòn tập kích quy mô lớn vào thủ đô Sanaa và cảng Hodeidah để đáp trả các vụ tấn công bằng UAV của Houthi vào lãnh thổ Israel. Điều này làm gia tăng nguy cơ Yemen bị lôi kéo hoàn toàn vào một cuộc chiến tranh khu vực rộng lớn hơn.

Chính phủ của tân Thủ tướng Zindani đang đối mặt với thách thức rất lớn khi Saudi Arabia bắt đầu giảm dần viện trợ và Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) đã rút quân hoàn toàn vào đầu năm 2026. Từng là đồng minh thân cận trong liên quân chống Houthi, nay hai nước này đang có những mục tiêu chiến lược trái ngược. Saudi Arabia tập trung vào việc bảo vệ biên giới phía nam và duy trì một chính phủ thống nhất thông qua PLC để ổn định khu vực. Riyadh đang nỗ lực đóng vai trò trung gian hòa giải trực tiếp với Houthi để thoát khỏi rắc rối của xung đột liên miên.

Còn UAE lại chú trọng vào việc kiểm soát các cảng biển và tuyến đường hàng hải chiến lược ở miền nam Yemen, vì thế hậu thuẫn mạnh mẽ cho STC. Sự mâu thuẫn này đã dẫn đến các cuộc đụng độ giữa các phe phái do hai nước này bảo trợ tại các tỉnh giàu dầu mỏ như Hadramout. STC đã có những bước đi gây sức ép, thậm chí tuyên bố giải tán vào đầu năm 2026 sau các đợt giao tranh tại tỉnh Hadramout và AlMahra, gây khó khăn cho nỗ lực hòa giải của quốc tế.

Phát biểu tại cuộc họp đầu tiên của nội các mới ngày 19/2 vừa qua, Thủ tướng Zindani nhấn mạnh không có chỗ cho các thành viên chính phủ ở ngoài lãnh thổ Yemen, đồng thời khẳng định chính phủ sẽ hiện diện tại thực địa, đồng hành cùng người dân và giải quyết các nhu cầu hằng ngày nhằm khôi phục niềm tin và nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy Nhà nước.

Đối với vấn đề miền nam, Thủ tướng Zindani khẳng định không dung thứ các hành vi kích động hỗn loạn, tin tưởng đối thoại do Riyadh bảo trợ có thể mở ra giải pháp, kêu gọi các bên từ bỏ luận điệu chia rẽ, tăng cường khoan dung và vượt qua xung đột trong quá khứ.

Liên quan lực lượng Houthi, ông khẳng định nhà nước Yemen giữ mọi lựa chọn nhằm khôi phục các thể chế nếu lực lượng này tiếp tục lập trường cứng rắn, song vẫn “chìa tay hòa bình” để chấm dứt xung đột và khởi động tiến trình tái thiết, phát triển đất nước.

Theo giới phân tích, bất chấp những nỗ lực của chính phủ mới, Yemen vẫn chưa thể sớm thoát khỏi vòng xoáy bất ổn do sự cạnh tranh lợi ích gay gắt giữa các cường quốc khu vực và thế giới trên “bàn cờ” địa chính trị quan trọng này.

TÔ MINH