Đánh thức tiềm năng du lịch hồ Ba Bể từ quy hoạch bài bản

Lãnh đạo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và lãnh đạo tỉnh Thái Nguyên xem phương án quy hoạch bảo tồn, tu bổ, phục hồi Di tích quốc gia đặc biệt Danh lam thắng cảnh hồ Ba Bể.

Bảo tồn di sản từ yêu cầu thực tiễn

Trong hai ngày 17 và 18/10, Đoàn công tác của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch do Thứ trưởng Hoàng Đạo Cương làm Trưởng đoàn, cùng Bí thư Tỉnh ủy Thái Nguyên Trịnh Xuân Trường đã khảo sát thực tế tại một số địa điểm thuộc Di tích quốc gia đặc biệt Danh lam thắng cảnh hồ Ba Bể. Hoạt động nhằm phục vụ công tác rà soát, hoàn thiện quy hoạch bảo tồn, tu bổ, phục hồi di tích, bảo đảm phù hợp với yêu cầu bảo vệ di sản và định hướng phát triển của địa phương.

Tham gia đoàn có Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thế Mạnh; Phó Chủ tịch UBND tỉnh Dương Văn Lượng; đại diện Cục Di sản văn hóa cùng lãnh đạo các sở, ngành, địa phương liên quan.

Đoàn khảo sát tại động Puông.

Tại các điểm khảo sát dọc sông Năng, động Puông và đền An Mạ, đoàn công tác tập trung đánh giá hiện trạng cảnh quan, không gian dân cư, các giá trị di sản và những vấn đề đặt ra trong quá trình hoàn thiện quy hoạch. Trọng tâm là xác định rõ phạm vi, yêu cầu bảo vệ đối với từng khu vực, đồng thời giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa bảo tồn di tích, ổn định đời sống người dân và phát triển du lịch.

Hồ Ba Bể không chỉ có giá trị nổi bật về cảnh quan thiên nhiên mà còn gắn với hệ sinh thái, địa chất, hang động và đời sống văn hóa của cộng đồng địa phương. Vì vậy, công tác quy hoạch cần được thực hiện trên cơ sở khoa học, đánh giá đầy đủ các giá trị cần bảo vệ, tránh những tác động làm biến đổi cảnh quan và ảnh hưởng đến tính nguyên bản của di sản.

Theo đề xuất của Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình dân dụng và công nghiệp tỉnh, tại các bản Cám, Cốc Tộc và Pác Ngòi, định hướng ưu tiên là chỉnh trang không gian dân cư, bảo tồn kiến trúc truyền thống, từng bước nâng cấp hạ tầng và gắn kết với phát triển du lịch cộng đồng.

Đối với các khu vực ven sông Năng, sông Lèng, suối Cốc Tộc và Bó Lù, việc xác định hành lang bảo vệ nguồn nước, cảnh quan được đặt ra như một yêu cầu quan trọng. Tại động Puông, Ao Tiên, phía Đông hồ Pé Lầm và đảo An Mạ, định hướng chủ đạo là bảo tồn, hạn chế tối đa tác động đến môi trường tự nhiên. Riêng động Hua Mạ được nghiên cứu phát triển thành điểm đón khách, kết nối với các điểm di tích trong quần thể danh thắng hồ Ba Bể.

Lấy bảo tồn làm nền tảng phát triển

Qua khảo sát, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hoàng Đạo Cương cùng đoàn công tác cơ bản thống nhất với các định hướng và đề xuất hoàn thiện quy hoạch. Tuy nhiên, quá trình điều chỉnh cần tiếp tục được nghiên cứu kỹ lưỡng, dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn, nhận diện đầy đủ các giá trị di sản, phân định rõ không gian bảo tồn, khu dân cư và khu vực dịch vụ.

Đặc biệt, các phương án quy hoạch cần đánh giá thận trọng tác động đến cảnh quan, hệ sinh thái và văn hóa bản địa. Phát triển du lịch phải đi đôi với gìn giữ tính nguyên bản của di tích, bảo đảm sự gắn bó của cộng đồng dân cư với không gian di sản.

Trao đổi tại chương trình khảo sát, Bí thư Tỉnh ủy Trịnh Xuân Trường và Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thế Mạnh nhấn mạnh yêu cầu xuyên suốt trong định hướng phát triển hồ Ba Bể là bảo tồn thiên nhiên, gìn giữ bản sắc văn hóa và nâng cao đời sống Nhân dân.

Theo đó, quy hoạch cần lấy hồ làm trung tâm kết nối, gắn bảo vệ cảnh quan, đa dạng sinh học, các giá trị địa chất và hang động với tổ chức hạ tầng, kiểm soát kiến trúc và phát triển các sản phẩm du lịch phù hợp. Cùng với du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và khám phá thiên nhiên, tỉnh định hướng thúc đẩy du lịch cộng đồng, trải nghiệm văn hóa bản địa và du lịch nông nghiệp gắn với các sản phẩm OCOP.

Đây được xem là hướng đi nhằm khai thác tiềm năng du lịch trên cơ sở phát huy những giá trị sẵn có, đồng thời tạo thêm cơ hội việc làm, tăng thu nhập cho người dân. Khi cộng đồng trở thành chủ thể tham gia gìn giữ và khai thác giá trị di sản, hoạt động du lịch sẽ có thêm nền tảng để phát triển lâu dài, gắn lợi ích kinh tế với trách nhiệm bảo vệ môi trường và văn hóa địa phương.

Đoàn khảo sát tại thác Đầu Đẳng.

Một trong những vấn đề được lãnh đạo tỉnh đặc biệt quan tâm là ổn định dân cư, bảo đảm sinh kế và quyền lợi chính đáng của người dân trong quá trình triển khai quy hoạch.

Bí thư Tỉnh ủy Trịnh Xuân Trường yêu cầu các sở, ngành, địa phương tiếp thu ý kiến của đoàn công tác, tiếp tục rà soát từng phân khu, làm rõ khó khăn, vướng mắc để hoàn thiện phương án. Trong đó, cần đánh giá thận trọng sự cần thiết của việc di dời, tái định cư, tránh gây xáo trộn đời sống và ảnh hưởng đến sinh kế của cộng đồng.

Cùng với việc khắc phục những hạn chế về giao thông, cảnh quan và môi trường, quy hoạch cần tăng cường kết nối các tour, tuyến, nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến, tạo điều kiện thu hút các nhà đầu tư có năng lực. Việc đầu tư phát triển dịch vụ phải phù hợp với yêu cầu bảo tồn, tránh chạy theo khai thác du lịch trước mắt mà làm suy giảm những giá trị tự nhiên và văn hóa lâu dài.

Định hướng khuyến khích người dân trực tiếp tham gia bảo tồn, phát triển dịch vụ du lịch và hưởng lợi từ di sản cũng có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng sinh kế bền vững. Những giá trị về kiến trúc truyền thống, phong tục, tập quán, ẩm thực và sản phẩm địa phương có thể trở thành nguồn lực phát triển nếu được gìn giữ, khai thác đúng hướng.

Việc hoàn thiện quy hoạch bảo tồn, tu bổ, phục hồi Di tích quốc gia đặc biệt Danh lam thắng cảnh hồ Ba Bể vì thế không chỉ là nhiệm vụ bảo vệ một di sản có giá trị, mà còn là bước đi quan trọng trong định hình không gian phát triển của địa phương. Với định hướng lấy bảo tồn làm nền tảng, cộng đồng làm trung tâm và du lịch bền vững làm động lực, hồ Ba Bể được kỳ vọng tiếp tục phát huy tiềm năng, trở thành điểm đến hấp dẫn, mang đậm bản sắc văn hóa vùng trung du và miền núi phía Bắc.