Đánh thức huyền tích Cha Rồng, Mẹ Tiên bằng sức sáng tạo của nghệ thuật biểu diễn
Từ huyền tích Cha Rồng, Mẹ Tiên và bọc trăm trứng đã ăn sâu trong tâm thức người Việt, nhạc kịch "Lạc Long Quân và Âu Cơ" mở ra một hướng tiếp cận mới với di sản: không dừng lại ở việc kể lại truyền thuyết quen thuộc, mà khai thác những chiều sâu tâm lý, biểu tượng và thông điệp về cội nguồn, nghĩa đồng bào. Qua ngôn ngữ ca kịch, âm nhạc và nghệ thuật dàn dựng đương đại, câu chuyện ngàn đời được kỳ vọng tiếp tục chạm đến cảm xúc công chúng hôm nay.

Từ huyền tích Âu Cơ – Lạc Long Quân đến ngôn ngữ nghệ thuật đương đại
Không chỉ kể lại truyền thuyết, mà tìm chiều sâu của di sản
Chiều 17.11, tại Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, hướng tới chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam (24.11), Khoa Quản lý Văn hóa Nghệ thuật (Trường Đại học Văn hóa Hà Nội) đã tổ chức tọa đàm Từ truyền thuyết Âu Cơ – Lạc Long Quân đến sáng tạo trong nghệ thuật biểu diễn đương đại.
Truyền thuyết Lạc Long Quân – Âu Cơ với hình ảnh bọc trăm trứng, năm mươi người con theo cha xuống biển, năm mươi người con theo mẹ lên núi là câu chuyện quen thuộc với mỗi người Việt.
Tuy nhiên, khi chuyển thể thành tác phẩm nghệ thuật biểu diễn, thách thức đặt ra không chỉ là tái hiện những tình tiết đã biết, mà phải tìm được cách kể mới để truyền thuyết tiếp tục có sức sống trong đời sống đương đại.
Chia sẻ tại buổi tọa đàm, nhà biên kịch Hồng Hoa cho rằng, điều quan trọng nhất khi chuyển thể một truyền thuyết dân gian thành tác phẩm nghệ thuật không phải là kể lại câu chuyện như thế nào, mà là tìm thấy điều gì trong câu chuyện ấy để nói với con người hôm nay.
Trung thành với tinh thần truyền thuyết không đồng nghĩa với việc phải giữ nguyên từng tình tiết. Những biểu tượng thiêng liêng về nguồn cội cần được bảo tồn, nhưng người nghệ sĩ phải biết khai thác những chiều sâu tâm lý và ý nghĩa mới từ chính chất liệu quen thuộc.
Nếu chỉ kể lại những gì công chúng đã biết, nghệ thuật biểu diễn rất dễ trở thành hình thức minh họa truyền thuyết.
Từ cách tiếp cận đó, kịch bản Lạc Long Quân và Âu Cơ đang triển khai dàn dựng, dự kiến công diễn vào tháng 4.2027, nhân dịp Giỗ Tổ Hùng Vương được phát triển theo hướng mở rộng ý nghĩa của câu chuyện nguồn cội.
Cuộc chia ly giữa Lạc Long Quân và Âu Cơ không đơn thuần là sự phân chia năm mươi người con lên núi, năm mươi người con xuống biển, mà còn thể hiện tầm nhìn của cha ông về khát vọng mở cõi, vươn khơi.
Truyền thuyết Lạc Long Quân – Âu Cơ không chỉ là câu chuyện về một cuộc hôn phối kỳ diệu Tiên Rồng hay sự ra đời của bọc trăm trứng. Ẩn sâu trong truyền thuyết ấy là một câu chuyện lớn hơn: Sự hình thành cộng đồng, hành trình khai mở giang sơn và ý thức về một dân tộc cùng chung nguồn cội.
Một điểm đáng chú ý trong sáng tạo kịch bản là việc xây dựng thêm các nhân vật Thần Chim Lạc, Mộc Tinh Sắc Han và Ngư Tinh.
Mỗi nhân vật đảm nhận một chức năng nghệ thuật riêng, góp phần tạo nên hệ thống xung đột và làm rõ tư tưởng tác phẩm.
Nếu Thần Chim Lạc kết nối ký ức văn hóa với hiện tại, thì Mộc Tinh Sắc Han tạo nên xung đột tâm lý giữa khát vọng yêu thương và sự chiếm hữu.
Trong khi đó, Ngư Tinh đại diện cho những thế lực hung hiểm của tự nhiên, qua đó làm nổi bật khát vọng chế ngự thiên tai, khai thông sông nước và bảo vệ cuộc sống của cư dân Việt cổ.
Đặc biệt, hình tượng Âu Cơ được khai thác với chiều sâu mới. Không chỉ là người mẹ sinh ra trăm người con, Âu Cơ còn mang sức mạnh nuôi dưỡng, gìn giữ và bảo vệ sự sống.
Những dải lụa đào hóa thành mưa, tưới mát ruộng đồng, bảo vệ mùa màng là hình ảnh giàu chất thơ, đồng thời thể hiện vẻ đẹp của người mẹ vừa dịu dàng trong tình yêu thương, vừa mạnh mẽ trong trách nhiệm bảo vệ sự sống.

Với vai trò tổng đạo diễn, biên kịch Hồng Hoa cùng nhạc sĩ Nguyễn Cường đã dành 7 năm phát triển tác phẩm "Lạc Long Quân và Âu Cơ "
Đưa di sản vào ngôn ngữ nghệ thuật của thời đại
Nếu kịch bản tạo nên chiều sâu tư tưởng và hệ thống nhân vật thì âm nhạc, ngôn ngữ sân khấu và nghệ thuật dàn dựng sẽ quyết định cách câu chuyện chạm tới công chúng.
Đây cũng là điểm được nhà biên kịch Hồng Hoa đặc biệt quan tâm trong quá trình phát triển tác phẩm cùng nhạc sĩ Nguyễn Cường.
Với vai trò tổng đạo diễn, biên kịch Hồng Hoa cùng nhạc sĩ Nguyễn Cường đã dành 7 năm phát triển tác phẩm. Biên kịch Hồng Hoa mong muốn xây dựng một tác phẩm ca kịch mang ngôn ngữ sân khấu đương đại nhưng có căn cốt từ văn hóa Việt Nam.
Trong đó, âm nhạc của nhạc sĩ Nguyễn Cường không chỉ đồng hành với câu chuyện mà còn góp phần kiến tạo không gian huyền thoại, khắc họa đời sống nội tâm nhân vật và dẫn dắt cảm xúc khán giả.
Nhạc sĩ Nguyễn Cường cho biết, khi sáng tác âm nhạc cho vở diễn, điều ông quan tâm trước hết là làm sao thể hiện được bóng dáng và tinh thần Việt Nam.
Chất liệu đầu tiên được lựa chọn là hát xoan Phú Thọ – một loại hình dân ca giàu bản sắc nhưng chưa được khai thác nhiều trong sáng tác âm nhạc.
Để thấm sâu chất liệu này, cách đây khoảng 5-6 năm, ông cùng ê-kíp đã lên Phú Thọ, dành nhiều thời gian tìm hiểu, lắng nghe từng câu hát, điệu múa xoan.
Bên cạnh đó, với mong muốn Lạc Long Quân và Âu Cơ mang tinh thần của cả dân tộc, nhạc sĩ còn đưa vào tác phẩm những mô-típ dân ca Nam Bộ, hát chèo, quan họ và dân ca miền Trung…
Mỗi chất liệu được lựa chọn gắn với những hình tượng, tình huống cụ thể trên sân khấu. Theo nhạc sĩ Nguyễn Cường, điều quan trọng là các chất liệu dân gian phải được kết nối hài hòa, tạo nên một chỉnh thể âm nhạc mang tinh thần Việt Nam xuyên suốt tác phẩm.
Cùng với âm nhạc, ngôn ngữ dàn dựng dự kiến khai thác những hình tượng đặc trưng như trống đồng, chim Lạc, những dải lụa, ngọn lửa, núi và biển.
Các biểu tượng này sẽ được đặt trong mối quan hệ với hành động sân khấu, âm nhạc, ánh sáng và chuyển động, kết hợp nghệ thuật biểu diễn truyền thống với phương tiện sân khấu đương đại.
Tác phẩm được cấu trúc thành sáu chương: Giao hòa; Khai thiên lập địa; Mộc Tinh Sắc Han; Tiếng gọi muôn dân và cuộc chia ly mở cõi; Những giọt mưa Văn Lang; Thắp lửa Lạc Hồng – Rước mẹ Âu Cơ về biển.
Mạch diễn tiến không chỉ kể về sự giao hòa Rồng – Tiên, sự sinh thành của trăm người con, những thử thách trong hành trình dựng nước, mà còn hướng tới sự hình thành nhà nước Văn Lang và ý thức cộng đồng.
Biên kịch Hồng Hoa đặc biệt dành điểm nhấn cho chương kết với hình tượng rước mẹ Âu Cơ về biển. Nếu cuộc chia ly trong truyền thuyết là để mở cõi thì cuộc đoàn tụ trên sân khấu sẽ là sự khẳng định về một dân tộc chung cội nguồn.
Đó cũng là hình ảnh hội tụ giữa quá khứ và hiện tại, giữa các thế hệ người Việt trong ý thức gìn giữ những giá trị đã làm nên bản sắc dân tộc.
Từ góc nhìn của người sáng tạo, biên kịch Hồng Hoa cho rằng giá trị giáo dục là điều tác phẩm muốn trao gửi, nhưng giá trị nghệ thuật mới là sức mạnh khiến khán giả tự nguyện đón nhận thông điệp ấy.
Một tác phẩm không thể chỉ dừng lại ở việc minh họa bài học lịch sử hay truyền tải thông điệp giáo dục, mà phải có khả năng làm rung động con người thông qua xung đột, số phận nhân vật, chiều sâu tâm lý và những cách biểu đạt mới.
Đặc biệt, công nghệ trình diễn, âm nhạc, vũ đạo, mỹ thuật sân khấu và ánh sáng cần phục vụ tư tưởng, cảm xúc tác phẩm, thay vì trở thành mục đích tự thân của sáng tạo.

Khát vọng của ê kíp không chỉ dừng ở một vở diễn phục vụ dịp Giỗ Tổ Hùng Vương, mà hướng tới xây dựng một tác phẩm có đời sống lâu dài, được tiếp tục biểu diễn, đón nhận qua nhiều thế hệ và có cơ hội giới thiệu với bạn bè quốc tế.
Bởi như quan niệm của nhà biên kịch Hồng Hoa, di sản chỉ thực sự tiếp tục sống khi mỗi thế hệ tìm được cách kể lại bằng ngôn ngữ nghệ thuật của thời đại mình.

