Khi flycam trở thành mối nguy trên đường bay

Khi flycam trở thành mối nguy trên đường bay. Video: Tuấn Anh

Phát hiện mục tiêu từ nhiều lớp trinh sát

Một chiếc UAV hay flycam chỉ nhỏ bằng vài gang tay, nhưng khi xuất hiện trái phép gần sân bay hoặc trong khu vực cấm, hạn chế bay, thiết bị này có thể tạo ra nguy cơ đối với hoạt động hàng không.

Đặc biệt ở khu vực máy bay cất, hạ cánh, việc phát hiện sớm, xác định chính xác vị trí và theo dõi liên tục mục tiêu là yêu cầu quan trọng để lực lượng làm nhiệm vụ kịp thời xử lý.

Khu vực Cảng hàng không quốc tế Nội Bài nhìn từ trận địa ra-đa. Ảnh: Tuấn Anh

Tại Trạm Ra-đa 53, Trung đoàn 293, Sư đoàn 361, Quân chủng Phòng không - Không quân, các phương tiện bay không người lái có thể được phát hiện, theo dõi thông qua nhiều lớp trinh sát.

Trên hệ thống điều khiển, thông tin từ trinh sát quang học, trinh sát vô tuyến và ra-đa được kết hợp để nhận biết mục tiêu, tín hiệu điều khiển cũng như tọa độ, vị trí của UAV trong khu vực quản lý.

Mục tiêu UAV được theo dõi trên bản đồ tại màn hình điều khiển. Ảnh: Tuấn Anh

Kíp trực theo dõi các thông tin trinh sát trên hệ thống. Ảnh: Tuấn Anh

Theo Thượng úy Nguyễn Văn Vinh, Trung đội trưởng Trung đội Thông tin, Trạm Ra-đa 53, màn hình quang học giúp quan sát trực quan UAV; hệ thống trinh sát vô tuyến kiểm tra, xác định tín hiệu nguồn điều khiển; trong khi ra-đa xác định tọa độ, vị trí mục tiêu trên bản đồ.

Nhờ kết hợp các phương thức trinh sát, khi UAV xuất hiện trong khu vực quản lý, lực lượng làm nhiệm vụ có thể nhanh chóng phát hiện, theo dõi và triển khai biện pháp xử lý.

Từ phát hiện đến chế áp UAV

Đối phó với những phương tiện bay nhỏ, diện tích phản xạ thấp đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với hệ thống trinh sát phòng không.

Thiếu tá Hoàng Văn Hà, Trạm trưởng Trạm Ra-đa 53 cho biết, đơn vị được trang bị nhiều loại khí tài trinh sát, trong đó có khí tài phục vụ phát hiện và gây nhiễu phương tiện bay không người lái cỡ nhỏ.

Theo Thiếu tá Hà, khí tài có khả năng trinh sát nguồn điều khiển UAV trong dải tần từ 30 đến 6.000 MHz, đồng thời phát hiện phương tiện bay có diện tích phản xạ hiệu dụng nhỏ, phục vụ nhiệm vụ phát hiện và chế áp UAV xâm phạm khu vực cấm, hạn chế bay.

Thiếu tá Hoàng Văn Hà, Trạm trưởng Trạm Ra-đa 53. Ảnh: Tuấn Anh

Trạm Ra-đa 53 thực hiện nhiệm vụ bảo vệ vùng trời khu vực được phân công. Ảnh: Tuấn Anh

Hệ thống quang học phục vụ phát hiện, nhận dạng và theo dõi mục tiêu UAV. Ảnh: Tuấn Anh

Một bộ phận của khí tài trinh sát, chế áp phương tiện bay không người lái. Ảnh: Tuấn Anh

Theo chỉ huy đơn vị, hệ thống có ba phương thức chế áp gồm chế áp thủ công, chế áp theo chế độ bám và chế áp tự động.

Với chế áp thủ công, kíp trực xác định tần số tín hiệu điều khiển của UAV, lựa chọn dải tần phù hợp rồi tiến hành gây nhiễu. Tùy đặc điểm của phương tiện và phương thức xử lý, UAV sau khi bị chế áp có thể mất khả năng tiếp tục hành trình hoặc được xử lý để lực lượng chức năng kiểm soát, thu giữ.

Chuỗi phát hiện - nhận dạng - theo dõi - chế áp vì vậy phải được thực hiện nhanh chóng, chính xác, đặc biệt tại những khu vực có yêu cầu cao về bảo đảm an ninh, an toàn hàng không.

Muốn đưa UAV lên trời, trước hết phải hiểu luật

Công nghệ UAV ngày càng dễ tiếp cận, nhưng việc sở hữu một chiếc flycam không đồng nghĩa người sử dụng có thể tùy ý đưa thiết bị lên bầu trời.

Quy định pháp luật hiện hành về quản lý tàu bay không người lái đặt ra các yêu cầu đối với người điều khiển, phương tiện và hoạt động bay. Người vận hành phải có Chứng chỉ điều khiển UAV, đồng thời phải được cơ quan có thẩm quyền cấp phép.

Học viên tìm hiểu phương tiện bay không người lái trong chương trình đào tạo UAV. Ảnh: Hoàng Thuần

Việc đào tạo không chỉ hướng đến kỹ năng điều khiển thiết bị. Người học còn phải nắm kiến thức hàng không, quy định pháp luật, nguyên tắc vận hành an toàn và cách xử lý những tình huống bất thường trong quá trình bay.

Quân chủng Phòng không - Không quân, Bộ Quốc phòng là cơ quan chấp thuận và giám sát hoạt động đào tạo, sát hạch người điều khiển phương tiện bay không người lái theo quy định. Trung tâm Đào tạo UAV Việt Nam (VUTC) là đơn vị được chấp thuận tổ chức đào tạo và sát hạch cấp phép điều khiển UAV.

Chương trình tại VUTC gồm các nội dung lý thuyết, mô phỏng và thực hành, giúp học viên nắm kiến thức, kỹ năng vận hành trước khi tham gia kiểm tra, sát hạch và thực hiện thủ tục cấp giấy phép theo quy định của pháp luật Việt Nam.

Dự kiến trong tháng 10/2026 VUTC sẽ tổ chức sát hạch và cấp chứng chỉ đào tạo điều UAV khóa 11, sau đó căn cứ kết quả, Quân chủng PK-KQ sẽ cấp Giấy phép điều khiển UAV.

Học viên thực hành chuẩn bị UAV trước chuyến bay. Ảnh: Hoàng Thuần

Kỹ năng điều khiển và xử lý tình huống là một phần quan trọng trong quá trình học thực hành. Ảnh: Hoàng Thuần

Người điều khiển UAV phải hoàn thành chương trình đào tạo, sát hạch lý thuyết và thực hành theo quy định. Việc tuân thủ pháp luật không chỉ bảo đảm an toàn cho mỗi chuyến bay mà còn góp phần bảo vệ cộng đồng.

UAV, flycam ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong đời sống, sản xuất và khảo sát. Tuy nhiên, trước khi cất cánh, người điều khiển cần nắm rõ các điều kiện về giấy phép, khu vực được phép bay và quy định an toàn. Bởi chỉ một hành động tùy tiện cũng có thể biến thiết bị bay nhỏ thành mối nguy lớn.