Danh tiếng không phải là 'giấy thông hành'

Một nghệ sĩ nổi tiếng có hàng triệu người theo dõi, đồng nghĩa một lời nói có thể được chia sẻ hàng vạn lần; một hình ảnh có thể xuất hiện dày đặc trên mạng xã hội. Bởi vậy, hành vi của họ luôn có sức lan tỏa lớn hơn một cá nhân bình thường. Vì thế, khi người nổi tiếng vướng vào chất cấm, vi phạm pháp luật hoặc sống lệch chuẩn, điều bị tổn thương trước hết là hình ảnh của chính họ.

Nhưng sâu xa hơn, đó còn là sự tổn thương đối với niềm tin của công chúng, đặc biệt là giới trẻ. Bởi nghệ sĩ không chỉ tạo ra sản phẩm giải trí, mà với một bộ phận công chúng, nhất là người trẻ, họ còn là hình mẫu về phong cách sống, cách ứng xử, quan niệm về thành công và giá trị cá nhân.

Có thể kể ra đây một số vụ việc điển hình. Tháng 5-2026, Công an thành phố Hải Phòng khởi tố, tạm giam ca sĩ Miu Lê để điều tra về hành vi “Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy”. Cùng tháng, Công an thành phố Hồ Chí Minh khởi tố, bắt tạm giam ca sĩ Long Nhật và Sơn Ngọc Minh trong một chuyên án ma túy quy mô lớn. Mới nhất, ngày 25-8-2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội khởi tố Nghệ sĩ ưu tú Kiều Thanh để điều tra về tội “Mua bán trái phép chất ma túy”.

Câu hỏi đặt ra, vì sao một bộ phận người nổi tiếng lại dễ rơi vào những hành vi lệch chuẩn? Trước hết là sự mất cân bằng giữa tốc độ nổi tiếng và quá trình rèn luyện nhân cách. Có người bước lên sân khấu nhanh, sở hữu tiền bạc, danh tiếng, sự tung hô khi tuổi đời còn trẻ nhưng chưa đủ bản lĩnh để kiểm soát những cám dỗ. Khi hào quang khiến cá nhân tưởng rằng mình có thể đứng ngoài những chuẩn mực chung, ranh giới giữa hưởng thụ và sa ngã dễ dàng bị xóa nhòa.

Một nguyên nhân khác là áp lực của môi trường giải trí. Cuộc cạnh tranh về hình ảnh, thu nhập, lượt xem, lượt theo dõi khiến một bộ phận người nổi tiếng chạy theo sự chú ý bằng mọi giá. Khi giá trị của một cá nhân bị đo quá nhiều bằng độ nổi tiếng, tiền bạc và sức ảnh hưởng, những chuẩn mực đạo đức và trách nhiệm xã hội rất dễ bị đẩy xuống hàng thứ yếu.

Vậy làm thế nào để ngăn ngừa các hành vi vi phạm của những người có ảnh hưởng đến công chúng? Điều cần thiết trước hết là thượng tôn pháp luật, nghệ sĩ cũng như mọi công dân khác phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình. Cùng với đó, cần tiếp tục nâng cao giáo dục đạo đức nghề nghiệp, kiến thức pháp luật và trách nhiệm xã hội cho nghệ sĩ, nhất là nghệ sĩ trẻ. Các hội nghề nghiệp, đơn vị quản lý, nhà hát, hãng sản xuất, đơn vị tổ chức biểu diễn cần coi đây là một phần thường xuyên của công tác quản lý, không phải chỉ tổ chức tuyên truyền sau khi xảy ra vi phạm.

Cách đây 5 năm, Quyết định số 3196/QĐ-BVHTTDL ngày 13-12-2021 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quy tắc ứng xử của người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật cũng đặt ra những chuẩn mực khá rõ: Người hoạt động nghệ thuật phải gương mẫu chấp hành pháp luật, giữ gìn phẩm chất đạo đức, uy tín, danh dự; đồng thời đề cao trách nhiệm của cá nhân đối với cộng đồng, xã hội, đặc biệt là giới trẻ.

Tuy nhiên, những “hạt sạn” trong giới nghệ thuật vẫn cứ xảy ra. Do đó, để lành mạnh hóa môi trường số, các cơ quan quản lý cũng cần hoàn thiện cơ chế xử lý phù hợp đối với nghệ sĩ vi phạm. Các đơn vị sử dụng nghệ sĩ cần có tiêu chí rõ ràng về đạo đức, trách nhiệm xã hội. Các nhãn hàng, chương trình, đơn vị tổ chức sự kiện cần thận trọng hơn khi lựa chọn người đại diện. Không thể để danh tiếng trở thành “giấy thông hành” cho những hành vi đi ngược chuẩn mực xã hội.

Nghệ thuật cần tự do sáng tạo, nhưng tự do không có nghĩa là đứng ngoài pháp luật. Người nghệ sĩ có quyền lựa chọn cách sống của mình, nhưng khi đã trở thành người của công chúng, mọi lựa chọn ấy đều có thể tạo ra ảnh hưởng xã hội. “Mua danh ba vạn, bán danh ba đồng”, một vai diễn có thể làm nên tên tuổi, một bài hát có thể đưa nghệ sĩ đến gần hàng triệu người, nhưng chỉ một hành vi sai trái cũng có thể phá hủy trong chốc lát những giá trị được gây dựng suốt nhiều năm.