Đạo diễn Trịnh Lâm Tùng: Hôm nay tôi có thêm một giấc mơ khác: mang thế giới đến với hoạt hình Việt Nam!

Đạo diễn Trịnh Lâm Tùng (bìa phải) và Giám đốc sản xuất Mạnh Cừ tại buổi công chiếu đầu tiên (Ảnh: NVCC)

Càng đi sâu vào bản sắc Việt Nam, câu chuyện càng có cơ hội chạm tới thế giới

* Chúc mừng đạo diễn Trịnh Lâm Tùng và ê-kíp Trạng Quỳnh nhí - Truyền thuyết Kim Ngưu. Bộ phim vừa có buổi công chiếu đầu tiên tại Liên hoan phim hoạt hình quốc tế Annecy. Hành trình của Trạng Quỳnh nhí đã đi rất xa. Anh và các cộng sự đón nhận cột mốc này với cảm xúc như thế nào?

- Niềm vui lớn nhất đến với chúng tôi ngay sau buổi công chiếu đầu tiên tại Annecy. Khi đèn trong rạp sáng lên, nhiều khán giả đã nán lại chúc mừng và chia sẻ rằng bộ phim rất hay, thú vị và mang đến nhiều cảm xúc đẹp. Đặc biệt, có một khán giả người Việt đã sinh sống hơn 20 năm tại Pháp đưa con tới xem phim đã xúc động khi được thấy những hình ảnh, những nét văn hóa truyền thống của Việt Nam xuất hiện trên màn ảnh của Liên hoan phim hoạt hình Annecy. Với chúng tôi, đó là một khoảnh khắc thực sự đáng nhớ, bởi bộ phim không chỉ chạm tới khán giả quốc tế mà còn trở thành một sợi dây kết nối những người Việt Nam xa quê với ký ức và văn hóa cội nguồn.

Trạng Quỳnh nhí - Truyền thuyết Kim ngưu đã có buổi ra mắt ấn tượng tại Annecy

Bên cạnh niềm vui ấy, cũng có chút chạnh lòng. Khi gặp gỡ các đồng nghiệp quốc tế, tôi nhận ra nhiều nền công nghiệp hoạt hình trên thế giới nhận được sự hỗ trợ rất lớn từ nhà nước và các quỹ văn hóa. Còn những người làm hoạt hình Việt Nam như chúng tôi vẫn chủ yếu tự tìm cơ hội, tự xoay xở nguồn lực và kiên trì tìm mọi cách để đưa bộ phim của mình đi xa hơn.

Nhưng vượt lên trên tất cả vẫn là niềm vui và sự xúc động. Annecy là liên hoan phim hoạt hình lớn nhất thế giới, có sức ảnh hưởng đặc biệt với giới làm nghề. Với những người yêu hoạt hình, đây gần như là một "thánh địa".

Hình ảnh Trạng Quỳnh nhí xuất hiện tại Annecy Festival là cơ hội để những người làm phim hoạt hình Việt Nam được cất tiếng nói của mình, giới thiệu với thế giới về văn hóa của dân tộc.

Điều chúng tôi cảm nhận rõ nhất khi nhận được lời mời tham dự là sự ghi nhận và trân trọng. Đó là sự ghi nhận cho hành trình nhiều năm bền bỉ của cả ê-kíp, cho những nỗ lực âm thầm của những người làm hoạt hình Việt Nam.

Tôi luôn nghĩ rằng, một bộ phim được lựa chọn tham dự liên hoan phim quốc tế không đơn thuần là câu chuyện của riêng ê-kíp hay một cá nhân nào. Đó còn là cơ hội để những người làm hoạt hình Việt Nam được cất lên tiếng nói của mình, được giới thiệu với thế giới những giá trị văn hóa mà cha ông đã gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Đây là phim truyện hoạt hình dài đầu tiên của Việt Nam tham dự Annecy. Tôi nghĩ đây không chỉ là niềm vui của một đoàn phim mà còn là một dấu mốc đáng nhớ của hoạt hình Việt Nam sau nhiều năm chờ đợi. Điều ý nghĩa nhất không nằm ở việc chúng tôi là những người đầu tiên, mà ở chỗ bộ phim đã góp phần mở ra một cánh cửa mới cho hoạt hình Việt Nam trên hành trình hội nhập quốc tế.

Annecy không chỉ là nơi để giới thiệu một tác phẩm. Đó còn là nơi để chúng tôi kể với bạn bè quốc tế rằng Việt Nam có một kho tàng văn hóa dân gian vô cùng phong phú và có những người làm hoạt hình đang nỗ lực đưa những câu chuyện ấy đến gần hơn với khán giả toàn cầu"

Đạo diễn Trịnh Lâm Tùng

Annecy không chỉ là nơi để giới thiệu một tác phẩm. Đó còn là nơi để chúng tôi kể với bạn bè quốc tế rằng Việt Nam có một kho tàng văn hóa dân gian vô cùng phong phú và có những người làm hoạt hình đang nỗ lực đưa những câu chuyện ấy đến gần hơn với khán giả toàn cầu. Với chúng tôi, đây là một cột mốc quan trọng nhưng chắc chắn không phải đích đến. Điều đáng quý hơn là từ dấu mốc này, những người làm nghề có thêm niềm tin để tiếp tục theo đuổi những hành trình dài hơi hơn trong tương lai.

Hình ảnh ấn tượng từ buổi công chiếu phim tại Pháp

* Vì sao anh lựa chọn hình tượng Trạng Quỳnh và chất liệu văn hóa dân gian Việt Nam để kể một câu chuyện hướng tới khán giả quốc tế?

- Tôi luôn cho rằng điều tạo nên sự khác biệt của hoạt hình Việt Nam không phải là việc cố gắng giống với những nền công nghiệp lớn, mà là khả năng kể những câu chuyện chỉ Việt Nam mới có.

Kho tàng văn hóa dân gian Việt Nam vô cùng phong phú, chứa đựng trí tuệ, tinh thần và bản sắc của dân tộc qua nhiều thế hệ. Chúng ta có rất nhiều nhân vật dân gian hấp dẫn như Trạng Quỳnh, Trạng Lợn, Xiển Bột hay Bác Ba Phi. Với tôi, đó là nguồn cảm hứng gần như bất tận cho sáng tạo hoạt hình.

Kho tàng văn hóa dân gian Việt Nam vô cùng phong phú, chứa đựng trí tuệ, tinh thần và bản sắc của dân tộc qua nhiều thế hệ

Trong số đó, Trạng Quỳnh đặc biệt hấp dẫn bởi ông đại diện cho trí tuệ, tinh thần lạc quan và chất trào phúng rất Việt Nam. Đó là một nhân vật giàu năng lượng tích cực, luôn tìm ra cách vượt qua khó khăn bằng sự thông minh và lòng nhân ái.

Tuy nhiên, tôi không muốn kể lại một Trạng Quỳnh mà khán giả đã quá quen thuộc. Điều tôi muốn xây dựng là một "Trạng Quỳnh nhí" - một cậu bé đang trên hành trình trưởng thành.

Tôi mong người lớn có thể gặp lại tuổi thơ của mình trong nhân vật ấy, còn trẻ em có thể đồng hành cùng Quỳnh và những người bạn làng Khoai trong một cuộc phiêu lưu kỳ ảo. Đó là hành trình của tình bạn, lòng dũng cảm và niềm tin - những giá trị rất giản dị nhưng luôn có sức lay động.

* Đâu là những dấu ấn văn hóa Việt Nam mà anh tâm đắc nhất trong bộ phim?

- Điều tôi tâm đắc nhất không phải là một chi tiết riêng lẻ mà là cả một thế giới văn hóa Việt Nam được tái hiện trong bộ phim.Từ truyền thuyết Trâu Vàng, những ngôi làng Bắc Bộ, kiến trúc dân gian, trang phục, tập quán sinh hoạt, ẩm thực cho đến các lớp thần thoại và truyền thuyết dân gian Việt Nam, tất cả đều được chúng tôi nghiên cứu rất kỹ trước khi đưa lên màn ảnh.Tôi luôn tin rằng bản sắc không nhất thiết nằm ở những điều quá lớn lao. Đôi khi nó hiện diện trong mái đình cong nghiêng dưới nền trời xanh, trong hàng tre bên dòng sông, trong những câu chuyện được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác qua lời kể và lời ru của mẹ.Đó mới là những điều tôi thực sự muốn giới thiệu với bạn bè quốc tế.Trong phim có những trường đoạn trên sông nước được lấy cảm hứng từ Vịnh Hạ Long và Tràng An - những di sản thiên nhiên mang tính nhận diện cao của Việt Nam. Đó cũng là những miền ký ức rất gần gũi với tôi.

Trong phim có những trường đoạn trên sông nước được lấy cảm hứng từ Vịnh Hạ Long và Tràng An - những di sản thiên nhiên mang tính nhận diện cao của Việt Nam

Hay như phân đoạn Quỳnh nhận được sức mạnh từ linh khí của trống đồng. Những họa tiết chim Lạc, biểu tượng của nền văn minh lúa nước, được chuyển hóa thành chiếc khiên bảo vệ cậu bé trước thế lực hắc ám. Với tôi, đó là cách kể lại những giá trị truyền thống bằng ngôn ngữ điện ảnh hiện đại.

Tôi muốn khán giả quốc tế nhìn thấy một Việt Nam giàu bản sắc, yêu hòa bình, luôn trân trọng quá khứ nhưng cũng sẵn sàng hội nhập với thế giới.

* Anh và ê-kíp đã làm gì để một câu chuyện rất Việt Nam có thể chạm tới khán giả đến từ nhiều nền văn hóa khác nhau?

- Đó là một quá trình nghiên cứu rất dài.

Chúng tôi không bắt tay ngay vào sản xuất mà dành nhiều thời gian để tìm kiếm những cảm xúc mang tính phổ quát nhất. Dù đến từ quốc gia nào, con người vẫn có thể đồng cảm với tình bạn, tình thân, lòng dũng cảm, sự bao dung hay hành trình trưởng thành.

Đó là những giá trị vượt qua mọi ranh giới văn hóa, sắc tộc và tôn giáo.

Đạo diễn Trịnh Lâm Tùng (bìa trái) cùng ekip giao lưu với bạn bè quốc tế

Tôi luôn tin rằng càng đi sâu vào bản sắc dân tộc mình thì câu chuyện càng có cơ hội trở nên khác biệt. Điều quan trọng không phải làm cho câu chuyện giống thế giới hơn, mà là kể câu chuyện đậm chất Việt Nam bằng một ngôn ngữ điện ảnh mà thế giới có thể cảm nhận được.

Hôm nay tôi có thêm một giấc mơ khác: mang thế giới đến với hoạt hình Việt Nam!

* Trong bối cảnh AI đang phát triển mạnh mẽ, anh nhìn thấy những cơ hội nào cho hoạt hình Việt Nam?

- AI đang mở ra cơ hội rất lớn cho những quốc gia có nguồn lực còn hạn chế như Việt Nam.

Công nghệ giúp rút ngắn khoảng cách về kỹ thuật, tối ưu quy trình sản xuất và tạo điều kiện để các studio nhỏ tiếp cận những công cụ trước đây chỉ các đơn vị lớn mới có khả năng sử dụng. Quan trọng hơn, AI có thể giúp người làm nghề giảm bớt những công việc lặp lại để dành nhiều thời gian hơn cho sáng tạo nội dung và phát triển ý tưởng. Nếu tận dụng đúng cách, AI sẽ là một đòn bẩy giúp hoạt hình Việt Nam tăng tốc đáng kể.

Đạo diễn Trịnh Lâm Tùng tại Annecy Festival (Pháp)

* Và đâu là những rủi ro nếu người làm nghề quá phụ thuộc vào AI?

- Rủi ro lớn nhất là đánh mất tiếng nói riêng. AI có thể tạo ra những hình ảnh đẹp, nhưng cảm xúc và góc nhìn nghệ thuật vẫn là điều thuộc về con người. Nếu quá phụ thuộc vào công nghệ, chúng ta rất dễ rơi vào sự giống nhau trong cách tạo hình, cách kể chuyện hay phong cách thẩm mỹ.

AI nên được xem là công cụ hỗ trợ, giúp giảm bớt những công việc tiêu tốn nguồn lực, chứ không phải thay thế hoàn toàn quá trình sáng tạo

Hoạt hình không chỉ là kỹ thuật. Đó là sự kết hợp của cảm xúc, tư duy sáng tạo và bản sắc văn hóa. Vì vậy, AI nên được xem là công cụ hỗ trợ, giúp giảm bớt những công việc tiêu tốn nguồn lực, chứ không phải thay thế hoàn toàn quá trình sáng tạo.

* Anh muốn gửi gắm điều gì tới những người trẻ đang ấp ủ giấc mơ đưa hoạt hình Việt Nam ra thế giới?

- Tôi muốn nói rằng hãy tin vào giá trị của chính mình và những câu chuyện Việt Nam.

Chúng ta không thiếu chất liệu. Điều chúng ta cần là sự kiên trì, tinh thần học hỏi và khát vọng kể lại những câu chuyện ấy bằng ngôn ngữ của thời đại mình.

Đừng quá lo lắng về việc phải giống ai hay chạy theo xu hướng nào. Hãy bắt đầu từ những điều gần gũi nhất với mình, bởi chính bản sắc mới tạo nên dấu ấn riêng.

Đừng quá lo lắng về việc phải giống ai hay chạy theo xu hướng nào. Hãy bắt đầu từ những điều gần gũi nhất với mình, bởi chính bản sắc mới tạo nên dấu ấn riêng"

Đạo diễn Trịnh Lâm Tùng

Hành trình đưa hoạt hình Việt Nam ra thế giới còn rất dài. Nhưng việc Trạng Quỳnh nhí – Truyền thuyết Kim Ngưu có mặt tại Annecy cho thấy cánh cửa ấy đang dần mở ra. Tôi tin rằng nếu mỗi người cùng góp một viên gạch, chúng ta sẽ từng bước kiến tạo nên một nền hoạt hình Việt Nam giàu bản sắc và đủ sức vươn xa.

Và cuối cùng, nếu trước đây chúng tôi mang trong mình ước mơ đưa hoạt hình Việt Nam ra thế giới, thì hôm nay tôi có thêm một giấc mơ khác: mang thế giới đến với hoạt hình Việt Nam.