Đánh giá tiềm năng của robot hình người trên chiến trường: Ưu tiên hậu cần thay vì cầm súng

Dù bắt đầu xuất hiện gần tiền tuyến, giá trị tác chiến thực tế của robot hình người trong lĩnh vực quân sự không nằm ở mục tiêu thay thế người lính trực tiếp chiến đấu. Theo Trung tướng về hưu Thổ Nhĩ Kỳ Yavuz Turkgenci chia sẻ trên chuyên trang quân sự Breaking Defense, tương lai gần của dòng thiết bị này tập trung vào nhiệm vụ hậu cần, trinh sát môi trường hiểm trở và đóng vai trò thợ máy bảo dưỡng cho các khí tài không người lái khác.

Robot hình người hỗ trợ vận chuyển và bảo dưỡng thiết bị không người lái gần chiến tuyến. Ảnh: AI

Thực trạng thử nghiệm trên thực địa

Tại Ukraine, các phương tiện mặt đất không người lái (UGV) đã chuyển từ giai đoạn thử nghiệm sang hoạt động thường xuyên. Theo số liệu của Bộ Quốc phòng Ukraine, UGV đã thực hiện khoảng 24.500 nhiệm vụ trong quý I/2026, riêng tháng 3 ghi nhận hơn 9.000 lượt. Số lượng đơn vị biên chế trang bị này tăng nhanh từ 67 đơn vị vào tháng 11/2025 lên 167 đơn vị sau bốn tháng.

Ngày 18/4, Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov công bố kế hoạch ký hợp đồng mua 25.000 UGV trong nửa đầu năm, tăng gấp đôi so với cả năm 2025 nhằm hướng tới mục tiêu tự động hóa hoàn toàn chuỗi hậu cần tiền tuyến. Đa phần phương tiện đang vận hành là các mẫu bánh xích hoặc bánh lốp đơn giản, có giá thành thấp và dễ thay thế.

Đối với dạng robot hình người, quy mô triển khai hiện dừng ở mức độ thử nghiệm dã chiến. Vào tháng 2/2026, công ty Foundation của Mỹ đã cung cấp hai tổ hợp robot Phantom MK-1 sang Ukraine nhằm phục vụ mục đích trinh sát. Đến thời điểm hiện tại, các thông tin công khai xác nhận chưa có ghi nhận về việc dòng robot này tham gia các cuộc giao tranh trực tiếp.

Robot Phantom MK-1 trong một cuộc thử nghiệm vũ khí dành cho robot. Ảnh: Foundation

Đến ngày 1/7, sáng kiến Brave1 cùng Bộ Quốc phòng Ukraine đã bổ sung robot hình người vào danh mục tài trợ công nghệ đột phá bên cạnh radar, vũ khí phòng không laser và thiết bị vi sóng, với tổng ngân sách vượt 2,2 triệu USD. Tại Trung Quốc, tập đoàn NORINCO vào tháng 8 cũng giới thiệu mẫu robot Fuxi có khả năng mô phỏng động tác của người điều khiển theo thời gian thực, song chưa có tài liệu nào cho thấy hệ thống vũ trang dạng này được trang bị cho lực lượng chiến đấu chính quy.

Lợi thế tương thích hạ tầng và phân loại nhiệm vụ

Ưu thế vượt trội của cấu trúc hình người bắt nguồn từ việc toàn bộ cơ sở hạ tầng thực tế đều được thiết kế dựa trên nhân trắc học của con người. Các cấu trúc như bậc cầu thang, nắp hầm chui hay buồng lái phương tiện quân sự đều tối ưu cho tầm vóc và bàn tay con người. Trong khi xe bánh xích hay robot bốn chân gặp khó khăn khi tiếp cận các công trình nhiều tầng, robot hình người có thể mở cửa, sử dụng cầu thang và thao tác trên các bảng điều khiển kỹ thuật bằng công cụ tiêu chuẩn.

Tướng Yavuz Turkgenci phân chia ứng dụng của robot hình người thành ba nhóm tác vụ chiến thuật cơ bản:

Tác chiến đô thị và môi trường rủi ro cao: Thực hiện các nhiệm vụ nguy hiểm như phá cửa, trinh sát hầm ngầm, xử lý vật liệu nổ hoặc xử lý sự cố trong khoang tàu chiến hẹp dưới sự điều khiển từ xa của con người.
Điều phối hậu cần tại chỗ: Di chuyển cảm biến, cấp phát nguồn điện, phân phối pin và thu hồi khí tài hư hỏng trong các phân đội vận hành số lượng lớn thiết bị không người lái.
Bảo dưỡng trang thiết bị chuyên dụng: Đảm nhận công tác thay pin cho máy bay không người lái (UAV), cắm sạc hoặc cứu kéo UGV, giúp giảm thiểu tần suất kỹ thuật viên phải hoạt động dưới tầm hỏa lực pháo binh đối phương.

Rào cản kỹ thuật dã chiến và vấn đề pháp lý

Môi trường quân sự đặt ra nhiều thách thức khắc nghiệt hơn rất nhiều so với sàn nhà xưởng thương mại. Bùn lầy, mảnh vụn công trình, chấn động nổ và tác chiến điện tử là những trở ngại lớn đối với hệ thống thăng bằng và liên lạc của máy bay hay robot mặt đất. Thử nghiệm thực tế của dòng Phantom cho thấy rủi ro ngã đổ vẫn xảy ra, và việc không thể tự đứng dậy trên chiến trường sẽ biến thiết bị thành chướng ngại vật tốn kém.

Vấn đề trọng lượng và mức tiêu hao năng lượng cũng khiến việc bọc giáp cho robot hình người gặp nhiều hạn chế. Việc giữ kích thước tương đương người thật khiến chúng bộc lộ tín hiệu nhiệt và hình ảnh rõ ràng trước khí tài trinh sát đối phương. Do đó, yêu cầu kỹ thuật cấp thiết hiện nay là khả năng thay pin dã chiến nhanh chóng, năng lực tự đứng dậy và cơ chế định vị khi mất liên lạc vệ tinh.

Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, khía cạnh pháp lý của vũ khí tự hành cũng đang tạo ra nhiều tranh luận quốc tế. Ngày 25/8, Tổng thư ký Liên Hợp Quốc và Chủ tịch Ủy ban Chữ thập đỏ quốc tế (ICRC) kêu gọi đàm phán một văn kiện ràng buộc cấm các hệ thống tự hành dùng vũ lực trực tiếp chống lại con người. Để tránh các vướng mắc đạo đức và pháp lý, việc bố trí robot hình người vào các đơn vị kỹ thuật, công binh và xử lý bom mìn được đánh giá là bước đi thực tế nhất hiện nay.