'Đánh thức' nguồn lực nhà, đất công cho tăng trưởng kinh tế

Giải phóng nguồn lực bị đóng băng

Sau 40 năm Đổi mới, Việt Nam đã đạt được những thành tựu quan trọng về phát triển kinh tế – xã hội, đồng thời đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi mô hình phát triển để thích ứng với bối cảnh mới.

Đại hội XIV của Đảng đã xác lập rõ tư duy phát triển, mô hình tăng trưởng và các động lực tăng trưởng mới cho giai đoạn tới, trong đó đặt ra những mục tiêu mang tính bước ngoặt: đến năm 2030, Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; và đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Đây là những mục tiêu đầy thách thức, đòi hỏi cách tiếp cận mới, tư duy mới và phương thức hành động quyết liệt hơn.

Trong bối cảnh đó, cùng với việc điều hành chính sách tài khóa phối hợp chặt chẽ với chính sách tiền tệ nhằm giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh, bền vững, yêu cầu đặt ra là phải cơ cấu lại và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực của Nhà nước. Theo định hướng này, tỷ lệ chi đầu tư phát triển của cả nước dự kiến được nâng lên khoảng 40% tổng chi ngân sách nhà nước, với nguyên tắc bố trí có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên cho các dự án hạ tầng chiến lược, có sức lan tỏa lớn, qua đó tạo dư địa cho tăng trưởng ở mức cao, thậm chí hướng tới tăng trưởng hai con số trong trung hạn.

Trong tổng thể các giải pháp đó, quản lý và sử dụng hiệu quả nhà, đất công được ngành Tài chính xác định không chỉ là yêu cầu về kỷ luật tài khóa, mà còn là một đòn bẩy chiến lược cho tăng trưởng bền vững.

Ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính) khẳng định, việc sắp xếp, xử lý nhà, đất là nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo đảm quản lý, sử dụng hiệu quả tài sản công, tránh thất thoát, lãng phí. Theo đó, Bộ Tài chính yêu cầu các địa phương phải phân loại rõ từng cơ sở nhà, đất, xác định phương án xử lý phù hợp với quy hoạch, nhu cầu sử dụng và điều kiện thực tế của từng nơi, không làm hình thức, đối phó.

Hiện phần lớn các địa phương đã hoàn thành việc sắp xếp, xử lý nhà, đất dôi dư. Nếu ngày 26/12/2025, trên phạm vi cả nước còn 5.488 cơ sở nhà, đất chưa hoàn thành việc sắp xếp, xử lý theo quy định thì đến ngày 19/01/2026, đã có 30 địa phương hoàn thành việc xử lý các cơ sở nhà, đất dôi dư theo phương án được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Hiện chỉ còn 4 địa phương chưa hoàn thành, với tổng số 36 cơ sở nhà, đất chưa được xử lý.

Mặc dù số lượng cơ sở nhà, đất dôi dư cần xử lý không quá nhiều, nhưng việc xử lý không đơn giản. Đây chủ yếu là những cơ sở có nguồn gốc phức tạp, hình thành từ lâu, hồ sơ pháp lý chưa đầy đủ hoặc nằm trong khu vực có huy hoạch chồng lấn, thay đổi qua nhiều giai đoạn. Nhiều địa phương phản ánh, khó khăn lớn nhất là các cơ sở nhà, đất nằm xen kẽ trong khu dân cư, không còn phù hợp với chức năng ban đầu; hoặc các khu đất có giá trị cao nhưng vướng quy hoạch, chưa đủ điều kiện tổ chức đấu giá hay chuyển mục đích sử dụng. Nếu xử lý không thận trọng, rất dễ phát sinh khiếu kiện, tranh chấp hoặc nguy cơ thất thoát tài sản nhà nước, đại diện Bộ Tài chính khẳng định.

Nhà, đất công vẫn còn tình trạng nơi thừa, nơi thiếu chưa phát huy hết hiệu quả

Phá điểm nghẽn ở khâu thực thi

PGS,TS. Đinh Trọng Thịnh (nguyên Trưởng Khoa Tài chính Quốc tế - Học viện Tài chính) nhận định, việc chậm trễ trong sắp xếp nhà, đất công là vấn đề không thể xem nhẹ, bởi đây là nguồn lực “vàng” cho phát triển đất nước. Sau khi tinh gọn bộ máy và tập trung cho phát triển, nhu cầu sử dụng nguồn lực này rất lớn. Nếu tài sản không được khai thác kịp thời, đúng mục đích, sẽ ảnh hưởng lớn đến phát triển chung.

Thông tin thêm về vấn đề này, bà Trần Diệu An, Phó Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính) cho rằng, qua theo dõi và nắm bắt thông tin của Bộ Tài chính, sau khi được Bộ Chính trị, Ban Bí thư cho chủ trương định hướng về xử lý nhà, đất và có hướng dẫn của Bộ Tài chính thì không còn vướng mắc về mặt cơ chế; về cơ bản các cơ sở nhà, đất này đều đã được phê duyệt (xác định) phương án xử lý và đang trong quá trình trình cấp có thẩm quyền quyết định xử lý. Một số địa phương còn tồn đọng số lượng lớn cơ sở nhà, đất chưa hoàn thành xử lý là do chưa được Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Thành ủy thông qua trước khi cấp có thẩm quyền quyết định; ở một số địa phương, công tác sắp xếp nhà, đất chưa nhận được sự quan tâm chỉ đạo sát sao, quyết liệt của cấp ủy và chính quyền địa phương, đặc biệt là người đứng dầu.

Với thực tiễn nêu trên, để đẩy nhanh tiến độ xử lý các cơ sở nhà, đất, Bộ Tài chính đã liên tục có các Công văn gửi trực tiếp đồng chí Bí thư Tỉnh ủy, Thành ủy và Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đề nghị quan tâm chỉ đạo thực hiện ở địa phương; đồng thời, Bộ Tài chính đã tổ chức các đoàn công tác làm việc trực tiếp với các địa phương còn số lượng lớn cơ sở nhà, đất chưa hoàn thành xử lý (như: Lâm Đồng, Khánh Hòa, Quảng Ngãi...) để đôn đốc, kiểm tra và tháo gỡ các vướng mắc, khó khăn (nếu có).

Từ góc độ kinh tế vĩ mô, một chuyên gia khẳng định, khi nguồn lực nhà, đất công được khai thác đúng quy hoạch, minh bạch và hiệu quả, không chỉ tạo ra giá trị kinh tế trực tiếp cho ngân sách, mà còn góp phần giải phóng nguồn lực xã hội, thúc đẩy đầu tư, sản xuất và nâng cao hiệu quả tổng thể của nền kinh tế. Việc xử lý dứt điểm các tồn đọng về nhà, đất và tài sản công không chỉ giúp nâng cao kỷ luật, kỷ cương tài chính, mà quan trọng hơn, còn giải phóng một nguồn lực lớn cho phát triển, góp phần củng cố nền tảng tăng trưởng bền vững cho nền kinh tế trong trung và dài hạn.

Trên cơ sở đó, vị chuyên gia này cho rằng, để sử dụng và phát huy hiệu quả nguồn lực nhà, đất công, cần tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp theo hướng ưu tiên khai thác giá trị sử dụng trước, giá trị tài chính sau, gắn chặt với yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội của từng địa phương. Trước hết, việc xử lý nhà, đất dôi dư cần được thực hiện trên cơ sở phân loại rõ ràng, xác định thứ tự ưu tiên cụ thể, bảo đảm các cơ sở đủ điều kiện được bố trí kịp thời làm trụ sở làm việc cho các cơ quan, đơn vị có nhu cầu thực tế, qua đó tránh lãng phí và giảm áp lực đầu tư mới.

Đối với phần nhà, đất còn lại, cần chủ động chuyển đổi công năng theo quy hoạch được phê duyệt để phục vụ các lĩnh vực thiết yếu như giáo dục, y tế, văn hóa và các mục đích công cộng, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ xã hội và đời sống người dân. Với những cơ sở không còn phù hợp cho các mục tiêu trên, cần mạnh dạn giao cho các tổ chức quản lý, phát triển quỹ đất thực hiện đấu giá, cho thuê theo quy định, tạo nguồn thu ổn định cho ngân sách và tái đầu tư cho phát triển. Đồng thời, cần cho phép triển khai song song việc điều hòa, điều chuyển, chuyển đổi công năng nhà, đất công với quá trình cập nhật, điều chỉnh các quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch xây dựng liên quan, nhằm rút ngắn thời gian xử lý, tháo gỡ các nút thắt thủ tục, bảo đảm nguồn lực nhà, đất công sớm được đưa vào sử dụng hiệu quả, phục vụ yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của nền kinh tế.

Hương Giang