Đạo luật trừng phạt Nga tăng mạnh thẩm quyền thuế quan của Tổng thống Trump

Tổng thống Mỹ Donald Trump - Ảnh: Nhà Trắng.

Đạo luật trừng phạt Nga mà Tổng thống Mỹ Donald Trump ký ban hành vào ngày 18/9 trao cho ông chủ Nhà Trắng quyền hạn mới để áp các biện pháp thuế quan có thể kéo dài qua nhiệm kỳ cầm quyền của ông, đặt ra những bất định mới đối với nền kinh tế toàn cầu sau gần hai năm chiến tranh thương mại vừa qua.

Trao đổi với hãng tin Reuters, các nhà phân tích cho rằng tác động trước mắt từ đạo luật này có thể chỉ ở mức hạn chế, do nhiều khả năng ông Trump sẽ thận trọng với các biện pháp có nguy cơ đẩy giá tiêu dùng lên cao hơn ngay trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 - sự kiện sẽ quyết định Đảng Cộng hòa của ông có giữ được quyền kiểm soát lưỡng viện Quốc hội hay không.

Tuy nhiên, một số chuyên gia chỉ ra rằng đạo luật này - nhằm áp thuế quan lên các đối tác thương mại lớn nhất của Nga - lại sử dụng những cách diễn đạt mang tính bao quát, có thể báo hiệu rắc rối cho cả những quốc gia khác nếu họ lọt vào "tầm ngắm" của ông Trump trong tương lai.

QUYỀN ÁP THUẾ QUAN CỦA ÔNG TRUMP ĐƯỢC MỞ RỘNG

Dự luật yêu cầu Tổng thống Mỹ chỉ trong vòng 30 ngày phải áp thuế lên tới 100% đối với tất cả hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ từ 5 quốc gia nhập khẩu dầu thô hoặc khí đốt lớn nhất của Nga, cũng như bất kỳ quốc gia nào cố tình thực hiện các giao dịch mua dầu hoặc khí đốt mới của Nga sau khi luật có hiệu lực được 30 ngày, hoặc nằm trong nhóm 5 quốc gia hàng đầu hỗ trợ Nga né tránh các lệnh trừng phạt.

Trung Quốc và Ấn Độ nằm trong số những khách hàng mua dầu lớn nhất của Nga, nhưng các nhà phê bình cho rằng đạo luật này trao cho Tổng thống Mỹ quyền tự quyết đủ lớn để áp thuế quan lên nhiều đối tượng khác nhau, do nội dung không nêu đích danh quốc gia nào hay quy định cụ thể cách thức xác định danh sách 5 quốc gia hàng đầu nói trên.

"Với quyền hạn tùy nghi mà Tổng thống nắm giữ, đạo luật này rất dễ bị lạm dụng”, bà bà Laura Brank, luật sư chuyên về các giao dịch xuyên biên giới tại hãng luật Bryan Cave Leighton Paisner, nhận định.

Sau khi trở lại nắm quyền vào tháng 1/2025, ông Trump đã áp thuế lên tới 50% đối với hơn 80 quốc gia và vùng lãnh thổ, nhưng Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ nhiều biện pháp trong số đó với lý do ông đã vượt quá thẩm quyền. Ông Trump đã viện dẫn nhiều lý do khác nhau, bao gồm cả những bất đồng với các nhà lãnh đạo nước ngoài, để giải thích cho các hành động thuế quan đó.

Việc kiện ra tòa để phản đối các biện pháp thuế quan mới nhất có thể gặp khó khăn, do các biện pháp này đã được quy định cụ thể trong đạo luật vừa được ban hành. Trong các vụ kiện phản đối thuế quan trước đây, một số nguyên đơn đã thành công khi lập luận rằng chính quyền ông Trump đã áp dụng sai các đạo luật có từ nhiều thập kỷ trước.

Nghị sỹ Don Beyer, một đảng viên Dân chủ đại diện bang Virginia, cho rằng ông Trump trước đây từng sử dụng sai lệch các luật thương mại hiện hành để triển khai chương trình nghị sự của ông, và nhiều khả năng sẽ lặp lại điều tương tự với đạo luật mới này. Nhà Trắng đến nay đã bác bỏ tất cả các cáo buộc cho rằng chính quyền ông Trump lạm dụng luật thương mại.

"Không ai biết chính xác khi nào, nhưng có thể đoán được điều gì sẽ xảy ra tiếp theo", ông Beyer viết trong một bài đăng trên mạng xã hội.

Theo các nguồn tin từ Quốc hội Mỹ, sau khi ông Trump nhất trí ý xúc tiến dự luật trừng phạt Nga vào tháng 7 năm nay sau hơn một năm trì hoãn, giới chức Mỹ đã thúc đẩy việc thông qua nhanh chóng dự luật này nhằm tạo thêm lợi thế cho ông Trump trong cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong tuần này.

Các quan chức chính quyền ông Trump đã nỗ lực trấn an các nghị sỹ rằng biện pháp này có các cơ chế kiểm soát đầy đủ, đồng thời thừa nhận tầm quan trọng của đạo luật trong việc trao quyền quyết định thuế quan cho Nhà Trắng.

"Đây là lần đầu tiên sau gần 40 năm, Quốc hội trao thẩm quyền mới về thuế quan cho nhánh hành pháp”, ông James Braid, Giám đốc phụ trách vấn đề lập pháp của Nhà Trắng, cho biết trong một bài đăng trên nền tảng X.

Đạo luật được Quốc hội Mỹ thông qua hôm 16/9 sau đó được ông Trump ký hôm 18/9 nhằm mục đích cắt đứt nguồn tài chính mà Nga sử dụng để rót vào cuộc chiến kéo đã dài gần 5 năm tại Ukraine. Đạo luật này cho phép áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với ngành năng lượng và quốc phòng của Nga, cũng như đội tàu bí mật được Nga sử dụng để lách các lệnh trừng phạt hiện hành.

LIỆU ÔNG TRUMP CÓ SỬ DỤNG QUYỀN MIỄN TRỪ THUẾ QUAN?

Bà Jeannette Chu, Phó chủ tịch Hội đồng Ngoại thương Quốc gia Mỹ (NFTC) - một tổ chức ủng hộ thương mại mở - cho biết các bên có những đánh giá thiếu nhất quán về việc quốc gia nào có thể bị áp thuế quan theo đạo luật này do đạo luật không quy định rõ ràng các tiêu chí cụ thể. Theo bà, các quốc gia được dự báo có khả năng bị ảnh hưởng bao gồm Brazil, Ấn Độ, Nhật Bản và các nước thuộc Liên minh châu Âu (EU).

Phản ứng với đạo luật trên, Trung Quốc tuyên bố nước này "luôn phản đối việc áp dụng quyền tài phán vươn xa (long-arm jurisdiction) thiếu cơ sở pháp lý quốc tế", còn Ấn Độ cảnh báo Washington rằng các mức thuế mới có thể ảnh hưởng đến quan hệ song phương.

Bà Chu nhận định rằng trong kịch bản xấu nhất, chính Ukraine cũng có thể chịu thiệt hại nếu thuế quan mới làm gián đoạn nguồn cung dầu và khí đốt của Nga dùng để sản xuất các sản phẩm tinh chế tại các nước EU, do Ukraine phụ thuộc vào nguồn dầu diesel từ các nhà máy lọc dầu ở Hungary và Slovakia.

Không phải ai cũng đồng tình với quan điểm cho rằng dự luật trao quá nhiều quyền tự quyết cho chính quyền ông Trump. Tổ chức tư vấn Foundation for Defense of Democracies lập luận rằng dự luật đã đưa ra các tiêu chí đầy đủ để xác định những quốc gia có thể bị áp thuế, đồng thời bác bỏ ý kiến cho rằng dự luật tạo ra "cửa sau" để ông Trump áp đặt các loại thuế khác. Tổ chức này cũng lưu ý rằng phiên bản gốc của dự luật thậm chí còn đề xuất mức thuế cao hơn, lên tới 500%.

Bất kỳ động thái áp thuế quan mới nào theo đạo luật này cũng sẽ phải được công bố chỉ vài ngày trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Một động thái như vậy có thể đẩy giá dầu lên cao, làm gia tăng tâm lý lo lắng của cử tri Mỹ.

"Xét đến tình hình thị trường năng lượng hiện nay, động thái này chắc chắn tiềm ẩn nhiều rủi ro”, ông Ryan Majerus, một cựu quan chức cấp cao của Mỹ và hiện đang làm việc tại công ty luật King & Spalding, nhận định. Ông cho rằng ông Trump có thể giải quyết vấn đề thời điểm bằng cách áp mức thuế suất bằng 0, sau đó tùy ý điều chỉnh lại mức thuế này vào thời điểm khác.

Những người khác lại cho rằng việc ông Trump tỏ ra ngần ngại thực hiện các biện pháp cứng rắn đối với Nga kể từ khi trở lại nắm quyền đang làm dấy lên những hoài nghi xung quanh cách thức ông sẽ triển khai đạo luật mới này - đạo luật cũng trao cho ông thẩm quyền rộng lớn trong việc miễn trừ thuế quan hoặc miễn các biện pháp trừng phạt vì lý do an ninh quốc gia. Theo họ, thẩm quyền này cho phép ông tránh gây thêm áp lực lên Moscow hay các bên ủng hộ Nga, và ông có thể làm được điều đó mà chỉ cần thông báo cho Quốc hội.

"Đây hoàn toàn là vấn đề tùy thuộc vào quyết định của cá nhân ông ấy. Các định nghĩa trong luật còn mơ hồ, và vị Tổng thống có thể tránh được rắc rối bằng cách áp dụng quyền miễn trừ đó”, ông Ben Harris - một cựu quan chức cấp cao Bộ Tài chính Mỹ thời Tổng thống Dân chủ Joe Biden - nhận xét.